
@naser:
---
غرق
هوا کمکم سرد و سردتر میشد. لایهی نازکی از رودخانهی گاماسیاب یخ بسته بود. باد سرد و خشک از سمت شمال شروع به وزیدن گرفت و برگهای بیجان درختان را به این سو و آن سو روانه میکرد.
ابرهای سیاه کلمشکل در حال حرکت به سمت دهکدهی آلاش بودند.
در قسمتی از رودخانه که آب مانند دریاچهی کوچکی جمع شده بود، نورعلی سوار بر کلکش مشغول جمع کردن تور ماهیگیریاش بود. دستان یخزدهاش توان بالا آوردن تور را نداشت و دماغ استخوانیاش مانند لبو سرخ شده بود.
با هر سختی و مشقت، بالاخره توانست تور را بالا بیاورد؛ نزدیک چهل تا پنجاه ماهی داخل آن بود.
کمی آنسوتر، گل صنم زیر درخت بیدکنار، کنار گلهای پونهی وحشی، انتظار شویش را میکشید.
نورعلی با پاروی بلندش کلک را به سمت خشکی حرکت داد. در این مسیر، پارو را تا جایی که میتوانست به کف آب فرو میبرد، گویا چیزی مهم آن زیر گم کرده بود.
وقتی به خشکی نزدیک شد، به گل صنم گفت: «توبهخانه برو، من باید کمی دیگر اینجا را بگردم.» گل صنم پذیرفت و به سمت خانه رفت.
نورعلی تور و ماهیها را یک سمت گذاشت و باز درون رودخانه مشغول کاوش شد. وجب به وجب رودخانه را گشته بود، اما دلش آرام نمیگرفت. غورباقههای گاماسیاب دیگر با او آشنا بودند؛ روی برگی که روی آب شناور بود تکان نمیخوردند و از کنار پاروی بلندش رد میشدند.
پس از مدت طولانی، خسته و بیرمق دوباره بسوی خشکی آمد، زیر درخت بید نشست و غروب پرتغالی را نگاه میکرد. بوی ملایم پونهی وحشی کنار رود به مشام میرسید و در مرغزار چکاوکی آوای خود را سرداد. نمنم باران شروع شد و نورعلی لاکپشتوار آرام آرام بسوی خانه حرکت کرد. کلاغی سیاه بالای سرش بال میزد و غارغار میکرد.
به خانه رسید و در را باز کرد؛ بوی کلم پخته همهی فضای کلبه را دربرگرفته بود. در اتاق خواب، گل صنم مانند یک پری دریایی روی تخت به خواب عمیقی فرورفته بود. شاید اصلاً در مخیلاتش عبور نمیکرد که در روستای دورافتاده و دور از تمدن شهری بتواند روزگار بگذراند.
آن روز که قاضی حکمش را میخواند:
«خانم گل صنم سرابی، شما به دلیل توطئه علیه نظام و منحرف کردن افکار نوجوانان دبیرستانی، به دو سال تبعید به آخرین روستای منطقهی درود کرمانشاه محکوم شدید. در ضمن همراه خودتان نباید یکسری وسایلی را که ماموران به شما خواهند گفت، ببرید. آیا اعتراضی نسبت به حکم دارید؟»
گاهی وقتها انسان قدرت هیچ اعتراضی را ندارد و بهتر است سکوت کند، چون ممکن است حکمش سنگینتر شود. خانم معلم مات و مبهوت سرش را پایین انداخت و حکم را پذیرفت و همراه دو مامور برای جمعآوری وسایل، دادگاه را ترک کرد.
سرش انگار بازارمسگرها بود؛ آشوبی در دلش به پا شده بود. در طول عمرش اصلاً از همدان خارج نشده بود و هیچ وقت اسم منطقهی درود، کرمانشاه به گوشش نخورده بود.
بعد از جمعآوری وسایل، دو مامور خشکرو و بدخلق گوشی خانم معلم را از دستش گرفتند و گفتند: «گوشی جزو وسایل ممنوعه است.» سپس کتابهای داخل ساک را با دقت نگاه کردند؛ معمول بود در طول زندگیشان یک سطر کتاب نخوانده بودند. فقط جلدها را نگاه کردند. یک رمان از ادگار آلن پو که روی جلدش نوشته بود «نویسندهی آمریکایی»، جدا کردند و با لحن آمیزه با خشم گفتند: «آمریکا؟ پس همین اراجیف رو خواندهای؟» کتاب را به گوشهای پرت کردند؛ انگار به اسم آمریکا آلرژی شدیدی داشتند.
در راه به سوی تبعیدگاه، با خود میگفت: «حتماً این روستای درود آخر دنیا است، بلاشک هیچ انسانی آنجا زندگی نمیکند، منطقه متروک و بیآب و علف است...»
