دیروز، تکدانشآموز خانه را به مدرسه بردم. باورم نمیآمد، یازده ساله بودم که این بچه به دنیا آمد. تنها فرزند برادر خدا بیامرزم. نگاهش کردم و گفتم: این بچه کی رسید به کلاس ششم؟ کی اینقدر قد کشید که دارد از من هم بلندتر میشود؟
حیاط مدرسه پر بود از آدم، چیزی حدود سیصد دانشآموز و سیصد مادر. اولین چیزی که به ذهنم رسید این بود که این همه بچه را فقط زنان زاییدهاند؟ هیچ پدری دخیل نبوده؟ بهرحال، مطمئن بودم اگر برادرم در قید حیات بود، بردن بچهاش به مدرسه را امری زنانه نمیدید. چشمم افتاد به معلم کلاس ششم خودم و چه بغضی کردم. یکدفعه پرت شدم به روزهایی که کودکی چصدغدغه بودم که قرار بود سال بعدش مهاجرت کنم و برای همیشه به مسیر ناهموار تحصیلی و نظام آموزشی پر از تبعیض در ایران، یک بیلاخ بزرگ نشان بدهم. ولی دستم آنقدرها باز نبود. عوامل بیرونی، قسمت و تقدیر، یا هر اسم دیگری که برای نامردیهای خارج از اختیار آدم داریم، دست به دست هم دادند و بهجای اینکه مسیر تازهای پیش پایم باز کنند، همان بیلاخ را به خودم برگرداندند.
دوران ابتدایی خودم را با بوی نارنگی و بوی اول مهر به یاد میآورم. با کلاس تاریک، تختهی گچی و نیمکتهایی که بخش بزرگی از کودکیمان، آنجا رقم خورد. آن سالها مدرسه با آلودگی هوا تعطیل نمیشد، با کرونا تعطیل نمیشد، با جنگ تعطیل نمیشد، با خیلی از مشکلات تخماتیک ساختهشده به دستِ بشر هم ظاهرا قرار نبود تعطیل شود. ما میرفتیم، مینشستیم، یاد میگرفتیم و خیال میکردیم اگر بتوانیم ثابت کنیم آن شکل سهضلعی، مثلث است، لابد داریم آیندهمان را میسازیم. حالا به این قدونیمقدها نگاه میکنم که همان راه را به شکل دیگری، میروند. کلاسشان ممکن است مجازی شود و آموختههایشان بین موبایل و تبلت و اینترنت پخشوپلا شود. راستش چشمم آب نمیخورد از دل این آموزشهای مجازی، متخصصی بیرون بیاید. شاید هم من بدبینم.
البته هزاری هم دلم برایشان میسوزد، من هم یک روز همینجا ایستاده بودم و خیال میکردم آینده جایی آن جلوها منتظرم نشسته و کافی است درس بخوانم و خودم را به آن برسانم. این بچه و آن سیصد دانشآموز و هزار محصل دیگر هنوز نمیدانند آیندهشان تا چه اندازه از اختیارشان بیرون است. هنوز خیال میکنند قرار است درس بخوانند، بزرگ شوند، کسی بشوند و راه خودشان را پیدا کنند. نمیدانند بیرون از این حیاط، آدمهایی با سیاستهای مسخره و تصمیمهای بیربط به کودکی آنها، هر روز بخشی از آیندهشان را جابهجا میکنند. دنیای اطراف ما همینقدر بیعدالت است، کودکانمان را برای آینده تربیت میکنیم و همزمان، سیاست شلوارش را در میآورد و میشاشد به همان آینده و آرزوهای این طفلکیها، که هرروز به سیاقی دستخوش و بازیچهی مادر قحبگی آن میشوند.