
کمآبی زمانی اتفاق میافتد که آب و مایعات بیشتری در مقایسه با آنچه وارد بدن میشوند، از آن خارج میگردد. علائم کمآبی میتواند شامل ادرار تیرهتر، سردرد، بی حالی، سرگیجه و یبوست باشد. میدانیم که بدن انسان تقریباً 60 درصد آب است. بدون این آب نمیتواند زنده بماند. آب در داخل سلولها، داخل رگهای خونی و بین سلولها قرار دارد.
یک سیستم مدیریت آب پیچیده سطح آب بدن را متعادل نگه میدارد و مکانیسم تشنگی به بدن میگوید که چه زمانی نیاز به افزایش مصرف مایعات دارد. اگرچه بدن بهطور مداوم از طریق تنفس، تعریق، ادرار و مدفوع آب از دست میدهد، نوشیدن مایعات فراوان میتواند آن را دوباره پر کند. در صورت شروع کمآبی، بدن همچنین میتواند آب را به مناطقی که بیشتر به آن نیاز است، منتقل کند. کمآبی معمولاً با افزایش مصرف مایعات قابل جبران است، اما موارد شدید کمآبی نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارد.
- حدود 60% از بدن انسان آب است؛
- علتهای کمآبی شامل عدم نوشیدن کافی، اسهال، استفراغ و تعریق است؛
- ورزشکاران، افرادی که در ارتفاعات بالا هستند و بزرگسالان مسنتر بیشتر در معرض خطر کمآبی هستند؛
- علائم اولیۀ کمآبی شامل خشکی دهان، کسلی و سرگیجه است.

اولین علائم کمآبی بدن شامل تشنگی، تیرگی ادرار و کاهش تولید ادرار است. رنگ ادرار یکی از بهترین شاخصهای سطح هیدراتاسیون یک فرد است. ادرار شفاف به این معنی است که فرد بهخوبی هیدراته شده است و ادرار تیرهتر به این معنی است که آب بدن کم شده است. با این حال، مهم است که توجه داشته باشید که، بهویژه در افراد مسن، کمآبی میتواند بدون تشنگی رخ دهد. به همین دلیل است که نوشیدن منظم مایعات، به ویژه در هنگام بیماری یا در هوای گرمتر، مهم است. با پیشرفت این بیماری به کمآبی متوسط، علائم عبارتاند از:
- خشکی دهان
- بیحالی
- ضعف
- سردرد
- سرگیجه
- یبوست
هنگامی که افراد دچار کمآبی شدید هستند، ممکن است علائم فوق را تجربه کنند و همچنین:
- عدم تعریق
- چشمهای فرورفته
- پوست خشک
- فشارخون پایین
- افزایش ضربان قلب
- تب
- هذیان
- بیهوشی

در نوزادان - فونتانل فرورفته (نقطۀ نرم بالای سر)
- خشکی زبان و دهان
- تحریکپذیری
- هنگام گریه اشک نریزد
- گونهها و یا چشمهای فرورفته
- پوشک خیس کمتر از حد معمول
- یبوست
دلایل اصلی کمآبی مصرف نکردن آب کافی، از دست دادن بیش از حد آب یا ترکیبی از هر دو است. گاهی اوقات، افراد بهدلیل مشغلۀ کاری، کمبود امکانات یا قدرت نوشیدن، یا در منطقهای بدون دسترسی به آب آشامیدنی، مایعات کافی مصرف نمیکنند. علل اضافی کمآبی بدن عبارتند از:
- اسهال: روده بزرگ آب را از مواد غذایی جذب میکند و اسهال از این اتفاق جلوگیری میکند. در این شرایط بدن آب زیادی دفع کرده که منجر به کمآبی بدن میشود.
- استفراغ: این امر منجر به از دست دادن مایعات میشود و استفراغ مکرر جایگزینی آب از دست رفته را دشوار میکند.
- عرق کردن: مکانیسم خنککننده بدن مقدار قابل توجهی آب آزاد میکند. آبوهوای گرم و مرطوب و فعالیت بدنی شدید میتواند از دست دادن مایعات ناشی از تعریق را بیشتر کند. تب همچنین میتواند تعریق را افزایش دهد و باعث کمآبی بدن شود، به خصوص اگر اسهال و استفراغ نیز وجود داشته باشد.
- دیابت: سطح بالای قندخون باعث افزایش ادرار و از دست دادن مایعات میشود.
- تکرر ادرار: دیابت کنترلنشده میتواند باعث تکرر ادرار شود، اما میتواند بهدلیل مصرف الکل و داروهایی مانند دیورتیکها، آنتیهیستامینها، داروهای فشارخون و داروهای ضدروانپریشی نیز باشد.
- سوختگی: سوختگی میتواند به رگهای خونی آسیب برساند و باعث نشت مایع به بافتهای اطراف شود.