نورعلی گرامافونش را روشن کرد. آهنگ مورد علاقهاش پخش میشد؛ صدای دلنواز امه کلثوم، خوانندهی مشهور مصری. برنج و خورشت کلم که روی بخاری بود، برداشت و مشغول خوردن شد.
آهنگ تمام شد و طوفان شروع شد. باد چنان میوزید که هر لحظه ممکن بود کلبه از ریشه کنده شود.
گل صنم همچنان روی تخت خواب، چنان در خواب غرق بود که نسبت به اتفاقات بیرون هیچ عکسالعملی نشان نمیداد.
به یکباره، نورعلی مانند همیشه دچار حمله عصبی شد. سروصدا ارتباط محسوسی با این حملات داشت. وقتی به خودش آمد، کف زمین ولو شده بود و ساعت از هفت گذشته بود.
بیرون کلبه، طوفان بند آمده بود و همهجا آب گرفته بود. به اتاق خواب سری کشید؛ گل صنم روی تخت نبود. با خود گفت: «حتماً برای تدریس به مدرسه رفته است.»
بوی دلپذیر خاک بعد از باران به مشام میرسید.
در چنین روزی، گل صنم تکتنها کنار رودخانهی گاماسیاب نشسته بود. و در طول آن مدت، خانهاش در همدان، کلاس درس و دانشآموزان پرهیجانش پیش چشمش رژه میرفتند.
ولی با تماشای کوههای پوشیده از درخت بلوط، رودخانهی خروشان و هوای دلچسب، کمی اضطراب و دلتنگیاش کاهش یافت.
او آنقدر سمن دیده بود که یاسمن را فراموش کرد. این منطقه برای خانم معلم آشنا به نظر میرسید و برایش طعم بیگانه نداشت.
انگار در زندگی قبلیاش در این مکان زیسته بود.
یاد حرف مادرش افتاد که میگفت: «خدا قبل از فرستادن انسان به دنیا، تمام زندگیاش را به او نشان میدهد. یک اتفاق مهم در طول عمرش رقم میخورد که اورا مجذوب میکند، تا همهی سختیهای زندگی را به جان بخرد و قبول کند به این دنیای فانی بیاید.»
همین حرفها به او قوت قلب میداد و منتظر آن اتفاق خاص بود.
خاتون که برای آوردن آب از چشمهی نزدیک گاماسیاب رفته بود، دختری قدبلند با مانتوی سیاه رنگ کنار رودخانه دید. نزدیک رفت، دختر زیبا با چشمانی تیره که رنگ به رخسار نداشت، تا خاتون را دید به گریه افتاد و ماجرای زندگیش را طوطیوار برایش تعریف کرد.
خاتون گفت: «ماجرای تبعید را از اهالی ده پنهان کن و بگو معلم نهضت سوادآموزی است. دختر تبعیدی نزد اهالی چهرهی خوش ندارد.»
خانم معلم قبول کرد و با خاتون راهی ده شد. اهالی ده او را به همه معرفی کردند.
یک مدرسهی کاهگلی و متروکه در دهکده وجود داشت که چند سالی بود هیچ معلمی به آنجا نیامده بود. مردم تصمیم گرفتند دستی به سر و روی مدرسه بکشند و آنجا را برای تدریس مهیا سازند.
خاتون تا پایان بازسازی مدرسه از خانم معلم خواست تا همراهش به خانه او برود.
در خانه مادری پیر و برادر بزرگش زندگی میکردند؛ مادری که در قدیم مجبور شده بود با فوت شوهرش به تنهایی دو بچه را بزرگ کند. حال خسته و بیرمق گوشهی اتاق چمباته زده و منتظر مرگ بود.
چین و چروک زیاد صورتش گواه سختیها بود. با خندهای از سر مهماننوازی او را پذیرفت.
بعد از ساعتی برادر بزرگش که مردی چهارشانه و گندمگون با بازوهای زورمند بود و از لباسهایش بوی ماهی میآمد، به خانه بازگشت و دختر غریبه را دید که چانه در گریبانش فرو برده و در پذیرایی نشسته بود. با لحنی آمیخته به حجب به او سلام کرد.
نگاه خانم معلم با نورعلی در هم قفل شد؛ مانند آهن ربایی نگاهشان جذب یکدیگر شد. شروع دلبستگی از همان نگاه اول بود.
پس از توضیحات خاتون دربارهی زندگی خانم معلم، نورعلی تصمیم گرفت به خانهی پسرعمویش همت، نامزد خاتون، برود تا خانم معلم در خانهی آنها معذب نباشد.
آخر شب قلبش سریعتر از حالت معمول میزد؛ صدایش تپتپ میکرد تا صبح خواب را از چشم همت گرفت.
با گذشت چند روز و آماده شدن مدرسه، در چهرهی خانم معلم، دردورنج تبعید هم رخت بست. او صبحها به بچهها و ظهرها به افراد مسن درس میداد. آموختن و آگاه کردن مردم از مسائل روز برایش بزرگترین انتقام محسوب میشد.
