
وقتی یک وسیله برقی مثل ماشین لباسشویی، یخچال، کولر، جاروبرقی، تلویزیون، پکیج یا دستگاه قهوهساز را روشن میکنیم، معمولاً چیزی که میبینیم موتور، نمایشگر، دکمهها یا المنت است؛ اما پشت بسیاری از این عملکردها قطعهای قرار دارد که نقش مهمی در کنترل دستگاه ایفا میکند: برد الکترونیکی.
برد را میتوان یکی از بخشهای اصلی بسیاری از لوازم برقی و خانگی مدرن دانست. روی این برد، قطعات الکترونیکی مختلف قرار میگیرند و مسیرهای الکتریکی آنها را به یکدیگر متصل میکنند. در بسیاری از لوازم خانگی، برد وظیفه کنترل ورودیها، پردازش اطلاعات سنسورها و فرمان دادن به بخشهایی مانند موتور، پمپ، فن یا شیر برقی را بر عهده دارد. نمونههای طراحیهای الکترونیکی شرکت Texas Instruments نیز کاربرد بردهای کنترلی را در محصولاتی مانند یخچال، لباسشویی، ظرفشویی، فر، قهوهساز، فن و سیستمهای تهویه نشان میدهد.
در این مقاله از مجله اوپاکالا میخواهیم ببینیم برد لوازم برقی چیست، چه انواعی دارد، چگونه کار میکند، چرا خراب میشود و هنگام تعمیر یا تعویض برد باید به چه نکاتی توجه کنیم.
برد الکترونیکی که معمولاً با نام PCB یا Printed Circuit Board شناخته میشود، صفحهای است که مسیرهای رسانای الکتریکی و قطعات مختلف روی آن قرار میگیرند.
روی یک برد ممکن است قطعاتی مانند این موارد وجود داشته باشند:
مقاومت
خازن
دیود
ترانزیستور
رله
آیسی
میکروکنترلر
فیوز
سنسورها یا مدارهای مرتبط با سنسورها
کانکتورها
اما نکته مهم این است که هر بردی یک وظیفه یکسان ندارد.
یک برد میتواند وظیفه کنترل موتور را داشته باشد و برد دیگری مسئول نمایشگر و پنل دستگاه باشد.
اگر بخواهیم عملکرد برد را خیلی ساده بیان کنیم:
دریافت اطلاعات → پردازش → تصمیمگیری → ارسال فرمان
برای مثال، در یک ماشین لباسشویی:
کاربر برنامه شستوشو را انتخاب میکند.
برد فرمان را دریافت میکند.
اطلاعات سنسورها بررسی میشود.
برد به موتور، پمپ، شیرهای ورودی آب و سایر اجزا فرمان میدهد.
دستگاه مراحل شستوشو را اجرا میکند.
بنابراین برد میتواند مانند مرکز کنترل الکترونیکی دستگاه عمل کند.
البته معماری هر دستگاه متفاوت است و ممکن است چند برد مختلف در آن وجود داشته باشد.
برد فقط همان صفحه سبز یا مشکیرنگی نیست که درون دستگاه میبینیم.
این صفحه معمولاً شامل چند بخش مهم است.
مسیرهای رسانا روی برد، قطعات مختلف را به یکدیگر متصل میکنند.
در واقع میتوان آنها را تا حدی شبیه سیمکشی بسیار دقیق و فشرده در نظر گرفت.
مقاومتها برای کنترل جریان و ایجاد شرایط الکتریکی موردنیاز مدار استفاده میشوند.
خازنها در مدارهای مختلف برای ذخیره موقت انرژی، فیلتر کردن و پایدارسازی ولتاژ و کاربردهای دیگر استفاده میشوند.
دیودها اجازه عبور جریان را در شرایط مشخص فراهم میکنند و در مدارهای مختلف نقشهای متفاوتی دارند.
رله میتواند برای قطع و وصل کردن بارهای الکتریکی توسط مدار کنترل استفاده شود.
در لوازم خانگی، بسته به طراحی دستگاه، رله میتواند در کنترل بخشهایی مانند موتور، المنت یا سایر مصرفکنندهها به کار رود.
