
وقتی اسم «نینجا» میآید، بیشتر مردم یاد انیمه، پرش از پشتبام، پرتاب شوریکن و ناپدید شدن در دود سیاه میافتند.
انتظار زبانآموزان از خود من هم سر کلاس همین بود! وقتی این کارها را نمیکردم، احتمالاً با خودشان میگفتند: «این که نینجا نیست؛ لابد دارد دروغ میگوید!» این را بهخصوص از نگاههای روناک، زبانآموز رشتهٔ چینی در زبانکده، میخواندم!
نینجاها یا شینوبیها در ژاپن فئودال فعالیت میکردند؛ بهویژه در مناطق ایگا و کوگا که به فعالیتهای نینجایی شهرت داشتند.
آنها گروه یکدستی نبودند. بعضی جنگجویان محلی و افراد ماهر در جاسوسی و نفوذ بودند و برخی از طبقات مختلف جامعه میآمدند. فعالیتشان هم لزوماً در چارچوب رسمی ساموراییها و اصول بوشیدو قرار نمیگرفت.
- دورهٔ اوج فعالیت: حدود قرن پانزدهم تا هفدهم
- محیط فعالیت: جنگهای داخلی ژاپن و درگیری میان دایمیوها، یعنی اربابان محلی
- جاسوسی
- خرابکاری
- ترور و عملیات مخفی
- جمعآوری اطلاعات نظامی
- ایجاد سردرگمی و ترس در میان دشمنان
- عملیات شبانه و نفوذ به مناطق تحت کنترل دشمن
ساموراییها:
- جنگجویانی که معمولاً به یک ارباب وابسته بودند.
- در نبردهای آشکار شرکت میکردند و اغلب زره و سلاحهای جنگی داشتند.
- بوشیدو، یعنی راه جنگجو، با هویت فرهنگی آنها پیوند خورده بود؛ هرچند این اصول در دورههای مختلف شکلهای متفاوتی داشت.
نینجاها:
- بیشتر بر فعالیتهای مخفیانه و جمعآوری اطلاعات تمرکز داشتند.
- از نفوذ، تغییر ظاهر، فریب و روشهای غیرمستقیم استفاده میکردند.
- هدف اصلیشان انجام مأموریت بود، نه نمایش مهارت در میدان نبرد.
پس نینجا صرفاً «سامورایی سیاهپوش» نبود؛ او متخصص فعالیتهای مخفیانه در دنیای سیاست و جنگ بود.
نینجوتسو فقط مجموعهای از فنون مبارزه نبود؛ مهارتهایی را در بر میگرفت که برای بقا، نفوذ و انجام مأموریت به کار میآمدند.
۱. تایجوتسو؛ فنون بدنی و مبارزه
نینجاها برای انجام مأموریتهایشان به آمادگی بدنی و چابکی نیاز داشتند. از جمله مهارتهای موردنیازشان میشد به این موارد اشاره کرد:
- دویدن سریع و حرکت با کمترین صدا
- بالا رفتن از موانع، خزیدن و عبور از مسیرهای دشوار
- دفاع از خود و استفاده از فنون مبارزه با دست خالی
- کار با ابزارها و سلاحهای مختلف
از سلاحها و ابزارهایی که امروزه با نینجاها شناخته میشوند، میتوان به این موارد اشاره کرد:
- نینجاتو: شمشیری که در تصویرهای امروزی با نینجاها پیوند خورده است؛ البته شکل و میزان استفاده از آن در منابع تاریخی محل بحث است.
- تانتو: خنجر یا چاقوی کوتاه ژاپنی
- شیکو و آشیکو: ابزارهای فلزی مخصوص دست و پا که در برخی روایتهای نینجایی برای بالا رفتن از سطوح به کار میرفتند.
- کوساریگاما: سلاحی متشکل از داس و زنجیر
- شوریکن: ابزار پرتابی ستارهای یا میلهای که بیشتر برای ایجاد مزاحمت، پرت کردن حواس یا زخمی کردن دشمن به کار میرفت؛ نه لزوماً برای کشتن او.
۲. شینوبی-ایری؛ هنر نفوذ و نزدیک شدن
شاید یکی از مهمترین بخشهای فعالیت نینجاها همین بود: چطور وارد شوی، اطلاعات جمع کنی و خارج شوی، بدون آنکه حضورت جلب توجه کند.
این کار به مهارتهایی مثل موارد زیر نیاز داشت:
- حرکت با کمترین صدا روی سطوح مختلف
- شناخت مسیرها و نقاط کور نگهبانان
- استفاده از تاریکی، باران، مه و صداهای محیط
- تغییر ظاهر و پوشیدن لباس متناسب با موقعیت
نینجاها همیشه لباس سیاه سرتاپا نمیپوشیدند. گاهی پوشش کشاورز، راهب، تاجر یا خدمتکار برای نزدیک شدن به هدف مناسبتر بود.
تنمون و چیمون؛ شناخت آسمان و زمین
برای کسی که باید مخفیانه در محیطی ناآشنا حرکت کند، شناخت طبیعت اهمیت زیادی دارد.
