
اگر نام مارکوپولو را شنیده باشید، احتمالاً تصویر مردی جوان با لباسهای قدیمی، سوار بر شتر در میان جادههای دور و سرزمینهای ناشناخته در ذهنتان شکل میگیرد؛ همان جهان ماجراجویانهای که بعدها در کتابها، فیلمها و حتی کارتونها بارها به تصویر کشیده شد.
یکی از جذابترین نمونهها، انیمیشن ژاپنی «ماجراهای مارکوپولو» است که در سال ۱۹۷۹ ساخته شد و سفرهای او را در قالب یک مجموعه ماجراجویانه و تاریخی روایت میکرد. برای بسیاری از ما، چنین تصاویری شاید نخستین آشنایی با نام مارکوپولو و سفر افسانهای او به شرق بوده باشد.
اما سفر واقعی مارکوپولو بسیار بزرگتر از چیزی بود که در یک کارتون میتوان دید.
مارکوپولو، تاجر ونیزی، در سال ۱۲۷۱ میلادی همراه پدرش نیکولو و عمویش مافئو راهی سفری طولانی به سوی شرق شد. مسیر آنها از سرزمینهایی در خاورمیانه و آسیای مرکزی گذشت و سرانجام به قلمرو چین و دربار قوبلای خان رسید. سالها بعد نیز راه بازگشت آنها از مسیر دریایی جنوب و اقیانوس هند انجام شد و سرانجام در سال ۱۲۹۵ به ونیز بازگشتند.
حالا بیایید این سفر را نه مثل یک داستان افسانهای، بلکه روی نقشه دنبال کنیم و ببینیم مارکوپولو واقعاً از کجا حرکت کرد، از چه سرزمینهایی گذشت، چگونه به چین رسید و مسیر بازگشتش به اروپا از کجا بود.
با نینجا تیچر لی همراه شوید.
وقتی مسیر حرکت مارکو پولو را روی نقشه دنبال کردم، با سفری بسیار پیچیده روبهرو شدم؛ سفری حدوداً ۲۴ ساله که در آن از کشتی، کاروان، اسب و شتر استفاده شد؛ با مسیر رفت و برگشتی کاملاً متفاوت.
مارکو سفرش را همراه پدرش نیکولو و عمویش مافئو، در مجموع سه نفری، آغاز کرد. آنها یک کاروان مستقل و ثابت سهنفره نبودند؛ در مسیرهای زمینی، برای امنیت و عبور از راههای طولانی و دشوار، همراه کاروانهای تجاری و مسافران دیگر حرکت میکردند و در بخشهایی نیز از راهنماها و امکانات مسیر استفاده میکردند.
۱. ونیز ← آکرا
حدود سال ۱۲۷۱، مارکوپولو همراه پدرش نیکولو و عمویش مافئو از ونیز حرکت کرد.
بخش نخست سفر با کشتی در مدیترانه انجام شد و آنها به آکرا در سرزمین شام رسیدند.
سپس به اورشلیم رفتند و دوباره به مسیر شرقی بازگشتند.
۲. آکرا ← آیاس
از آکرا به سوی آیاس (Layas/Ayas) در کیلیکیه حرکت کردند؛ منطقهای در جنوب ترکیه امروزی.
از اینجا سفر اصلی و سخت شروع شد.
وسیله: کاروان، اسب و شتر.
۳. آیاس ← تبریز ← کرمان
مسیر از آناتولی و ارمنستان به سوی ایران ادامه پیدا کرد و به تبریز رسید.
پس از تبریز، مسیر به سمت کرمان ادامه یافت.
در این بخش، حرکت عمدتاً به همراه کاروان های زمینی انجام میشد.
۴. کرمان ← هرمز
از کرمان به سمت جنوب حرکت کردند و به هرمز در دهانه خلیج فارس رسیدند.
قصدشان این بود که از هرمز با کشتی به سمت شرق بروند.