بعد از چند هفته، سر و کلهی مردی مجنون میانسال که لباس ژنده بر تن داشت و پیشانیاش پینه بسته بود پیدا شد. گوشهی نزدیک مدرسه مینشست و بچهها به دورش جمع میشدند. با دست زدن برایشان میرقصید و آواز میخواند. شبها غیب میشد و روزها هویدا بود؛ هیچ کس نمیدانست کجا مأوا دارد.
کارش بیشباهت به روح نبود. در هر جا ظاهر میشد، همت میگفت چند بار دیده او با موبایل حرف زده ولی با دیدنش، خوش را با او راه زده و بلندبلند آواز میخواند.
نورعلی با هیزمهای خشک از بالای تپه برگشت. در ورود به خانه، دید خاتون قابلمه به دست وارد خانه میشود و به نورعلی گفت: «غذایت را روی بخاری گذاشتهام.»
نورعلی گفت: «ممنون خواهر، ولی گل صنم کجاست؟ تو چرا زحمت میکشی؟» خاتون چهرهاش در هم شد و سرش را پایین انداخت و بیحرف از آنجا دور شد.
خانه سوت و کور بود. چشمش به کتابهای گل صنم افتاد؛ روی میز مطالعهاش چهار لکهی خون خشک شده و چند تکه شیشه شکسته افتاده بود. کتابها او را یاد روزهایی میانداخت که سرش روی پای گل صنم میگذاشت و او تا نزدیک صبح رمانهای آنتوان چخوف و داستایوفسکی برایش میخواند.
کتابها خیلی شبیه او بودند، مخصوصاً بالزاک و دخترک خیاط چینی. وقتی کتابها را بو میکرد، درست همان بوی ملایم پونهی وحشی کنار رودخانهی گاماسیاب به مشامش میرسید.
گل صنم آنقدر پای آن درخت بید کنار پونهها در انتظار آمدن نورعلی از ماهیگیری نشسته بود که بوی پونه تا مغز استخوانش سرایت کرده بود.
پرستویی که از کوچ پاییزی جامانده بود، مثل گوله به شیشهی اتاق خورد و در دم جان داد. نورعلی با صدای این برخورد از رویاهایش بیرون پرید.
پنجشنبه بود و باد قوی زمستانی میوزید. نورعلی حوصله دیدن مادرش را کرد. چند وقتی بود که سراغی از او نگرفته بود. لباسهای گرمش را پوشید و به سمت قبرستان ده حرکت کرد.
سکوتی ملالآور کل قبرستان را در بر گرفته بود. با خود میگفت: «چقدر روزگار سریع سپری میشود. انگار همین دیروز بود که همت و خاتون با هم ازدواج کردهاند. حالا یک سال و نیم گذشته...»
---
از وقتی که نورعلی با گل صنم ازدواج کرده بود، با خود میگفت: «خدایا، نمیرد تا عروسی خاتون را هم ببینم.»
شب عروسی خاتون، سرخوش و خندان آرام خوابید و صبح دیگر بیدار نشد. در این حال آهی از ته دل کشید و بخار دهانش تا آسمان رفت. مطمئن بود مادرش پاداش همهی سختیها و مشقتها را گرفته بود. مرگ راحت و بیدردسر بزرگترین مبهوتی بود که خدا میتوانست به این زن فداکار بدهد.
بعد از خواندن فاتحه از سر قبر، بلند شد و راه را به سوی رودخانهی گاماسیاب کج کرد. صدای سازی دلنواز و آشنا از دور شنیده میشد. آهنگ قدیمی سلطان قلبها، عارف را میزد. تنها کسی که در دهکده ساز هارمونیکا داشت، گل صنم بود. برای دیدن محبوبش، گامهایش سریعتر شد.
بسوی همان جای همیشگی کنار درخت بید پای گلهای پونهی وحشی، از دور وانت را دید. کمی دورتر از درخت بید، دو مرد جوان کوتاهقد با اندامی بزرگ و چاق با اره این طرف و آن طرف درخت بید بودند و قصد بریدنش را داشتند.
خشم به مغزش هجوم آورد. بسویشان دوید و در راه دو سه بار سکندری خورد، اما هر طور شده خود را رساند. هر چه میخواست با حرف زدن آنها را منصرف کند، بیفایده بود. آن دو جوان، عرق در غرور جوانی متقاعد نشدند و همچنان عزم بر بریدن درخت داشتند. بالاخره کار به درگیری کشید.
هر دو نفر با ضربههای مشت نورعلی از پای درآمدند و پا به فرار گذاشتند.
