بزرگترین دروغی که این روزها به خوردمان میدهند، محصول یکی از بزرگترین کارخانههای توهمسازی دنیاست: جناب اینستاگرام. تازهمحصولِ بنجلی که این کارخانه میفروشد، انرژی زنانه است. مجموعهای از دستورالعملها برای اینکه زن، زنتر بشود: بلند نخندد، بلند حرف نزند، فلان چیز را نپوشد، فلان کار را نکند، فلان کلمه را به کار نبرد، لوندتر باشد، ظریفتر باشد، ترند باشد، خواستنی باشد و چه کرسیشعرها.
پشت تمام این چصقائدهها، پرسشی ذهنم را میآزارد: چرا زیبایی برای زن امروز تبدیل به یک پروژهی دائمی و بیپایان شده است؟ صدالبت که مخالف زیبایی نیستم. اتفاقا جمال و چشمنوازی را در هر چیزی جدی میدانم. لباس زیبا، خانهی زیبا، چهرهی زیبا، به شرطی که زیبایی حقیقی باشد و مشهود در کلام و فکر. کار از جایی بیخ پیدا میکند که توهم، به سبک زیست بدل میشود و زن باید مدام بخورد و نخورد، بپوشد و نپوشد، راه برود و نرود، حرف بزند و نزند، بخندد و نخندد، تا مبادا میلیمتری از چارچوبهای تایینشده بیرون بزند و ته تمام این اداواصولات، چیزی جز همان تصور منسوخ قدیمی، نخواهد ماند که:
زنان را همین بس بود یک هنر
نشینند و زایند شیران نر
من از آدمهای ناتوان بیزارم. فارغ از جنسیت. از کسانی که ناتوانیشان را فضیلت میبینند، بیشتر. با افتخار میگویند بلد نیستند یک نیمروی ساده درست کنند، ظرف شستن را دون شان خودشان میدانند، عوض کردن پوشک بچه را کارِ پرستار میدانند، یا یاد گرفتن زبان دوم و سوم را اضافهکاری تلقی میکنند، برای من نشانهی جذابیت نیست، نشانهی یک جور وابستگیِ آراسته است.
جهان به سمت هوشمندی کامل میرود و معنای این تغییر، برای من، چیزی فراتر از هوش مصنوعی و ماشینهای هوشمند است. آدمی که فقط یک مهارت دارد و باقی کارهای زندگی را به دیگری واگذار کرده، در چنین جهانی هر روز آسیبپذیرتر میشود. جهنمِ آینده، به گمان من، جای آدمهای تکبُعدی و تکمهارتی است و از همینجا میرسیم به زن امروز. من زن امروز را یک پروژهی دائمی برای زیباتر شدن نمیبینم. او را زنی توانمند میبینم که قرار نیست تمام زندگیاش را صرف خریدن محصولات کارخانه کند.
زن امروز سیندرلا نیست که گوشهای بنشیند تا شاهزاده از راه برسد. زیبای خفته نیست که در تابوت، منتظر بوسهی نجاتبخش بماند. زن امروز قرار نیست ناتوانی را با اسمهای قشنگی مثل «انرژی زنانه» به خودش قالب کند. قرار نیست برای زن بودن، از تواناییهایش کم کند. قرار نیست وابستگی را ظرافت، نابلدی را زنانگی، سکوت در برابر ظلم را وقار و ناتوانی را جذابیت بنامد. میتواند زیبا باشد و کار فنی بلد باشد. میتواند ظریف باشد و قدرتمند. میتواند لوند باشد و خودش برود مکانیکی.
حالا این کارخانه هرچقدر میخواهد توهم تولید کند: انرژی زنانه، زنانگی، ظرافت، لوندی، سکوت، نابلدی و هزار محصول دیگر. به عمر هیچ کارخانهای که از ناتوانی انسان کالا میسازد، چندان خوشبین نیستم و میدانم در جهان هوشمند، زِرپَش خواهد رفت.