
بازار تراشههای هوش مصنوعی دیگر فقط در اختیار شرکتهایی مانند انویدیا و کوالکام نیست. شرکت تایوانی مدیاتک (MediaTek) که سالها بیشتر با پردازندههای گوشیهای هوشمند شناخته میشد، حالا در حال گسترش فعالیت خود به حوزههایی مانند پردازندههای اختصاصی هوش مصنوعی، مراکز داده، خودروهای هوشمند و رایانش پیشرفته است.
این تغییر استراتژی میتواند جایگاه مدیاتک را در صنعت نیمهرساناها دگرگون کند؛ اما یک سؤال مهم برای کاربران گوشیهای هوشمند به وجود میآورد: آیا تمرکز بیشتر این شرکت بر هوش مصنوعی، باعث میشود پردازندههای موبایلی آن نیز پیشرفتهتر شوند یا منابع و سرمایهگذاری بیشتری از بخش گوشیها به بازارهای جدید منتقل خواهد شد؟
برای پاسخ به این سؤال باید همزمان دو بازار متفاوت را بررسی کنیم: تراشههای هوش مصنوعی مورد استفاده در مراکز داده و پردازندههایی که داخل گوشیهای هوشمند قرار میگیرند.
مدیاتک یکی از بازیگران مهم صنعت طراحی تراشه است. این شرکت برخلاف تولیدکنندگان دارای کارخانههای بزرگ ساخت نیمهرسانا، عمدتاً روی طراحی و توسعه تراشه تمرکز دارد و از ظرفیت شرکتهایی مانند TSMC برای تولید محصولات خود استفاده میکند.
پردازندههای سری Dimensity این شرکت در گوشیهای اقتصادی، میانرده و پرچمدار برندهایی مانند شیائومی، اوپو، ویوو و برخی دیگر از تولیدکنندگان موبایل استفاده میشوند.
اما بازار فناوری تغییر کرده است. رشد هوش مصنوعی مولد، افزایش استفاده از مدلهای زبانی بزرگ و توسعه مراکز داده باعث شده تقاضا برای تراشههای اختصاصی پردازش هوش مصنوعی بهشدت افزایش پیدا کند.
شرکتهای بزرگ فناوری دیگر همیشه به پردازندههای عمومی و شتابدهندههای آماده نیاز ندارند. برخی از آنها ترجیح میدهند تراشهای اختصاصی طراحی کنند که دقیقاً برای نیازهای نرمافزاری و سختافزاری خودشان ساخته شده باشد.
این همان بازاری است که مدیاتک قصد دارد سهم بیشتری از آن به دست بیاورد.
تراشههای مورد استفاده در مراکز داده با پردازندههای داخل گوشی تفاوت زیادی دارند. مراکز داده برای آموزش و اجرای مدلهای بزرگ هوش مصنوعی به قدرت پردازشی بالا، پهنای باند حافظه زیاد، ارتباط سریع میان پردازندهها و مصرف انرژی بهینه در مقیاس گسترده نیاز دارند.
در این بازار، تراشههای اختصاصی با عنوان ASIC اهمیت زیادی پیدا کردهاند.
ASIC مخفف Application-Specific Integrated Circuit است؛ یعنی مدار مجتمع با کاربرد مشخص. این تراشهها برای انجام مجموعهای از وظایف خاص طراحی میشوند و برخلاف پردازندههای عمومی، لزوماً برای اجرای طیف وسیعی از برنامهها ساخته نشدهاند.
برای مثال، یک شرکت ارائهدهنده خدمات ابری ممکن است تراشهای اختصاصی برای اجرای مدلهای هوش مصنوعی خود طراحی کند. چنین راهکاری میتواند در صورت طراحی مناسب، هزینه پردازش و مصرف انرژی را کاهش دهد.
مدیاتک نیز با تکیه بر تجربه خود در طراحی تراشههای کممصرف، ارتباطات پرسرعت و سیستمهای مجتمع، به دنبال ورود گستردهتر به همین حوزه است.
یکی از نشانههای مهم تغییر مسیر مدیاتک، گسترش همکاری آن با انویدیا است.