اما کشتیهای موجود را مناسب و امن ندانستند.
بنابراین اتفاق جالبی افتاد:
هرمز ← برگشت به کرمان
یعنی مارکوپولو در همان سفر ، یک بار تا هرمز پایین رفت و دوباره همان مسیر را برگشت.
۵. کرمان ← بلخ ← بدخشان ← پامیر
پس از بازگشت به کرمان، مسیر را به سمت شمالشرق ادامه دادند:
- حالا سفر واقعاً جهنمی میشود.
کرمان ← بلخ ← بدخشان ← پامیر
وسیله: کاروان زمینی، اسب، شتر و پیادهروی.
اینجا دیگر خبری از جاده راحت و شهرهای پشت سر هم نیست.
در بدخشان، مارکوپولو از بیماری خودش هم صحبت میکند و سفر دچار مشکل میشود.
پامیر یکی از سختترین بخشهای سفر بود؛ ارتفاع زیاد، سرما و دشواری تأمین غذا و آب، حرکت را بسیار سخت میکرد.
۶. پامیر ← کاشغر ← ختن
پس از عبور از پامیر، وارد آسیای مرکزی شدند.
مسیر به کاشغر و سپس ختن رسید.
این مناطق در شبکه بزرگ راههای تجاری آسیای مرکزی قرار داشتند.
وسیله: کاروان.
۷. ختن ← حاشیه تاکلامکان ← دونهوانگ
-- حالا میرسند به یکی از سختترین بخشها:صحرای عظیم تاکلامکان
از ختن به سوی شرق حرکت کردند.
مسیر از وسط صحرای عظیم تاکلامکان نمیگذشت؛ کاروانها از مسیرهای حاشیه صحرا عبور میکردند.
بعد به دونهوانگ رسیدند.
از اینجا وارد کریدور هکسی شدند؛ مسیر تاریخی میان آسیای مرکزی و چین.
۸. دونهوانگ ← گانسو ← شاندو
در این قسمت دیگر کمکم وارد قلمرو اصلی حکومت قوبلایخان میشوند.
حرکت در امتداد کریدور هکسی ادامه یافت:
دونهوانگ ← جیوچوان/سوجو ← گانژو ← گانسو ← شرق چین
سرانجام به شاندو (Xanadu)، پایتخت تابستانی قوبلایخان، رسیدند.
حدود سه تا چهار سال از آغاز سفر گذشته بود.
۹. شاندو ← خانبالغ / پکن
پس از شاندو، مارکوپولو وارد خانبالغ (Khanbalik)، یعنی پکن امروزی، شد.
اینجا سفر او به پایان نرسید؛ بلکه حدود ۱۷ سال در قلمرو امپراتوری چین (یوان) ماند.
در این مدت، طبق روایتهای موجود، به مناطق مختلف چین سفر کرد.
دو محور مهم سفرهای داخلی که به او نسبت داده میشود:
پکن ← شیآن ← سیچوان ← یوننان
و:
پکن ← هانگژو ← کوانژو
اما مدت اقامت او در تکتک این شهرها مشخص نیست و کتاب مارکوپولو دفتر ثبت روزانه سفر نیست. با این حال، هانگژو جایگاه ویژهای در روایت او دارد؛ شهری که شکوه، ثروت و زیباییاش چنان او را تحت تأثیر قرار داده بود که در روایتهای مربوط به سفرش، تصویری بسیار ستایشآمیز از آن ارائه میکند.
۱۰. کوانژو ← سوماترا
حدود سال ۱۲۹۱، مارکوپولو و همراهانش از کوانژو خارج شدند.
این بار مسیر کاملاً دریایی بود.
کوانژو ← جنوبشرق آسیا ← سوماترا
وسیله: کشتی.
در سوماترا به دلیل شرایط نامساعد دریا حدود پنج ماه توقف کردند.