این قطعات میتوانند بخش مهمی از منطق و کنترل دستگاه را بر عهده داشته باشند.
در دستگاههای مدرن، میکروکنترلر میتواند اطلاعات سنسورها را دریافت و بر اساس برنامه داخلی، فرمانهای لازم را صادر کند.
خیر.
بسته به طراحی دستگاه ممکن است:
یک برد اصلی داشته باشد
چند برد مختلف داشته باشد
برد کنترل و برد قدرت جدا باشند
برد نمایشگر جداگانه وجود داشته باشد
ماژول ارتباطی جداگانه داشته باشد
برای نمونه، در یک دستگاه پیچیده ممکن است برد اصلی وظیفه پردازش را انجام دهد و یک برد دیگر وظیفه کنترل توان یا رابط کاربری را بر عهده داشته باشد.
بردها را میتوان بر اساس کاربرد به شکلهای مختلف دستهبندی کرد.
نوع بردکاربردبرد اصلیکنترل بخشهای مختلف دستگاهبرد کنترلپردازش فرمانها و کنترل عملکردبرد قدرتکنترل یا مدیریت توان الکتریکیبرد نمایشگرنمایش اطلاعات و دریافت فرمان کاربربرد تغذیهتبدیل و تنظیم ولتاژ موردنیاز مداربرد ارتباطیارتباط دستگاه با شبکه یا سایر تجهیزاتبرد موتورکنترل برخی انواع موتوربرد سنسورهادریافت یا پردازش اطلاعات حسگرها
البته نامگذاری در برندها و مدلهای مختلف میتواند متفاوت باشد.
ماشین لباسشویی یکی از نمونههای خوب برای درک نقش برد است.
برد میتواند با بخشهایی مانند:
موتور
پمپ تخلیه
شیر ورودی آب
قفل در
المنت
سنسور دما
سنسور سطح آب
پنل کاربری
در ارتباط باشد.
برای مثال اگر سنسور سطح آب اطلاعاتی به سیستم کنترل بدهد، برد میتواند بر اساس برنامه دستگاه تصمیم بگیرد چه زمانی ورود آب متوقف شود یا مرحله بعدی آغاز شود.
به همین دلیل خرابی برد میتواند علائم مختلفی ایجاد کند و الزاماً با یک نشانه مشخص همراه نیست.
در یخچالهای مدرن، برد میتواند بخشهایی از عملکرد دستگاه را مدیریت کند؛ از جمله:
کمپرسور
فنها
سنسورها
سیستمهای کنترلی
نمایشگر
هشدارها
برخی سیستمهای یخزدایی
در طراحیهای مدرن لوازم خانگی، مدارهای الکترونیکی میتوانند برای کنترل کمپرسور، فن و سایر اجزا مورد استفاده قرار گیرند.
بنابراین وقتی یخچال دچار مشکل میشود، همیشه نمیتوان مشکل را مستقیماً به کمپرسور نسبت داد؛ بخش کنترل الکترونیکی نیز باید در صورت نیاز بررسی شود.
کولرهای گازی مدرن معمولاً سیستمهای کنترلی پیچیدهتری نسبت به وسایل برقی ساده دارند.
برد میتواند با بخشهایی مانند:
کمپرسور
فن
سنسور دما
پنل کنترل
سیستم ارتباطی
مدار قدرت
در ارتباط باشد.
در سیستمهای اینورتر، کنترل الکترونیکی موتور و کمپرسور اهمیت بیشتری پیدا میکند و برد باید سیگنالها و توان موردنیاز بخشهای مختلف را مدیریت کند.
در جاروبرقیهای ساده ممکن است مدار الکترونیکی بسیار ساده باشد؛ اما در مدلهای پیشرفتهتر، برد میتواند وظایف بیشتری داشته باشد.
برای مثال در جاروبرقی رباتیک، سیستم الکترونیکی میتواند با:
موتور
سنسورها
باتری
سیستم شارژ
چرخها
برسها
سیستم ناوبری
ارتباط بیسیم
در ارتباط باشد.
به همین دلیل جاروبرقی رباتیک را میتوان نمونهای از ترکیب برد الکترونیکی + سنسورها + نرمافزار + موتور دانست.