مهارتهای مرتبط با این بخش شامل موارد زیر بود:
- جهتیابی با کمک ستارهها
- توجه به جهت باد و تغییرات آبوهوا
- استفاده از تاریکی، باران و مه برای پنهان ماندن
- شناخت رودخانهها، مسیرهای فرعی و نقاط مناسب برای عبور یا کمین
این تواناییها شاید بهاندازهٔ مبارزه چشمگیر نباشند، اما در انجام مأموریتهای مخفیانه اهمیت زیادی داشتند.
دارو، زهر و ابزارهای ویژه
نینجاها در روایتهای تاریخی و متون نینجوتسو با مجموعهای از ابزارها و روشهای غیرمتعارف شناخته میشوند؛ از وسایل آتشزنه گرفته تا ابزارهای عبور از موانع.
برخی از ابزارها و روشهای مرتبط با این فعالیتها عبارت بودند از:
- وسایل ایجاد آتش یا دود برای منحرف کردن توجه
- ابزارهای باز کردن قفل و عبور از موانع
- طناب و قلاب برای بالا رفتن
- ابزارهای مورد استفاده برای عبور از آب
- استفاده از مواد سمی یا آزاردهنده در برخی مأموریتها
البته همهٔ این موارد را نمیتوان به همهٔ نینجاها یا تمام دورههای تاریخی نسبت داد. اطلاعات تاریخی دربارهٔ بعضی ابزارها محدود است و بخشی از تصویر امروزی نینجاها نیز از روایتهای بعدی شکل گرفته است.
🎬 پرشهای عجیب روی پشتبامها
واقعیت: چابکی، استفاده از طناب و قلاب و عبور از موانع میتوانستند در نفوذ و فرار مؤثر باشند.
اغراق: پرشهای بلند و غیرممکن از یک ساختمان به ساختمان دیگر بیشتر به دنیای فیلم و انیمه تعلق دارند.
🎬 ناپدید شدن در دود
واقعیت: دود، آتش و ایجاد حواسپرتی میتوانستند فرصتی برای فرار یا تغییر مسیر ایجاد کنند.
اغراق: ظاهر شدن و ناپدید شدن آنی، مثل تلپورت، چیزی است که سینما به این تصویر اضافه کرده است.
🎬 سلاحهای جادویی و خارقالعاده
واقعیت: ابزارهای ساده و کاربردی میتوانستند به انجام مأموریت کمک کنند.
اغراق: سلاحهایی که با یک ضربه درخت را نصف میکنند یا قدرتهای فراطبیعی دارند، بیشتر ساختهٔ خیالپردازیاند تا تاریخ.
اگر بخواهیم تصویری واقعگرایانه از مهارتهای موردنیاز یک نینجا ارائه کنیم، میتوانیم این ده مورد را نام ببریم:
۱. آمادگی و استقامت بدنی
۲. حرکت سریع و کمصدا
۳. شناخت محیط، زمین و شرایط آبوهوایی
۴. تغییر ظاهر و ایفای نقشهای اجتماعی
۵. استفادهٔ هوشمندانه از ابزارهای ساده
۶. جمعآوری اطلاعات بدون جلب توجه
۷. برنامهریزی برای خروج و فرار پیش از آغاز مأموریت
۸. شناخت ترس و واکنشهای روانی انسانها
۹. کنترل ترس و استرس در شرایط دشوار
۱۰. تصمیمگیری سریع در موقعیتهای پیشبینینشده
نینجاها را نباید فقط شخصیتهایی افسانهای با لباس سیاه و سلاحهای عجیب تصور کرد. پشت این تصویر، سابقهای تاریخی از جاسوسی، نفوذ و تلاش برای زنده ماندن در دورهای پر از جنگ و درگیری وجود دارد.
برخلاف تصور رایج، مبارزهٔ مستقیم لزوماً نخستین انتخاب یک نینجا نبود. اگر میشد مأموریت را با جمعآوری اطلاعات، فریب، پنهانکاری یا فرار انجام داد، نیازی به درگیری مستقیم وجود نداشت.
شاید همین نکته مهمترین تفاوت میان تصویر سینمایی نینجا و واقعیت تاریخی او باشد: گاهی موفقیت نه در قدرت ضربه، بلکه در این بود که اصلاً مجبور به ضربه زدن نشوی.
✍️ نینجا تیچر لی 🥷
🗡️ نینجا · محقق و روایتگر فرهنگ شرق آسیا ⛩️
مدرس آنلاین زبانهای چینی، ژاپنی، کرهای و انگلیسی
مدرس زبانی که از زندگی در چین شروع کرد و به کوچهپسکوچههای کیوتو و کافههای کره جنوبی رسید.
در کنار مدیریت زبانکده آنلاین، زبانهای چینی، ژاپنی، کرهای و انگلیسی تدریس میکنم؛ اما چیزی که بیشتر دنبالش هستم، روایت زندگی روزمره مردم شرق آسیاست — از بوی سوپ میسو در صبحهای توکیو تا صدای زنگ دوچرخهها در شانگهای.
چند سال در چین زندگی کردم، به ژاپن و کره سفر کردم و هنوز هم شرق آسیا برایم پر از داستانهای تازه است.
اینجا از فرهنگ، تاریخ و جزئیات کوچک زندگی مینویسم؛ چیزهایی که معمولاً در راهنمای سفر پیدا نمیشوند.