دو ساعت بعد، جلوی کلبه ماشین پلیس ایستاده بود. به محض دیدن نورعلی به سمتش آمدند و به او دستبند زدند. بخار کمرنگی بر شیشهی خانه نشسته بود و در پشت آن، گل صنم انگشت سبابهاش را میمکید و بیحرکت صحنهی دستگیری را تماشا میکرد. نورعلی با حرکت دادن سر و لبخند تلخ از روی اجبار خواست نگران نباشد.
خبر دستگیری نورعلی بعد از نیم ساعت در کل دهکده پخش شد. همت و خاتون سریعا به پاسگاه رفتند، ولی معاون پاسگاه گفت: «همین الان به دادگاه منتقلش کردهاند.» با شنیدن حرفهای معاون کلانتری، چهرهی هر دو عبوس شد. چارهای نبود، باید به شهر میرفتند. اما حالا دمدمای غروب بود و شب به شهر میرسیدند و در شب هم هیچ کس به آنها جوابی نمیداد.
خاتون و همت به خانه رفتند تا صبح اول وقت بسوی شهر حرکت کنند.
صبح ساعت نه دادگاه شروع شد. قاضی محاکمه، غرق در ریا، با کلی طاس و لپهای گنده، پیراهن سفید رنگ که دکمهی زیرگلویش بسته شده بود و به زور نفس میکشید، با صدای خشن گفت: «چرا دماغ و دندان این دو نفر را شکستی؟»
نورعلی که تا به امروز پایش به کلانتری هم باز نشده بود، با صدای لرزان گفت: «آخه، آنها قصد بریدن درخت لب رود داشتند.»
قاضی چهرهاش در هم شد و با لحنی خشن گفت: «مگر تو مأمور محیط زیستها هستی؟» نورعلی منمنکنان گفت: «آخه… آخه، آن درخت برای من و زنم یک درخت منحصر به فرد است.»
قاضی گفت: «من از حرفهای تو چیزی نمیفهمم.» یکی از جوانان مجروح که تا آن لحظه کلمهای حرف نزده بود، بلند شد و گفت: «آقای قاضی، اگر ما فرار نکرده بودیم، ممکن بود زیر ضربات مشت این آقا جانمان را از دست دهیم.»
در این لحظه، خاتون و همت سراسیمه وارد اتاق محاکمه شدند. همت از منشی قاضی اجازه گرفت تا مدارکی را نشان دهد. چند برگه داخل یک پوشهی قرمز رنگ تحویل منشی داد. منشی سریع آن را مطالعه کرد و روی میز قاضی گذاشت تا او هم آن چند برگه را بخواند.
سکوتی سرد، اتاق محاکمه را فرا گرفت.
قاضی پس از نگاه به آن چند برگه، خواست تا مامورین نورعلی از اتاق خارج شوند. پس از خروج نورعلی، خاتون از قاضی اجازه گرفت حرف بزند. قاضی قبول کرد. خاتون گفت: «جناب قاضی، برادر من به دلیل مرگ فجیع زنش نزدیک چند ماهی است درون یک کلبهی قدیمی دور از روستا زندگی میکند. تا الان چند بار او را نزد روانپزشک بردهایم، ولی دریغ از اندک فایدهای… او شغلش ماهیگیری است و تمام مدت فکر میکند زنش زیر آن درختی که این دو نفر قصد بریدنش را داشتهاند انتظار او را میکشید تا از ماهیگیری برگردد.»
نورعلی پشت در تمام حرفهای خواهرش را مو به مو شنید. اشک در چشمانش گلوله بست و در همین حال شروع به خندیدن کرد؛ انگار داشت به ریش روزگار میخندید. روزگار روی بد سکه را به او نشان داده بود. دنیا همین روال است؛ بهترین شناگر هم باشی، در رویا غرق میشوی.
قاضی با توجه به مدارک پزشکی معتبر، از دو نفر خواست از شکایتشان صرفنظر کنند. همت هم قبول کرد تمام هزینهی بیمارستان آنها را تماما بپردازد.
راهروی دادگاه هر لحظه شلوغ و شلوغتر میشد. حکم آزادی نورعلی صادر شد. هنگام خروج از دادگاه، یک مامور که متهمی را دستبند زده بود، برای همت چهرهاش آشنا آمد. به خاتون گفت: «نمیدانم این مامور را کجا دیدهام.» خاتون گفت: «همین الان خواستم من هم این موضوع را به تو بگویم.» پیشانی پینهبستهاش شبیه آن مرد دیوانه و قاتل بود. مامور نگاهی به آنها انداخت، عرق پیشانیاش را با دست پاک کرد و در شلوغی راهرو گم شد.
تابستان سال گذشته، نورعلی برای خرید به شهر رفت. گل صنم روی میز مطالعهاش مشغول خواندن رمانی از ویکتور هوگو بود، که ناگهان آن مرد دیوانه در سکوت کامل وارد خانه شد. پارچ شیشه کنار پنجره را به آرامی برداشت و چند ضربه پشت سرش وارد کرد. سپس او را داخل یک گونی نخی بزرگ انداخت و جنازه را داخل رودخانهی گاماسیاب پرت کرد.