یکی از تفاوتهای مهم این است که بسیاری از دستگاههای جدید وابستگی بیشتری به سیستمهای الکترونیکی و نرمافزاری دارند.
در دستگاههای قدیمیتر، ممکن بود کنترل برخی عملکردها با کلیدها، ترموستاتها، تایمرهای مکانیکی و مدارهای ساده انجام شود.
اما در دستگاههای جدید، میکروکنترلر، سنسور و مدارهای الکترونیکی میتوانند نقش بسیار بیشتری داشته باشند.
این موضوع امکانات بیشتری ایجاد میکند، اما در عین حال تعمیر دستگاه را نیز تخصصیتر میکند.
خرابی برد میتواند دلایل مختلفی داشته باشد.
اختلالات برق میتوانند به برخی قطعات الکترونیکی آسیب وارد کنند.
نفوذ رطوبت یا آب میتواند باعث خوردگی، اتصال کوتاه یا آسیب به قطعات شود.
حرارت بالا میتواند عمر برخی قطعات را کاهش دهد.
گاهی خرابی موتور، المنت، فن یا یک قطعه دیگر میتواند فشار غیرعادی به مدار وارد کند.
برخی قطعات الکترونیکی با گذشت زمان دچار افت عملکرد میشوند.
لحیمکاری نامناسب یا تعویض اشتباه قطعات نیز میتواند باعث آسیب بیشتر شود.
خیر.
این نکته بسیار مهم است.
گاهی یک دستگاه روشن نمیشود و تصور میشود برد خراب شده، در حالی که ممکن است مشکل از:
کابل برق
فیوز
کلید
منبع تغذیه
موتور
سنسور
سیمکشی
اتصالات
باشد.
بنابراین نباید بدون بررسی تخصصی، برد را مقصر اصلی دانست.
بسته به نوع خرابی، بله؛ اما نه در همه موارد.
اگر یک قطعه قابل تعویض روی برد خراب شده باشد و مسیرها و سایر بخشهای برد سالم باشند، ممکن است تعمیر برد امکانپذیر باشد.
اما در بعضی موارد، آسیب شدید یا خرابی بخشهای اصلی میتواند تعویض کامل برد را منطقیتر کند.
تصمیم بین تعمیر برد یا تعویض برد باید بر اساس مدل دستگاه، نوع خرابی، هزینه و دسترسی به قطعه اصلی انجام شود.
این دو را نباید با یکدیگر اشتباه گرفت.
وظیفه اصلی آن تأمین و تنظیم ولتاژهای موردنیاز بخشهای مختلف دستگاه است.
میتواند وظایف کنترلی و پردازشی دستگاه را انجام دهد.
البته در برخی دستگاهها مدار تغذیه و کنترل ممکن است روی یک برد مشترک قرار داشته باشند.
با هوشمندتر شدن لوازم خانگی، نقش سیستم الکترونیکی نیز گستردهتر شده است.
برای مثال یک وسیله هوشمند ممکن است علاوه بر کنترل عملکرد اصلی، با:
Wi-Fi
Bluetooth
اپلیکیشن موبایل
سنسورها
نمایشگر
سیستمهای خانه هوشمند
ارتباط داشته باشد.
طراحیهای مرجع نیمهرساناها نیز نشان میدهند که بردهای الکترونیکی در تجهیزاتی مانند ترموستات هوشمند، جاروبرقی رباتیک، یخچال، ماشین لباسشویی، دستگاه تصفیه هوا و سایر تجهیزات خانگی استفاده میشوند.
برای مصرفکننده معمولاً لازم نیست وارد جزئیات طراحی PCB شود، اما چند نکته اهمیت دارد:
خدمات پس از فروش برند
دسترسی به قطعات یدکی
هزینه احتمالی تعمیر
وجود تعمیرکار متخصص
امکان تأمین برد اصلی
پیچیدگی سیستم الکترونیکی دستگاه
این موارد بهخصوص برای وسایل گرانقیمت اهمیت دارند.