در آگوست ۲۰۲۶، دو شرکت از توسعه همکاری خود در زمینه زیرساخت هوش مصنوعی، رایانش محلی و فناوری خودرو خبر دادند. بخشی از این همکاری به استفاده مدیاتک از پلتفرم NVLink Fusion انویدیا مربوط میشود.
این فناوری به شرکتها کمک میکند پردازندهها و شتابدهندههای اختصاصی خود را در ساختارهای محاسباتی بزرگتر و متصل به زیرساخت انویدیا به کار بگیرند.
اهمیت این همکاری در آن است که مدیاتک فقط به طراحی یک تراشه مستقل فکر نمیکند؛ بلکه میخواهد در بخشهای مختلف زنجیره پردازش هوش مصنوعی حضور داشته باشد.
از طراحی تراشه و ارتباطات پرسرعت گرفته تا یکپارچهسازی سختافزار و اتصال اجزای مختلف مراکز داده، حوزههایی هستند که میتوانند فرصتهای تجاری جدیدی برای این شرکت ایجاد کنند.
البته همکاری با انویدیا به معنای تبدیلشدن مدیاتک به رقیب مستقیم و همسطح آن در تمام بخشهای بازار نیست. هر شرکت در این همکاری نقش و تخصص متفاوتی دارد.
با وجود گسترش فعالیت در بازار مراکز داده، مدیاتک همچنان برای بازار گوشیهای هوشمند برنامه دارد.
معرفی تراشههای جدید خانواده Dimensity 9600 در سپتامبر ۲۰۲۶ نشان داد که این شرکت هنوز برای حضور در بخش پرچمدار بازار موبایل سرمایهگذاری میکند.
دو مدل مهم این خانواده عبارتاند از:
Dimensity 9600 Pro: تراشهای پرچمدار که بر پایه فناوری ساخت ۲ نانومتری TSMC توسعه یافته است.
Dimensity 9600M: مدلی مبتنی بر فناوری ساخت ۳ نانومتری که بخش دیگری از بازار گوشیهای ردهبالا را هدف قرار میدهد.
یکی از نکات مهم Dimensity 9600 Pro، استفاده از واحد پردازش عصبی اختصاصی برای اجرای وظایف هوش مصنوعی است. مدیاتک اعلام کرده عملکرد این بخش در پردازش درخواستها پیش از تولید پاسخ، نسبت به نسل قبلی ۵۱ درصد بهبود یافته است.
این موضوع نشان میدهد رقابت پردازندههای موبایل دیگر فقط به سرعت هستههای پردازشی یا قدرت گرافیکی محدود نیست. توانایی اجرای قابلیتهای هوش مصنوعی به یکی از معیارهای اصلی طراحی تراشه تبدیل شده است.
تا چند سال قبل، هنگام مقایسه پردازنده گوشیها معمولاً به تعداد هستهها، فرکانس پردازشی، عملکرد گرافیکی و فناوری ساخت توجه میشد.
اما حالا یک بخش مهم دیگر نیز به این فهرست اضافه شده است: توانایی پردازش هوش مصنوعی روی خود دستگاه.
این قابلیت که با عنوان On-device AI شناخته میشود، به گوشی اجازه میدهد برخی وظایف هوش مصنوعی را بدون ارسال دائمی اطلاعات به سرورهای اینترنتی انجام دهد.
برای مثال:
۱. ترجمه همزمان: گوشی میتواند بخشی از فرایند تشخیص گفتار و ترجمه را بهصورت محلی انجام دهد.
۲. ویرایش هوشمند عکس: حذف اشیای اضافی، بهبود تصاویر، تشخیص سوژه و پردازش هوشمند عکس میتواند با کمک واحدهای پردازش عصبی انجام شود.
۳. دستیارهای هوشمند: برخی قابلیتهای دستیار صوتی و پاسخگویی به درخواستهای کاربر میتوانند روی خود گوشی اجرا شوند.
۴. خلاصهسازی و تولید متن: گوشیهای مجهز به سختافزار مناسب قادر خواهند بود بعضی مدلهای هوش مصنوعی سبک را بهصورت محلی اجرا کنند.