پلیس رد قطرههای خون را تا پای رودخانه دنبال کردند، اما هیچ جنازهای کشف نشد. آن روز چند نفر از اهالی دیده بودند آن مرد دیوانه سوار بر یک ماشین مدل بالای مشکی رنگ با سرعت از ده خارج شد.
نورعلی سرش داغ داغ شده بود؛ از همت و خواهرش خواست بدون او به روستا بروند. همت گفت: «ما تا ظهر خانهی دایی نصرت هستیم؛ اگر کارت زود تمام شد بیا تا با هم برویم.» نورعلی با صدای گرفتهاش گفت: «باشه.»
نزدیک ظهر، سروکلهی نورعلی با چهرهای پریشان پیدا شد و آنها با هم به سمت ده رفتند. دهکده بانبود، خانم معلم دوباره غرق در بیسوادی شده بود و دوباره به «تنظیمات کارخانه»ی قبلی یعنی جای که جاهلیت، برکت و دانایی احمقی… بازگشت.
صبح روز بعد، تمام روزنامهها تیتر اولشان این بود: «کشته @naser:
---
غرق
هوا کمکم سرد و سردتر میشد. لایهی نازکی از رودخانهی گاماسیاب یخ بسته بود. باد سرد و خشک از سمت شمال شروع به وزیدن گرفت و برگهای بیجان درختان را به این سو و آن سو روانه میکرد.
ابرهای سیاه کلمشکل در حال حرکت به سمت دهکدهی آلاش بودند.
در قسمتی از رودخانه که آب مانند دریاچهی کوچکی جمع شده بود، نورعلی سوار بر کلکش مشغول جمع کردن تور ماهیگیریاش بود. دستان یخزدهاش توان بالا آوردن تور را نداشت و دماغ استخوانیاش مانند لبو سرخ شده بود.
با هر سختی و مشقت، بالاخره توانست تور را بالا بیاورد؛ نزدیک چهل تا پنجاه ماهی داخل آن بود.
کمی آنسوتر، گل صنم زیر درخت بیدکنار، کنار گلهای پونهی وحشی، انتظار شویش را میکشید.
نورعلی با پاروی بلندش کلک را به سمت خشکی حرکت داد. در این مسیر، پارو را تا جایی که میتوانست به کف آب فرو میبرد، گویا چیزی مهم آن زیر گم کرده بود.
وقتی به خشکی نزدیک شد، به گل صنم گفت: «توبهخانه برو، من باید کمی دیگر اینجا را بگردم.» گل صنم پذیرفت و به سمت خانه رفت.
نورعلی تور و ماهیها را یک سمت گذاشت و باز درون رودخانه مشغول کاوش شد. وجب به وجب رودخانه را گشته بود، اما دلش آرام نمیگرفت. غورباقههای گاماسیاب دیگر با او آشنا بودند؛ روی برگی که روی آب شناور بود تکان نمیخوردند و از کنار پاروی بلندش رد میشدند.
پس از مدت طولانی، خسته و بیرمق دوباره بسوی خشکی آمد، زیر درخت بید نشست و غروب پرتغالی را نگاه میکرد. بوی ملایم پونهی وحشی کنار رود به مشام میرسید و در مرغزار چکاوکی آوای خود را سرداد. نمنم باران شروع شد و نورعلی لاکپشتوار آرام آرام بسوی خانه حرکت کرد. کلاغی سیاه بالای سرش بال میزد و غارغار میکرد.
به خانه رسید و در را باز کرد؛ بوی کلم پخته همهی فضای کلبه را دربرگرفته بود. در اتاق خواب، گل صنم مانند یک پری دریایی روی تخت به خواب عمیقی فرورفته بود. شاید اصلاً در مخیلاتش عبور نمیکرد که در روستای دورافتاده و دور از تمدن شهری بتواند روزگار بگذراند.
آن روز که قاضی حکمش را میخواند:
«خانم گل صنم سرابی، شما به دلیل توطئه علیه نظام و منحرف کردن افکار نوجوانان دبیرستانی، به دو سال تبعید به آخرین روستای منطقهی درود کرمانشاه محکوم شدید. در ضمن همراه خودتان نباید یکسری وسایلی را که ماموران به شما خواهند گفت، ببرید. آیا اعتراضی نسبت به حکم دارید؟»
گاهی وقتها انسان قدرت هیچ اعتراضی را ندارد و بهتر است سکوت کند، چون ممکن است حکمش سنگینتر شود. خانم معلم مات و مبهوت سرش را پایین انداخت و حکم را پذیرفت و همراه دو مامور برای جمعآوری وسایل، دادگاه را ترک کرد.