۱۱. سوماترا ← سریلانکا ← هند
پس از سوماترا دوباره راه افتادند:
سوماترا ← سریلانکا ← سواحل هند
تمام این بخش با کشتی انجام شد.
از سواحل هند مسیر به سمت دریای عمان ادامه پیدا کرد.
۱۲. هند ← هرمز
کشتیها از اقیانوس هند عبور کردند و سرانجام به هرمز رسیدند.
اینجا یک حلقه جالب در سفر مارکوپولو شکل میگیرد:
او در سفر رفت به هرمز رسیده بود و از آنجا به کرمان برگشته بود؛ حالا در سفر بازگشت، پس از سالها حضور در چین و عبور از اقیانوس هند، دوباره به همان هرمز رسید.
۱۳. هرمز ← ایران ← ترابزون
از هرمز دوباره سفر زمینی شد.
مسیر کلی از ایران و آذربایجان/آناتولی به سوی ترابزون ادامه یافت.
وسیله: کاروان، اسب و شتر.
۱۴. ترابزون ← قسطنطنیه ← ونیز
از ترابزون دوباره وارد مسیر دریایی شدند:
ترابزون ← قسطنطنیه ← مدیترانه ← ونیز
و سرانجام حدود ۱۲۹۵، مارکوپولو پس از نزدیک به ۲۴ سال به ونیز بازگشت.
🗺️ کل مسیر در یک نگاه
ونیز ← آکرا ← اورشلیم ← آیاس ← تبریز ← کرمان ← هرمز ↩ کرمان ← بلخ ← بدخشان ← پامیر ← کاشغر ← ختن ← تاکلامکان ← دونهوانگ ← کریدور هکسی ← شاندو ← پکن ← سفرهای داخلی چین ← کوانژو ← جنوبشرق آسیا ← سوماترا ← سریلانکا ← هند ← هرمز ← ایران ← ترابزون ← قسطنطنیه ← ونیز
این مسیر نشان میدهد که سفر مارکوپولو یک خط مستقیم «اروپا تا چین» نبود؛ یک شبکه عظیم از مسیرهای زمینی و دریایی بود که در آن بعضی مسیرها طی شد، بعضی مسیرها برگشت خورد و مسیر بازگشت نیز از سوی دیگر آسیا و اقیانوس هند انجام گرفت.
کل این رفتوبرگشت حدود 24 سال طول کشید؛ مسیر زمینی رفت از ونیز تا شاندو بیش از ۱۲هزار کیلومتر برآورد شده و مسیر بازگشت دریایی از کوانژو تا ونیز بیش از ۱۵هزار کیلومتر، البته این اعداد حداقلهای بازسازیشدهاند، نه مسافت واقعی قدمبهقدم.
اگر در آن زمان، در ایران زندگی میکردید و چنین فرصتی برایتان پیش میآمد، حاضر بودید سفری به این طولانی و سختی را همراه مارکوپولو تجربه کنید؟
✍️ نینجا تیچر لی 🥷
🗡️ نینجا · محقق و روایتگر فرهنگ شرق آسیا ⛩️
مدرس آنلاین زبانهای چینی، ژاپنی، کرهای و انگلیسی
مدرس زبانی که از زندگی در چین شروع کرد و به کوچهپسکوچههای کیوتو و کافههای کره جنوبی رسید.
در کنار مدیریت زبانکده آنلاین، زبانهای چینی، ژاپنی، کرهای و انگلیسی تدریس میکنم؛ اما چیزی که بیشتر دنبالش هستم، روایت زندگی روزمره مردم شرق آسیاست — از بوی سوپ میسو در صبحهای توکیو تا صدای زنگ دوچرخهها در شانگهای.
چند سال در چین زندگی کردم، به ژاپن و کره سفر کردم و هنوز هم شرق آسیا برایم پر از داستانهای تازه است.
اینجا از فرهنگ، تاریخ و جزئیات کوچک زندگی مینویسم؛ چیزهایی که معمولاً در راهنمای سفر پیدا نمیشوند.
