کوروش بزرگ، با نام پارسی باستان «کوروش دوم»، بنیان‌گذار شاهنشاهی هخامنشی بود و حدود سال ۵۵۹ پیش از میلاد به پادشاهی پارس رسید. او با اتحاد و سپس گسترش قدرت پارسیان، حکومت ماد را شکست داد و قلمرو خود را به بخش‌هایی از آسیای غربی گسترش داد. پس از آن، لیدی و بابل را نیز فتح کرد و امپراتوری بزرگی را پایه‌گذاری کرد که از مهم‌ترین قدرت‌های جهان باستان شد. منابع تاریخی او را شخصیتی تأثیرگذار در شکل‌گیری نخستین امپراتوری بزرگ ایرانی می‌دانند.
شهرت کوروش فقط به جنگ و کشورگشایی محدود نمی‌شود؛ شیوه اداره سرزمین‌های فتح‌شده و برخورد او با ملت‌ها و سنت‌های گوناگون نیز بخش مهمی از میراث اوست. «استوانه کوروش» که پس از فتح بابل ساخته شد، یکی از مهم‌ترین آثار مرتبط با دوران اوست و اطلاعات ارزشمندی درباره حکومتش ارائه می‌دهد؛ البته نسبت دادن مفاهیم مدرن حقوق بشر به آن، میان پژوهشگران محل بحث است. کوروش حدود سال ۵۳۰ پیش از میلاد درگذشت و آرامگاه منسوب به او در پاسارگاد قرار دارد.