۵. تشخیص صدا و تصویر: پردازنده میتواند اطلاعات صوتی و تصویری را سریعتر تحلیل کند و در اختیار برنامههای مختلف قرار دهد.
البته همه قابلیتهای هوش مصنوعی بهصورت آفلاین اجرا نمیشوند. مدلهای بزرگ و وظایف سنگین همچنان ممکن است به سرورهای ابری نیاز داشته باشند.
یکی از اجزای مهم پردازندههای جدید، NPU یا واحد پردازش عصبی است.
NPU برای اجرای محاسبات مرتبط با هوش مصنوعی طراحی شده است. وجود چنین واحدی باعث میشود پردازنده اصلی و واحد گرافیکی مجبور نباشند تمام وظایف هوش مصنوعی را بهتنهایی انجام دهند.
این موضوع میتواند چند مزیت داشته باشد:
اجرای سریعتر برخی قابلیتهای هوش مصنوعی
کاهش فشار روی CPU و GPU
مدیریت بهتر مصرف انرژی
امکان اجرای مدلهای هوش مصنوعی روی گوشی
افزایش سرعت پردازش تصویر، صدا و زبان
در نسلهای آینده پردازندههای موبایل، فقط قدرت خام NPU اهمیت نخواهد داشت. میزان حافظه قابل استفاده برای مدلها، سرعت ارتباط میان اجزای تراشه، مصرف انرژی و پشتیبانی نرمافزاری نیز تعیینکننده خواهند بود.
به همین دلیل ممکن است دو گوشی با پردازندههای قدرتمند، در اجرای یک قابلیت هوش مصنوعی عملکرد متفاوتی داشته باشند.
این یکی از مهمترین پرسشها درباره آینده این شرکت است.
از یک طرف، بازار تراشههای اختصاصی هوش مصنوعی فرصت درآمدی بزرگی برای مدیاتک ایجاد میکند. توسعه این بخش میتواند وابستگی شرکت به بازار گوشیهای هوشمند را کاهش دهد و منابع مالی بیشتری برای تحقیق و توسعه فراهم کند.
از طرف دیگر، طراحی تراشههای پیشرفته مراکز داده به نیروی انسانی متخصص، ظرفیت تولید، سرمایهگذاری و همکاریهای فنی گسترده نیاز دارد.
برخی گزارشهای صنعتی در ابتدای سال ۲۰۲۶ از انتقال بخشی از منابع و نیروهای مدیاتک به حوزه تراشههای اختصاصی هوش مصنوعی خبر داده بودند. چنین تغییری این نگرانی را مطرح میکند که آیا بخش موبایل در اولویت پایینتری قرار خواهد گرفت؟
با این حال، نمیتوان صرفاً بر اساس گسترش فعالیت در بازار AI نتیجه گرفت که مدیاتک قصد کنارگذاشتن یا تضعیف سری Dimensity را دارد.
معرفی نسل جدید پردازندههای پرچمدار این شرکت نشان میدهد بازار موبایل همچنان بخشی از برنامه راهبردی آن است. مسئله اصلی، نحوه تقسیم منابع و میزان سرمایهگذاری در هر بخش خواهد بود.
بازار پردازندههای موبایل بازیگران قدرتمندی دارد و مدیاتک برای افزایش سهم خود در بخش پرچمدار باید با چند رقیب مهم رقابت کند.
شرکتخانواده پردازندهتمرکز اصلیمدیاتکDimensityگوشیهای اقتصادی تا پرچمدار و هوش مصنوعیکوالکامSnapdragonگوشیهای اندرویدی، پردازش گرافیکی و هوش مصنوعیاپلسری Aآیفون و یکپارچگی سختافزار و نرمافزارسامسونگExynosگوشیهای گلکسی و توسعه فناوری داخلی
کوالکام با خانواده Snapdragon در بازار گوشیهای اندرویدی حضور گستردهای دارد. اپل نیز با طراحی اختصاصی تراشههای سری A، کنترل زیادی بر هماهنگی سختافزار و نرمافزار آیفون دارد.
سامسونگ هم با توسعه پردازندههای Exynos تلاش میکند وابستگی خود به تأمینکنندگان خارجی را کاهش دهد.