سرش انگار بازارمسگرها بود؛ آشوبی در دلش به پا شده بود. در طول عمرش اصلاً از همدان خارج نشده بود و هیچ وقت اسم منطقهی درود، کرمانشاه به گوشش نخورده بود.
بعد از جمعآوری وسایل، دو مامور خشکرو و بدخلق گوشی خانم معلم را از دستش گرفتند و گفتند: «گوشی جزو وسایل ممنوعه است.» سپس کتابهای داخل ساک را با دقت نگاه کردند؛ معمول بود در طول زندگیشان یک سطر کتاب نخوانده بودند. فقط جلدها را نگاه کردند. یک رمان از ادگار آلن پو که روی جلدش نوشته بود «نویسندهی آمریکایی»، جدا کردند و با لحن آمیزه با خشم گفتند: «آمریکا؟ پس همین اراجیف رو خواندهای؟» کتاب را به گوشهای پرت کردند؛ انگار به اسم آمریکا آلرژی شدیدی داشتند.
در راه به سوی تبعیدگاه، با خود میگفت: «حتماً این روستای درود آخر دنیا است، بلاشک هیچ انسانی آنجا زندگی نمیکند، منطقه متروک و بیآب و علف است...»
نورعلی گرامافونش را روشن کرد. آهنگ مورد علاقهاش پخش میشد؛ صدای دلنواز امه کلثوم، خوانندهی مشهور مصری. برنج و خورشت کلم که روی بخاری بود، برداشت و مشغول خوردن شد.
آهنگ تمام شد و طوفان شروع شد. باد چنان میوزید که هر لحظه ممکن بود کلبه از ریشه کنده شود.
گل صنم همچنان روی تخت خواب، چنان در خواب غرق بود که نسبت به اتفاقات بیرون هیچ عکسالعملی نشان نمیداد.
به یکباره، نورعلی مانند همیشه دچار حمله عصبی شد. سروصدا ارتباط محسوسی با این حملات داشت. وقتی به خودش آمد، کف زمین ولو شده بود و ساعت از هفت گذشته بود.
بیرون کلبه، طوفان بند آمده بود و همهجا آب گرفته بود. به اتاق خواب سری کشید؛ گل صنم روی تخت نبود. با خود گفت: «حتماً برای تدریس به مدرسه رفته است.»
بوی دلپذیر خاک بعد از باران به مشام میرسید.
در چنین روزی، گل صنم تکتنها کنار رودخانهی گاماسیاب نشسته بود. و در طول آن مدت، خانهاش در همدان، کلاس درس و دانشآموزان پرهیجانش پیش چشمش رژه میرفتند.
ولی با تماشای کوههای پوشیده از درخت بلوط، رودخانهی خروشان و هوای دلچسب، کمی اضطراب و دلتنگیاش کاهش یافت.
او آنقدر سمن دیده بود که یاسمن را فراموش کرد. این منطقه برای خانم معلم آشنا به نظر میرسید و برایش طعم بیگانه نداشت.
انگار در زندگی قبلیاش در این مکان زیسته بود.
یاد حرف مادرش افتاد که میگفت: «خدا قبل از فرستادن انسان به دنیا، تمام زندگیاش را به او نشان میدهد. یک اتفاق مهم در طول عمرش رقم میخورد که اورا مجذوب میکند، تا همهی سختیهای زندگی را به جان بخرد و قبول کند به این دنیای فانی بیاید.»
همین حرفها به او قوت قلب میداد و منتظر آن اتفاق خاص بود.
خاتون که برای آوردن آب از چشمهی نزدیک گاماسیاب رفته بود، دختری قدبلند با مانتوی سیاه رنگ کنار رودخانه دید. نزدیک رفت، دختر زیبا با چشمانی تیره که رنگ به رخسار نداشت، تا خاتون را دید به گریه افتاد و ماجرای زندگیش را طوطیوار برایش تعریف کرد.
خاتون گفت: «ماجرای تبعید را از اهالی ده پنهان کن و بگو معلم نهضت سوادآموزی است. دختر تبعیدی نزد اهالی چهرهی خوش ندارد.»
خانم معلم قبول کرد و با خاتون راهی ده شد. اهالی ده او را به همه معرفی کردند.
یک مدرسهی کاهگلی و متروکه در دهکده وجود داشت که چند سالی بود هیچ معلمی به آنجا نیامده بود. مردم تصمیم گرفتند دستی به سر و روی مدرسه بکشند و آنجا را برای تدریس مهیا سازند.
خاتون تا پایان بازسازی مدرسه از خانم معلم خواست تا همراهش به خانه او برود.
در خانه مادری پیر و برادر بزرگش زندگی میکردند؛ مادری که در قدیم مجبور شده بود با فوت شوهرش به تنهایی دو بچه را بزرگ کند. حال خسته و بیرمق گوشهی اتاق چمباته زده و منتظر مرگ بود.
