
با هم برویم به بازار شلوغ شنژن. جایی که سالانه میلیونها تُن کالا از آن به چهار گوشۀ جهان میرود. میخواهم دو تاجر را به تو نشان بدهم: یکی از تیلا آمده و دیگری از ژاپن. هر دو هدفون میخواهند. اما راهشان، نگاهشان و سرانجامِ سفارششان، هیچ شباهتی به هم ندارد. بخوان و خودت نتیجه بگیر.
آقای مادیبو تاجر است. اهل تیلا، همان کشور خیالی در غرب آفریقا. توی دفتر کوچکش در پایتخت، پشت میزی نشسته که روی آن چیزی نیست جز یک لیوان چای نیمهخورده و یک گوشی موبایل. موجودی حسابش را دوباره چک کرده. و برای بیشتر کردنش کلی فکر کرده!
با خودش زمزمه میکند: «مردم تیلا بیپول شدهاند. جنس اروپایی دیگر جواب نمیدهد. باید بروم چین. آنجا ارزان است. حالا چه چیزی بخرم که زود بفروشم؟ هدفون. همه نیاز دارند. اگر هدفونی پیدا کنم که قیمتش زیر دو دلار باشد، میتوانم در تیلا بیست دلار بفروشمش. سودِ هر عدد میشود هجده دلار. هزار تا بخرم، هجده هزار دلار. فقط کافی است مشتری تا لحظۀ خرید نفهمد که بعد از دو هفته خراب میشود. اصلاً کی میفهمد؟ مشتری تیلایی که اعتراض نمیکند. میگوید: جنس چینیه دیگه...»
چند روز بعد سوار هواپیما میشود. مقصد: شنژن، چین. قلب تپندۀ تولید کالاهای مصرفی جهان.
آقای مادیبو از میان راهروهای بیپایان عبور میکند. ویترینهای پرزرقوبرق، نمونههای رنگارنگ و فروشندههایی که هر کدام به زبانی غریب (البته نه برای نینجا تیچر لی !) مشتریان را به داخل غرفهشان دعوت میکنند. جلوی یک غرفۀ لوازم الکترونیکی توقف میکند. آقای لی، فروشندۀ چینی، پشت میز ایستاده.
— سلام. هدفون میخوام.
— چه نوع هدفونی؟ ما تقریباً همه نوعش را داریم.
آقای مادیبو یکی از هدفونهای روی پیشخوان را برمیدارد. سبک است. خیلی سبک.
— این چنده؟
— هشت دلار. کیفیتش خوبه. برند معتبر.
آقای مادیبو اخم میکند:
— گرونه. ارزونترش رو میخوام.
آقای لی هدفون دیگری را نشان میدهد:
— این یکی پنج دلار. کیفیتش معمولیه.
— باز هم زیاده. من دو دلار میخوام.
مکثی طولانی میشود. آقای لی به صورت مشتری نگاه میکند. دو دلار. او خوب میداند که با دو دلار باید از بیکیفیتترین مواد اولیه استفاده کرد: سیم از آلیاژ ارزان بهجای مس خالص، بدنه از پلاستیک شکننده، و صدایی که زود قطع میشود.
— دو دلار که نمیشه جنس خوب ساخت...
— من خوبش رو نمیخوام. من ارزونش رو میخوام. ببین، هزار تا میخوام. میتونی دو دلارش کنی؟
— هزار تا... باشه. دو دلار. اما این آخرین قیمته.
— خوبه. ولی زود میخوام. تا دو هفته دیگه باید تو تیلا باشه.
— چشم. کیفیتش رو اما خودت خواستی ها!
آقای مادیبو پوزخندی میزند:
— مهم نیست. مشتری نمیفهمه. میگه جنس چینیه دیگه...
آقای لی سری تکان میدهد. غمگین. نه برای خودش، برای کارخانهای که مجبور است چنین چیزی بسازد. به کارخانه برمیگردد و برگۀ سفارش را روی میز مهندس میگذارد. مهندس نگاه میکند و ابرو درهم میکشد.
— دو دلار؟ با این قیمت نمیشه...
— مشتری گفت دو دلار. گفت هزار تا میخوام.
— اما ما که نمیتونیم جنس خوب رو دو دلار بسازیم. غیرممکنه.
— میدونم. ولی اگه ما نسازیم، یکی دیگه میسازه.
— پس چی کار کنم؟
آقای لی آه بلندی میکشد:
— از همون سیمهای ارزون بذار. بدنه رو از پلاستیک بازیافتی بزن. درایور رو هم از همونهای معمولی. مهم اینه که شبیه هدفون باشه. فقط شبیهش.