در چنین شرایطی، مدیاتک برای رقابت فقط به افزایش قدرت پردازشی نیاز ندارد. بهینهسازی مصرف باتری، پشتیبانی نرمافزاری، قابلیتهای هوش مصنوعی، عملکرد دوربین و همکاری نزدیک با سازندگان گوشی نیز اهمیت زیادی دارند.
یکی از دلایل محبوبیت مدیاتک در بازار گوشی، ارائه پردازندههایی با ترکیب متنوعی از عملکرد و هزینه است.
این شرکت در سالهای گذشته توانسته در بسیاری از گوشیهای میانرده و اقتصادی جایگاه مهمی به دست بیاورد. اما ورود به فناوریهای ساخت پیشرفتهتر مانند ۲ نانومتر الزاماً به معنای کاهش قیمت نیست.
تولید تراشههای پیشرفته هزینه بالایی دارد و استفاده از فناوریهای جدید میتواند قیمت تمامشده پردازنده را افزایش دهد.
از طرف دیگر، افزایش هزینه حافظه و سایر قطعات نیز بر قیمت نهایی گوشی اثر میگذارد.
بنابراین، ممکن است در آینده شاهد دو مسیر متفاوت باشیم: پردازندههای پرچمدار با فناوری پیشرفته و قیمت بالاتر، در کنار تراشههای میانردهای که با تمرکز بر مصرف انرژی، امکانات هوش مصنوعی ضروری و هزینه مناسب طراحی میشوند.
برای خریداران ایرانی نیز باید توجه داشت که قیمت نهایی گوشی فقط به پردازنده وابسته نیست. نرخ ارز، هزینه واردات، موجودی بازار، گارانتی و سیاست قیمتگذاری برندها نیز نقش مهمی دارند.
ورود جدی مدیاتک به بازار هوش مصنوعی میتواند از چند مسیر روی گوشیهای آینده تأثیر بگذارد.
۱. انتقال تجربه طراحی تراشه: تجربه توسعه پردازندههای پرقدرت و کممصرف برای مراکز داده ممکن است در بلندمدت به بهبود طراحی تراشههای موبایل کمک کند.
۲. توسعه فناوریهای ارتباطی: ارتباط سریع میان پردازنده، حافظه و سایر اجزای سیستم در مراکز داده اهمیت زیادی دارد. بخشی از این دانش میتواند در طراحی محصولات دیگر نیز کاربرد پیدا کند.
۳. افزایش سرمایهگذاری در هوش مصنوعی: درآمد حاصل از بازارهای جدید میتواند منابع بیشتری برای تحقیق و توسعه در اختیار شرکت قرار دهد؛ البته میزان استفاده از این منابع در بخش موبایل به تصمیمهای مدیریتی بستگی دارد.
۴. تغییر اولویت بازار: اگر تقاضا برای تراشههای اختصاصی مراکز داده رشد بیشتری داشته باشد، رقابت بر سر نیروی متخصص و ظرفیت تولید پیشرفته نیز شدیدتر خواهد شد.
۵. افزایش رقابت در بازار موبایل: حضور جدیتر مدیاتک در فناوریهای هوش مصنوعی میتواند رقابت با کوالکام، اپل و سامسونگ را وارد مرحله تازهای کند.
اگر قصد خرید گوشی دارید، بهتر است فقط به نام پردازنده توجه نکنید. حتی دو گوشی مجهز به یک تراشه ممکن است به دلیل تفاوت در سیستم خنککننده، حافظه، نرمافزار و تنظیمات سازنده عملکرد یکسانی نداشته باشند.
پیش از خرید این موارد را بررسی کنید:
عملکرد پردازنده: بررسی کنید تراشه در اجرای برنامهها و بازیهای موردنیاز شما چه عملکردی دارد.
مصرف باتری: قدرت بیشتر همیشه به معنای شارژدهی بهتر نیست. بهینهسازی مصرف انرژی اهمیت زیادی دارد.
سیستم خنککننده: در گوشیهای گیمینگ و پرچمدار، دفع حرارت میتواند روی عملکرد طولانیمدت تأثیر بگذارد.