چین و چروک زیاد صورتش گواه سختیها بود. با خندهای از سر مهماننوازی او را پذیرفت.
بعد از ساعتی برادر بزرگش که مردی چهارشانه و گندمگون با بازوهای زورمند بود و از لباسهایش بوی ماهی میآمد، به خانه بازگشت و دختر غریبه را دید که چانه در گریبانش فرو برده و در پذیرایی نشسته بود. با لحنی آمیخته به حجب به او سلام کرد.
نگاه خانم معلم با نورعلی در هم قفل شد؛ مانند آهن ربایی نگاهشان جذب یکدیگر شد. شروع دلبستگی از همان نگاه اول بود.
پس از توضیحات خاتون دربارهی زندگی خانم معلم، نورعلی تصمیم گرفت به خانهی پسرعمویش همت، نامزد خاتون، برود تا خانم معلم در خانهی آنها معذب نباشد.
آخر شب قلبش سریعتر از حالت معمول میزد؛ صدایش تپتپ میکرد تا صبح خواب را از چشم همت گرفت.
با گذشت چند روز و آماده شدن مدرسه، در چهرهی خانم معلم، دردورنج تبعید هم رخت بست. او صبحها به بچهها و ظهرها به افراد مسن درس میداد. آموختن و آگاه کردن مردم از مسائل روز برایش بزرگترین انتقام محسوب میشد.
بعد از چند هفته، سر و کلهی مردی مجنون میانسال که لباس ژنده بر تن داشت و پیشانیاش پینه بسته بود پیدا شد. گوشهی نزدیک مدرسه مینشست و بچهها به دورش جمع میشدند. با دست زدن برایشان میرقصید و آواز میخواند. شبها غیب میشد و روزها هویدا بود؛ هیچ کس نمیدانست کجا مأوا دارد.
کارش بیشباهت به روح نبود. در هر جا ظاهر میشد، همت میگفت چند بار دیده او با موبایل حرف زده ولی با دیدنش، خوش را با او راه زده و بلندبلند آواز میخواند.
نورعلی با هیزمهای خشک از بالای تپه برگشت. در ورود به خانه، دید خاتون قابلمه به دست وارد خانه میشود و به نورعلی گفت: «غذایت را روی بخاری گذاشتهام.»
نورعلی گفت: «ممنون خواهر، ولی گل صنم کجاست؟ تو چرا زحمت میکشی؟» خاتون چهرهاش در هم شد و سرش را پایین انداخت و بیحرف از آنجا دور شد.
خانه سوت و کور بود. چشمش به کتابهای گل صنم افتاد؛ روی میز مطالعهاش چهار لکهی خون خشک شده و چند تکه شیشه شکسته افتاده بود. کتابها او را یاد روزهایی میانداخت که سرش روی پای گل صنم میگذاشت و او تا نزدیک صبح رمانهای آنتوان چخوف و داستایوفسکی برایش میخواند.
کتابها خیلی شبیه او بودند، مخصوصاً بالزاک و دخترک خیاط چینی. وقتی کتابها را بو میکرد، درست همان بوی ملایم پونهی وحشی کنار رودخانهی گاماسیاب به مشامش میرسید.
گل صنم آنقدر پای آن درخت بید کنار پونهها در انتظار آمدن نورعلی از ماهیگیری نشسته بود که بوی پونه تا مغز استخوانش سرایت کرده بود.
پرستویی که از کوچ پاییزی جامانده بود، مثل گوله به شیشهی اتاق خورد و در دم جان داد. نورعلی با صدای این برخورد از رویاهایش بیرون پرید.
پنجشنبه بود و باد قوی زمستانی میوزید. نورعلی حوصله دیدن مادرش را کرد. چند وقتی بود که سراغی از او نگرفته بود. لباسهای گرمش را پوشید و به سمت قبرستان ده حرکت کرد.
سکوتی ملالآور کل قبرستان را در بر گرفته بود. با خود میگفت: «چقدر روزگار سریع سپری میشود. انگار همین دیروز بود که همت و خاتون با هم ازدواج کردهاند. حالا یک سال و نیم گذشته...»
---
از وقتی که نورعلی با گل صنم ازدواج کرده بود، با خود میگفت: «خدایا، نمیرد تا عروسی خاتون را هم ببینم.»
شب عروسی خاتون، سرخوش و خندان آرام خوابید و صبح دیگر بیدار نشد. در این حال آهی از ته دل کشید و بخار دهانش تا آسمان رفت. مطمئن بود مادرش پاداش همهی سختیها و مشقتها را گرفته بود. مرگ راحت و بیدردسر بزرگترین مبهوتی بود که خدا میتوانست به این زن فداکار بدهد.