اگرچه کمآبی ممکن است برای هر کسی اتفاق بیفتد، برخی از افراد در معرض خطر بیشتری هستند. این افراد بیشتر در معرض خطر هستند:
- افراد در ارتفاعات بالاتر؛
- ورزشکاران، بهویژه مسابقات استقامتی، مانند ماراتن، سهگانه و دوچرخهسواری؛
- افراد مبتلا به بیماریهای مزمن مانند دیابت، بیماری کلیوی، فیبروز کیستیک، اختلال مصرف الکل و اختلالات غدۀ فوق کلیوی؛
- نوزادان و کودکان، اغلب بهدلیل اسهال و استفراغ؛
- افراد مسن (افراد مسن ممکن است بخواهند آب کمتری بنوشند تا از رفتنهای مکرر به توالت اجتناب کنند).
بهطور کلی، هر مرد بالغ روزانه به حدود 3 لیتر آب نیاز دارد. هر زن بالغ حدود 2.2 لیتر نیاز دارد، اما این مقادیر بسته به جثه و سن فرد متفاوت است. مصرف مایعات میتواند از غذاها و نوشیدنیها تأمین شود. افراد میتوانند از کمآبی بدن با موارد زیر جلوگیری کنند:
· نوشیدن مایعات بهطور منظم در طول روز؛
· افزایش مصرف آب در هوای گرم یا هنگام تعریق بیشتر؛
· خوردن میوهها و سبزیجات با محتوای آب بالا.
اگر بدن دچار کمآبی شدید شود، میتواند منجر به عوارض جدی به همراه داشته باشد، از جمله:
§ حجم خون کم: خون کمتر باعث افت فشار خون و کاهش میزان اکسیژن رسانی به بافتها میشود. این امر میتواند تهدیدکنندۀ زندگی باشد.
§ تشنج: تشنج ممکن است به دلیل عدم تعادل الکترولیتها رخ دهد. الکترولیتها مواد شیمیایی هستند که هیدراتاسیون بدن را تنظیم میکنند و برای عملکرد اعصاب و عضلات بسیار مهم هستند.
§ مشکلات کلیوی: سنگ کلیه، عفونت ادراری و نارسایی کلیه ممکن است به دلیل کمآبی بدن رخ دهد.
§ آسیب ناشی از گرما: ممکن است از گرفتگیهای خفیف تا گرمازدگی متغیر باشد.
پزشک معمولاً میتواند کمآبی بدن را بر اساس علائم فرد تشخیص دهد. آزمایش خون ممکن است به بررسی عملکرد کلیه، سدیم، پتاسیم و سایر سطوح الکترولیت کمک کند. تجزیه و تحلیل ادرار نیز ممکن است مفید باشد. در فردی که دچار کمآبی است، رنگ ادرار تیرهتر، غلیظتر و حاوی سطح مشخصی از ترکیبات به نام کتون است. برای تشخیص کمآبی در نوزادان، پزشکان معمولاً فونتانل فرورفته در بالای جمجمه را بررسی میکنند. آنها همچنین ممکن است در مورد تغییرات در الگوی نوشیدن یا ادرار نوزاد بپرسند.
افراد مبتلا به کمآبی باید مایعات خاصی را برای بازیابی سطح مایعات خود مصرف کنند. انواع دیگر نوشیدنیها میتوانند کمآبی بدن را بدتر کنند. در زیر نمونههایی از هر دو نوع نوشیدنی آورده شده است:
نوشیدنیها برای درمان کمآبی
آب
آبگوشتهای شفاف
یخ یا بستنی یخی
نوشیدنیهای ورزشی
آبمیوهها
نوشیدنیهایی که باید از آنها پرهیز کرد
الکل
نوشیدنیهای شیرین
قهوه و دیگر نوشیدنیهای با کافئین بالا
افرادی که بهدلیل بیماری و اسهال مایعات زیادی از دست دادهاند میتوانند نوشیدنیهای ورزشی حاوی الکترولیت مصرف کنند. مردم همچنین میتوانند بستههای پودر الکترولیت را به آب اضافه کنند. اینها در بسیاری از فروشگاهها و داروخانهها موجود است. در موارد کمآبی شدید، ممکن است افراد برای آبرسانی مجدد به مایعات داخل وریدی در بیمارستان نیاز داشته باشند. درمان بیماریهای زمینهای که ممکن است باعث کمآبی بدن شوند، مهم است. این درمان ممکن است شامل استفاده از داروهای بدون نسخه مانند داروهای ضداسهال یا ضدتهوع باشد.
منبع
«هیدراتاسیون و اهمیت آب برای بدن: چرا باید آب کافی بنوشیم؟»، وبلاگ پرفیرو، ۱۵ تیر ۱۴۰۴