مثلاً ممکن است دو ماشین لباسشویی از نظر ظرفیت و امکانات شبیه باشند، اما هزینه تعمیر یا دسترسی به قطعات الکترونیکی آنها کاملاً متفاوت باشد.
در بیشتر لوازم خانگی، برد چیزی نیست که کاربر بتواند مانند RAM یا SSD کامپیوتر بهراحتی ارتقا دهد.
برد معمولاً بر اساس مدل و طراحی خاص دستگاه ساخته شده است.
اگر قرار باشد برد تعویض شود، باید مدل، نسخه و سازگاری آن با دستگاه بهدقت بررسی شود.
اگر با برد دستگاهی مواجه شدید که مستقیماً با برق شهری کار میکند، بدون دانش فنی و ابزار مناسب آن را باز یا تعمیر نکنید.
حتی زمانی که دستگاه خاموش است، برخی قطعات مانند خازنها ممکن است انرژی الکتریکی ذخیره کرده باشند.
تعمیر بردهای لوازم برقی، مخصوصاً بخشهای متصل به برق شهر، بهتر است توسط فرد متخصص انجام شود.
در مجله اوپاکالا هدف از پرداختن به موضوعات فنی این نیست که مخاطب را با اصطلاحات پیچیده الکترونیک سردرگم کنیم.
هدف این است که بدانیم پشت عملکرد محصولی که میخریم چه فناوریهایی قرار گرفته است.
وقتی درباره یک ماشین لباسشویی، یخچال، کولر، جاروبرقی یا وسیله هوشمند صحبت میکنیم، برد یکی از بخشهایی است که میتواند نقش مهمی در عملکرد دستگاه داشته باشد.
بنابراین اوپاکالا میتواند در کنار معرفی و نقد محصولات، مفاهیم فنی مانند برد، تراشه، سنسور، موتور، کمپرسور و مدار تغذیه را نیز به زبان ساده توضیح دهد.
این اطلاعات به مصرفکننده کمک میکند هنگام خرید و حتی هنگام مواجه شدن با خرابی دستگاه، تصویر روشنتری از محصول داشته باشد.
برد لوازم برقی چیست؟
برد یا PCB صفحهای است که قطعات و مسیرهای الکتریکی مختلف روی آن قرار میگیرند و در بسیاری از دستگاهها وظیفه کنترل، پردازش، ارتباط یا مدیریت توان را بر عهده دارند.
از یخچال و لباسشویی گرفته تا کولر، جاروبرقی، تلویزیون و تجهیزات هوشمند، بردهای الکترونیکی بخش مهمی از فناوری دستگاههای امروزی هستند. نمونههای صنعتی و مرجع طراحی نیز کاربرد مدارهای PCB را در طیف گستردهای از لوازم خانگی نشان میدهند.
با این حال، هر مشکلی در یک وسیله برقی به معنی خرابی برد نیست و تشخیص قطعه معیوب باید بر اساس بررسی فنی انجام شود.
در اوپاکالا، شناخت همین قطعات کوچک میتواند به ما کمک کند وسایل بزرگ و مهم زندگی روزمره را بهتر بشناسیم.
برد یا PCB یک صفحه مدار الکترونیکی است که قطعات مختلف روی آن قرار میگیرند و مسیرهای الکتریکی، آنها را به یکدیگر متصل میکنند.
بسته به طراحی دستگاه، برد میتواند وظایفی مانند دریافت اطلاعات سنسورها، پردازش فرمانها، کنترل موتور و سایر اجزا، مدیریت توان یا ارتباط با کاربر را انجام دهد.
خیر. بسته به نوع خرابی، ممکن است برد تعمیر یا تعویض شود و در برخی موارد مشکل اصلاً از برد نباشد.
خیر. برد بر اساس نوع دستگاه، مدل، عملکرد و معماری الکترونیکی آن طراحی میشود.
در برخی موارد بله. تعمیرپذیری به نوع خرابی، آسیب قطعات، طراحی برد و دسترسی به قطعات بستگی دارد.
برای بردهای متصل به برق شهری، تعمیر بدون دانش و ابزار مناسب خطر برقگرفتگی و آسیب بیشتر به دستگاه دارد و بهتر است به تعمیرکار متخصص سپرده شود.