
در تعریف ساده به کوچکترین واحد زبان فارسی واج گفته میشود. واج در واقع مجموعه از صوتها است که در قدیم به آن «حرف» میگفتند و امروزه این اصطلاح فقط برای شکل نوشتاری حروف الفبا استفاده می کنند.
در زبان فارسی «بیست و نه» واج داریم که این واجها به دو دسته مصوت یا واکه و صامت یا همخوان تقسیم میشوند.
هنگامی ادای واج مصوت دهان را کاملا باز کرده و نمی بندیم. واج مصوت به دو دسته کوتاه که عبارتند از: واج فتحه(-َ)، واج کسره (-ِ) و واج ضمه (-ُ)، و بلند که عبارتند از: «ا»، «و»، «ی» تقسیم میشوند. فرق این دو در کشیدن صدای مصوتها است و همانگونه که مشاهده کردید مصوت بلند کشش بیشتری از کوتاه دارد.
اکنون به واج های صامت یا همخوان میرسیم که بارتند از:
(ء، ع)، ب، پ، (ت، ط)، (ث، س، ص)، ج، چ، (ح، ه)، خ، د، (ذ، ز، ض، ظ)، ر، ژ، ش، (غ و ق)، ف، ک، گ، ل، م، ن، و، ی
همانطور که در بالا مشاهده کردید در زبان فارسی حروفی که صدای مشابه دارند یک واج تلقی میشوند برای مثال ت و ط هر دو یک واج صدایی دارند، در صورتی که در زبان عربی هر کدام تلفظ مخصوص به خود را دارند و واج جداگانه محصوب میشوند.
همچنین میتوانید مقالات مشابه زیر را بخوانید.
واج چیست؟ نحوه شمارش واج در زبان فارسی<br/>آموزش هجا در زبان فارسی و نکات مهم در آن
در این قسمت برخی از نکاتی که باید در هنگام شمارش واج رعایت کنید را گرد هم آورده ایم.
1- هنگام شمارش تمامی واج های که تلفظ می شود را شمارش می کنیم. مثال:
پایین: پ + ا + ی + ی + ن = 7 واج
2- های بیان حرکت یا غیر ملفوظ را مصوت کوتاه میشماریم. مثال
دانه: د + ا + ن + ـِ = 4 واج
3- در تشدید واج را دو بار می شماریم. مثال:
نجّار: ن + ـَ + ج + ج + ا + ر = 6 واج
4- کلماتی که به دو شکل تلفظ می شوند را باید ابتدا شیوه تلفظ را انتخاب و یکی را شمارش کنیم.
رستگار: ر + -َ + س+ ت + گ + ا + ر = 7 واج رستِگار: ر + -َ + س + ت + ـِ + گ + ا + ر = 8 واج
5- در کلماتی همچون خواستن، خواهش، خواهر و... که در آن از واو معدوله استفاده شده است، هنگام واج شماری محاسبه نمیکنیم. مثال:
خواهش: خ + ا + ه+ ـِ + ش = 5 واج
در زبان فارسی هیچگاه واج مصوت اول شمارش قرار نمیگیرد و باید «ء» را جایگزین آن در نظر گرفت. مثال:
آفتاب: ء + آ + ف + ت + آ + ب آغوش: ء + آ + غ + و + ش
حال متوجه شدید که واج چیست و نحوه شمارش آن چگونه است؛ اگر سوالی در این خصوص دارید و با خواندم مقاله فوق نتوانستید به پاسخ خود برسید، میتوانید در بخش نظرات سوالات را مطرح کنید.