
مصدر یک واژه در زبان فارسی، واژهای است که معنای فعل را منتقل میکند و تمامی جزئیات زمان، شخص و تعداد فعل از آن بهوضوح نمیآید.
نحوه تشخیص مصدر، این است که آیا کلمه به یکی از دو روش "ـَن" یا "ـتَن" به پایان میرسد یا خیر. به عبارت دیگر، اگر کلمه به یکی از این دو پسوند ختم شود، میتوان آن را به عنوان مصدر شناخت.
برخی از مثالهای مصدر به شرح زیر میباشد.
بردن، زدن، خوردن، آوردن
گاهی ممکن است افعال بیشتر از یک مصدر داشته باشند.
برای ساختن مصدر، باید بن فعل را شناسایی کرده و به انتهای آن "ـَن" یا "ـتَن" اضافه کنیم. در برخی از کلمات، "تَن" به "دن" تبدیل میشود. به عنوان مثال:
مثال: نالیدن، چشیدن، کشتن،
در ساخت برخی از مصدرها "ـاندن" و "ـانیدن" استفاده میشود.
مثال: خواباندن، خوابانیدن
در جدول زیر انواع مصدرها را با ذکر مثال دسته بندی نموده ایم.

برای توضیحات بیشتر جدول بالا با ما همراه باشید.
مصدر اصلی: از اصل به عنوان مصدر استفاده شده
مصدر جعلی: بر خلاف مصدر اصلی از «یدن» استفاده میکنیم.
مصدر ساده: مصدری که برای تشکیل آن یک ماده استفاده شود.
مصدر مرکب: مصدری که با فعل مرکب ساخته شده است.
مصدر عبارت فعلی: این مصدر از یک عبارت فعلی تشکیل شده است.
مصدر پیشوندی: این مصدر از حرف اضافه در ساختار فعل خود استفاده کرده یا به نوعی از فعل پیشوندی تشکیل شده است.
مصدر تام: به مصدرهایی که هیچ یک از بخشهای فعل در حالت مصدری حذف نشده میگویند.
مصدر مرخم(مخفف): در مثال جدول بالا نیز مشاهده کردید «نون» از اخر مصدر حذف میشود.
اسم مصدر: به اسمی که معنای مصدری دارد میگوییم.
مصدر لازم: در این دسته از مصدرها فعل نیازی به مفعول ندارد.
مصدر متعدی: برخلاف مصدر لازم فعل به مفعول نیاز دارد.
مصدر دوگانه یا ذووجهین: مصدرهایی که هر دو حالت لازم و متعدی را داشته باشند میگویند.
همچنین میتوانید مقالات مشابه زیر را بخوانید.
واژه یا کلمه چیست؟ نکاتی درباره شمارش و انواع آن
قید چیست؟ کاربرد قید در جمله و نحوه نگارش فارسی آن
نحوه تشخصی مصدر چگونه است؟
مصدر در زبان فارسی، واژهای است که مفهوم اصلی فعل را بدون اشاره به زمان، شخص، و شمار بیان میکند. در فعلهای ساده، تشخیص مصدر کار دشواری نیست. با یافتن بن ماضی یا بن مضارع فعل، میتوان به راحتی مصدر را تشخیص داد.
در صورتی که کلمهای از چند جزء تشکیل شده باشد، برای تشخیص مصدر باید به جزء مصدردار آن توجه کرد. جزء مصدردار، جزء کلمه است که مفهوم اصلی فعل را بیان میکند. برای مثال، در کلمه «جمعآوری»، جزء «آوری» مصدردار است. این جزء از مصدر «آوردن» گرفته شده است.
در اینجا چند مثال دیگر از مصدرهای مرکب آورده ایم:
جلوگیری (از مصدر «جلوگیری کردن»)
از خود گذشتگی (از مصدر «از خود گذشتن»)
بازدید (از مصدر «بازدید کردن»)
دستگیره (از مصدر «دست گرفتن»)
فناوری (از مصدر «فناور کردن»)
برنامهریزی (از مصدر «برنامهریزی کردن»)
خودروسازی (از مصدر «خودروسازی کردن»)
سرنشین (از مصدر «سرنشین بودن»)
روانشناسی (از مصدر «روانشناسی کردن»)