مهندس سری تکان میدهد. کارخانه شروع به تولید میکند. هزار هدفون دو دلاری. سیمهای نازک، بدنۀ شکننده، صدای خشدار. بستهبندی اما براق و فریبنده. آقای مادیبو آنها را بار میزند و به تیلا میفرستد. در فروشگاههای تیلا، این هدفونها به قیمت بیست دلار فروخته میشوند. مشتری تیلایی میخرد، بعد از دو هفته خراب میشود و با خودش میگوید: «آها... جنس چینی! جنس چینی آشغاله» .
بیآنکه بداند این جنس، چینی نبود. جنسِ سفارش آقای مادیبوی تیلایی بود.
همان روز، ساعتی بعد، تاجری ژاپنی به نام آقای یاماموتو وارد همان بازار میشود. او نمایندهٔ یک شرکت کوچک در اوساکاست. او هم هدفون میخواهد. اما راه رفتنش، نگاهش و طرز برخوردش با فروشنده، از زمین تا آسمان فرق میکند.
بعد از گشتن در چند غرفه، به غرفۀ آقای لی میرسد. با احترام تعظیم کوتاهی میکند.
— سلام. بهترین هدفونی که دارید چیست؟
آقای لی که هنوز از مشتری قبلی خسته است، هدفون پانزده دلاری را نشان میدهد:
— این یکی. بهترین کیفیت ما.
— میتوانم تست کنم؟
— حتماً.
آقای یاماموتو هدفون را میگیرد، به گوشیاش وصل میکند، چشمانش را میبندد و چند ثانیه گوش میدهد. بعد هدفون را آرام از گوشش درمیآورد.
— خوب است. اما میشود سیمش را کمی محکمتر کنید؟ مشتریهای ما زیاد استفاده میکنند.
— بله، میشود. هزینهاش کمی بیشتر میشود.
— عیبی ندارد. کیفیت مهم است. هزار تا از این میخواهم. میتوانید تخفیف بدهید؟
— برای هزار تا، سیزده دلار. آخرین قیمت.
— قبول. اما یک شرط دارم. میخواهم قبل از تولید، یک نمونۀ نهایی ببینم. اگر خوب نبود، سفارش را لغو میکنم.
— چشم. نمونه را بهزودی آماده میکنم.
آقای یاماموتو کارت ویزیتش را با دو دست تقدیم میکند و میرود. آقای لی به کارخانه برمیگردد. این بار سفارش فرق میکند. سفارشی که مهندس را خوشحال میکند. مهندس نگاه میکند و لبخند میزند: «سیزده دلار. میشود ساخت. میشود آبرومند ساخت.»
هدفونهای سیزده دلاری ساخته میشوند. با سیمهای محکمتر، گوشیهای مقاومتر و صدای شفاف. آقای یاماموتو آنها را به ژاپن میفرستد. مشتری ژاپنی میخرد، سالها استفاده میکند و با خودش میگوید: «جنس چینی خوب! ارزش خرید داشت.»
مردم تیلا فکر میکنند «جنس چینی» یعنی آشغال. اما نمیدانند که چین بهترین هدفونهای جهان را هم تولید میکند. فقط کافی است سفارشدهنده کیفیت بخواهد. مشکل از کارخانۀ چینی نیست. مشکل از تاجری است که به فروشنده میگوید: «ارزانترش کن، عیب نداره، مشتری نمیفهمه!»
شاید نشنیده باشی، اما لقب چین «کارخانۀ جهان» است. تولیدکنندۀ چینی، هر چیزی را که تو بخواهی میسازد. اگر کیفیت بخواهی، کیفیت میدهد. اگر زباله بخواهی، زباله میدهد. انتخاب با توست. و وقتی جنسی که خودت سفارش دادی زود خراب میشود، نگو «جنس چینیه دیگه...» بگو: «سفارش خودم بود دیگه...»
✍️ نینجا تیچر لی 🥷
🗡️ نینجا · محقق و روایتگر فرهنگ شرق آسیا ⛩️
مدرس آنلاین زبانهای چینی، ژاپنی، کرهای و انگلیسی
مدرس زبانی که از زندگی در چین شروع کرد و به کوچهپسکوچههای کیوتو و کافههای کره جنوبی رسید.
در کنار مدیریت زبانکده آنلاین، زبانهای چینی، ژاپنی، کرهای و انگلیسی تدریس میکنم؛ اما چیزی که بیشتر دنبالش هستم، روایت زندگی روزمره مردم شرق آسیاست — از بوی سوپ میسو در صبحهای توکیو تا صدای زنگ دوچرخهها در شانگهای.
چند سال در چین زندگی کردم، به ژاپن و کره سفر کردم و هنوز هم شرق آسیا برایم پر از داستانهای تازه است.
اینجا از فرهنگ، تاریخ و جزئیات کوچک زندگی مینویسم؛ چیزهایی که معمولاً در راهنمای سفر پیدا نمیشوند.
