پرومتئوس صورتش را در سایهی نور کمرنگ لامپ درهم کشید، انگار حقیقتی تلخ از اعماق زمان به یادش آمده باشد. با صدایی گرفته گفت:
«چی تو را امروز سر میز ما آورده؟… چی صدایت کنم؟ شیطان؟ لوسیفر؟ سمائیل؟ آورندهی نور؟»
شیطان لبخندی زد، تلخ و کشدار، مثل صدای خودش در این اتاق خفه.
«فکر میکنم با تو راحتتر باشم.»
یک نخ سیگار از جیبش بیرون کشید—نه برای روشن کردن، بیشتر به عنوان عادت. دودِ کاذب انگار از انگشتانش بالا رفت و در نور زرد و سرد لامپ محو شد. چشمهایش آرام بودند، اما در آنها میشد خستگی چند قرن، کنجکاوی یک تماشاچی، و نوک یک غم سرسخت را دید.
پرومتئوس لیوان قهوهاش را محکمتر فشرد. صدای قاشق که دور لیوان میچرخید، مثل هشدار یک متن قدیمی بود: هر لحظه ممکن بود حرفی را قطع کند. آهسته گفت:
«با تو راحتترم… شاید چون تو هم مثل من مجازات شدی. فرقمان این است که من آتشی دادم و زنجیر خوردم. تو… تو چه گرفتاریهایی کشیدی؟»
شیطان لبخند تلخش را عمیقتر کرد.
«گرفتاری؟» صدایش نرم بود، اما چاقویی پنهان در تاریکی داشت. «من چیزی نگرفتم که لازم داشتم. نقشِ خواست بشر را بازی کردم: وسوسه، پیشنهاد، آینه. مردم همیشه از من تقاضا میکنند. اما تو… تو هدیه دادی. آنها را به مرحلهی بعدِ مسئولیت بردی.»
پرومتئوس پلکهایش را جمع کرد.
«پس تو مسئول نیستی؟ فقط آینهای؟»
«نه، گاهی دست در دستشان میگذارم و راه میگشایم. ولی هدیهای که تو دادی—آتشِ اندیشه—خطرناکتر از هر جسم داغی بود. آنها انتخاب کردند. این بار توست، اما وزنش بر دوش همه است.»
پاندورا، که کنار میز ایستاده بود، قدمی برداشت. جعبهی کوچک و کهنهاش را به سمت خود فشرد و گفت:
«و وقتی آنها اشتباه میکنند، چه کسی مسئول است؟ تو یا خودشان؟»
پرومتئوس نگاهی به او انداخت؛ صدای باران روی پنجره ریتمی بیرحم میزد.
«آنها چه میخواهند از من؟» صدایش پر از شکافهای انتقام و ندامت بود. «میخواهند عقلسنجی کنم؟ یا باز پس بگیرم؟»
شیطان آهی کشید، آهی پر از فهم مشترک.
«انسان هیچگاه از دانستن راضی نیست. دانستن مثل دریاست: هر قدم که جلو بروی، باز هم افق هست. تو لحظهای نجاتدهنده شدی؛ من هم تکرارکنندهی امکان. سؤال این نیست که چه دادیم؛ سؤال این است که آنها با آن چه خواهند کرد.»
پاندورا نزدیکتر آمد و با لحنی نیمهتهدیدکننده گفت:
«گاهی من هم تنها تماشا نمیکنم. گاهی دست به بازی میزنم—نه برای هدایت، فقط برای دیدن حقیقت.»
پرومتئوس خندید، تلخ و کوتاه:
«پس ما هر سه بازیگر نمایشیم. من پدر بخشنده، تو مشوق، و تو… پاندورا، بازکننده رازها.»
شیطان سیگاری بین انگشتانش فشرد، اما روشن نکرد.
«انسانها مرثیهی خود را میخوانند،» گفت، «اما تو باید از چیزی که اکنون هستی عبور کنی، پرومتئوس. بخشیدن و آسیب رساندن دو روی یک سکهاند. پذیرش این تناقض است که آزادی میآورد—یا جنون.»
پرومتئوس دستش را بر پیشانی گذاشت. نور لامپ روی انگشتانش سایههای راهراه انداخت.
«آزادی؟ آیا آزادی چیزی است که تو داری؟»
شیطان کمی نزدیکتر نشست—نه تهاجمی، فقط برای شریک شدن کلمه.
«آزادی واقعی وقتیست که بپذیری که اعمالت پیامد دارند، حتی علیه خودت.»
سکوت افتاد؛ صدای باران و تیکتاک ساعت، هر دقیقه را در مشت فشرده بود.
پرومتئوس سرش را بالا گرفت، چشمانش دیگر فروپاشیدگی اولیه را نداشت؛ جای آن را تسلیم محاسبهگر گرفته بود.
«پس چه باید بکنم؟»
شیطان کمی صمیمیتر شد:
«کاری که همیشه کردی: ببین، بده، تحمل کن. اما این بار گوش کن. به آدمها. آیا میتوانند آتش را کنترل کنند؟ یا آتش آنها را خواهد خورد؟»
پرومتئوس نفس عمیقی کشید و لیوان را تا ته سر کشید.
«و اگر آتش آنها را بسوزاند؟»
شیطان جواب نداد؛ دستش را به سمت زیرسیگاری برد، نوک انگشتانش خاکستر برداشت و آرام روی میز پخش کرد، مثل کسی که نقاشی را پاک میکند.
«آنگاه شاهد چیزی خواهیم بود که انسانها همیشه از آن میترسند: خرد، نابودی، یا آغاز تازهای از خاکستر.»
پرومتئوس لبخندی زد، نه تسلیم، نه پیروزی—بلکه یادآوری عهدی قدیمی:
«پس منتظر میمانیم. ببینیم انسانها با آتششان چه میکنند. و اگر لازم باشد، باز هم زنجیر میپذیرم.»
شیطان چشمانش را نازک کرد، لبخندش به رضایت نزدیک شد:
«تو عاشق بههمزدن وضع موجودی. مثل من، اما هنوز برای چیزی میجنگی که ایمان داری.»
پاندورا جعبهاش را فشرد، نگاهی معنیدار به هر دو انداخت:
«شب طولانیست. و در این شهر چیزهای زیادی هست که باید روشن یا خاموش شوند.»
دودِ سیگار، بالاخره روشن، در هوا پیچید؛ هر سه سایه در نور ضعیف اتاق، به سوی در تاریک گام برداشتند.
و هر دو مرد، که کت و لباس یکسان پوشیده و چهرههایی مشابه داشتند، سیگارهایشان با آتش کف دستشان روشن شد؛ شعلهای کوچک اما زنده که سفیدی دودش در فضا پیچید و با سفیدی کتهایشان یکی شد، گویی دود و لباس، حامل بار یک تصمیم و آغاز جدید بودند، و پاندورا در کنار آنها، رازهایش را در سایه نگاه داشت.