هر شعر بزرگی، پیش از نوشته شدن، لحظهای خاموش در ذهن شاعر زیسته است، لحظهای میان خواب و بیداری، میان وصال و فراغ. تصور کن که سعدی، پس از رویای کوتاهی از وصال، چشم گشوده باشد. با رد شیرینیِ حضوری که هنوز از خواب بر جانش مانده است. آنگاه زبان، پیش از آنکه عقل فرصت دخالت پیدا کند، به حقیقتی ساده اعتراف کرده:
در وصف نیاید که چه شیریندهن است آن.
اما افکار سعدی در همان نقطهای آشکار شده که رویا به پایان رسیده. زیبایی، وقتی دستیافتنی نیست، به چیزی فراتر از زیبایی تبدیل میشود، به حسرت. و همان دستی که لحظهای پیش معشوق را در خیال لمس کرده، حالا فاصله را اندازه میگیرد:
این است که دور از لب و دندان من است آن.
میان این دو مصرع، یک دنیا فاصله است. فاصلهای که تمام قصهی عاشقانهی انسان در آن جا گرفته: میان شوق و محرومیت، میان تصویری که در ذهن داریم و دنیایی که واقعا در آن زندگی میکنیم. سعدی اینجا فقط از شیرینی وصال نگفته، از رنج چیزی گفته که خیلی نزدیک است، اما به دست نمیآید. شاید به همین دلیل است که هنوز شعرهایش، صدای همان لحظهی بیدار شدن ما از زیباترین خوابهایمان را دارد.