واحد پردازش عصبی: اگر قابلیتهای هوش مصنوعی برایتان مهم است، توانایی NPU و امکانات واقعی نرمافزار را بررسی کنید.
حافظه RAM: اجرای مدلهای محلی هوش مصنوعی ممکن است به حافظه بیشتری نیاز داشته باشد.
پشتیبانی نرمافزاری: مدتزمان دریافت بهروزرسانیهای سیستمعامل و امنیتی را در نظر بگیرید.
برای کاربران ایرانی، وضعیت رجیستری، گارانتی معتبر و دسترسی به خدمات پس از فروش نیز باید در کنار مشخصات فنی بررسی شود.
آیا مدیاتک در حال کنارگذاشتن پردازندههای گوشی است؟
خیر؛ دستکم معرفی پردازندههای جدید Dimensity نشان میدهد این شرکت همچنان در بازار موبایل فعال است. البته گسترش فعالیت در بازار هوش مصنوعی میتواند اولویتبندی منابع شرکت را تغییر دهد.
تفاوت تراشه هوش مصنوعی مرکز داده با پردازنده موبایل چیست؟
تراشههای مراکز داده برای پردازش حجم عظیمی از اطلاعات و اجرای مدلهای بزرگ طراحی میشوند. پردازنده موبایل باید علاوه بر قدرت پردازش، مصرف انرژی، تولید گرما و محدودیت فضای گوشی را نیز مدیریت کند.
آیا پردازندههای مدیاتک برای اجرای هوش مصنوعی مناسب هستند؟
بسیاری از پردازندههای جدید این شرکت از واحدهای پردازش عصبی و قابلیتهای هوش مصنوعی پشتیبانی میکنند. با این حال، امکانات واقعی به مدل تراشه، حافظه گوشی و نرمافزار سازنده بستگی دارد.
آیا گوشیهای آینده بدون اینترنت از هوش مصنوعی استفاده میکنند؟
بخشی از قابلیتها مانند پردازش تصویر، تشخیص صدا و برخی مدلهای زبانی سبک میتوانند روی خود دستگاه اجرا شوند. اما برای مدلهای بزرگ و خدمات پیچیده، اتصال به اینترنت همچنان اهمیت دارد.
آیا مدیاتک میتواند با کوالکام رقابت کند؟
مدیاتک در بخشهای مختلف بازار موبایل رقیب کوالکام است و در بخش پرچمدار نیز تلاش میکند جایگاه خود را تقویت کند. نتیجه این رقابت به عملکرد واقعی تراشهها، مصرف انرژی، قیمت و پشتیبانی سازندگان گوشی بستگی دارد.
مدیاتک در حال تغییر جایگاه خود از یک طراح شناختهشده پردازندههای موبایل به شرکتی با حضور گستردهتر در بازار هوش مصنوعی، مراکز داده و خودروهای هوشمند است.
ورود به بازار تراشههای اختصاصی AI میتواند فرصتهای درآمدی تازهای برای این شرکت ایجاد کند؛ در عین حال، رقابت در بازار گوشیهای هوشمند همچنان اهمیت زیادی دارد. معرفی نسل جدید Dimensity نیز نشان میدهد مدیاتک قصد دارد در بخش پرچمدار موبایل حضور داشته باشد.
برای کاربران، نتیجه مهم این تحولات احتمالاً در گوشیهایی دیده خواهد شد که هوش مصنوعی را سریعتر، کممصرفتر و با وابستگی کمتر به اینترنت اجرا میکنند. با این حال، هنگام خرید نباید صرفاً به تبلیغات هوش مصنوعی یا نام پردازنده توجه کرد؛ عملکرد واقعی، شارژدهی، پشتیبانی نرمافزاری و قیمت همچنان معیارهای اصلی انتخاب هستند.
مدیاتک حالا در دو میدان مهم رقابت میکند: پردازندههای گوشی و زیرساخت هوش مصنوعی. اینکه این شرکت چگونه میان این دو بازار تعادل برقرار کند، یکی از موضوعات مهم صنعت تراشه در سالهای آینده خواهد بود.
مجله اوپاکالا