بعد از خواندن فاتحه از سر قبر، بلند شد و راه را به سوی رودخانهی گاماسیاب کج کرد. صدای سازی دلنواز و آشنا از دور شنیده میشد. آهنگ قدیمی سلطان قلبها، عارف را میزد. تنها کسی که در دهکده ساز هارمونیکا داشت، گل صنم بود. برای دیدن محبوبش، گامهایش سریعتر شد.
بسوی همان جای همیشگی کنار درخت بید پای گلهای پونهی وحشی، از دور وانت را دید. کمی دورتر از درخت بید، دو مرد جوان کوتاهقد با اندامی بزرگ و چاق با اره این طرف و آن طرف درخت بید بودند و قصد بریدنش را داشتند.
خشم به مغزش هجوم آورد. بسویشان دوید و در راه دو سه بار سکندری خورد، اما هر طور شده خود را رساند. هر چه میخواست با حرف زدن آنها را منصرف کند، بیفایده بود. آن دو جوان، عرق در غرور جوانی متقاعد نشدند و همچنان عزم بر بریدن درخت داشتند. بالاخره کار به درگیری کشید.
هر دو نفر با ضربههای مشت نورعلی از پای درآمدند و پا به فرار گذاشتند.
دو ساعت بعد، جلوی کلبه ماشین پلیس ایستاده بود. به محض دیدن نورعلی به سمتش آمدند و به او دستبند زدند. بخار کمرنگی بر شیشهی خانه نشسته بود و در پشت آن، گل صنم انگشت سبابهاش را میمکید و بیحرکت صحنهی دستگیری را تماشا میکرد. نورعلی با حرکت دادن سر و لبخند تلخ از روی اجبار خواست نگران نباشد.
خبر دستگیری نورعلی بعد از نیم ساعت در کل دهکده پخش شد. همت و خاتون سریعا به پاسگاه رفتند، ولی معاون پاسگاه گفت: «همین الان به دادگاه منتقلش کردهاند.» با شنیدن حرفهای معاون کلانتری، چهرهی هر دو عبوس شد. چارهای نبود، باید به شهر میرفتند. اما حالا دمدمای غروب بود و شب به شهر میرسیدند و در شب هم هیچ کس به آنها جوابی نمیداد.
خاتون و همت به خانه رفتند تا صبح اول وقت بسوی شهر حرکت کنند.
صبح ساعت نه دادگاه شروع شد. قاضی محاکمه، غرق در ریا، با کلی طاس و لپهای گنده، پیراهن سفید رنگ که دکمهی زیرگلویش بسته شده بود و به زور نفس میکشید، با صدای خشن گفت: «چرا دماغ و دندان این دو نفر را شکستی؟»
نورعلی که تا به امروز پایش به کلانتری هم باز نشده بود، با صدای لرزان گفت: «آخه، آنها قصد بریدن درخت لب رود داشتند.»
قاضی چهرهاش در هم شد و با لحنی خشن گفت: «مگر تو مأمور محیط زیستها هستی؟» نورعلی منمنکنان گفت: «آخه… آخه، آن درخت برای من و زنم یک درخت منحصر به فرد است.»
قاضی گفت: «من از حرفهای تو چیزی نمیفهمم.» یکی از جوانان مجروح که تا آن لحظه کلمهای حرف نزده بود، بلند شد و گفت: «آقای قاضی، اگر ما فرار نکرده بودیم، ممکن بود زیر ضربات مشت این آقا جانمان را از دست دهیم.»
در این لحظه، خاتون و همت سراسیمه وارد اتاق محاکمه شدند. همت از منشی قاضی اجازه گرفت تا مدارکی را نشان دهد. چند برگه داخل یک پوشهی قرمز رنگ تحویل منشی داد. منشی سریع آن را مطالعه کرد و روی میز قاضی گذاشت تا او هم آن چند برگه را بخواند.
سکوتی سرد، اتاق محاکمه را فرا گرفت.
قاضی پس از نگاه به آن چند برگه، خواست تا مامورین نورعلی از اتاق خارج شوند. پس از خروج نورعلی، خاتون از قاضی اجازه گرفت حرف بزند. قاضی قبول کرد. خاتون گفت: «جناب قاضی، برادر من به دلیل مرگ فجیع زنش نزدیک چند ماهی است درون یک کلبهی قدیمی دور از روستا زندگی میکند. تا الان چند بار او را نزد روانپزشک بردهایم، ولی دریغ از اندک فایدهای… او شغلش ماهیگیری است و تمام مدت فکر میکند زنش زیر آن درختی که این دو نفر قصد بریدنش را داشتهاند انتظار او را میکشید تا از ماهیگیری برگردد.»
نورعلی پشت در تمام حرفهای خواهرش را مو به مو شنید. اشک در چشمانش گلوله بست و در همین حال شروع به خندیدن کرد؛ انگار داشت به ریش روزگار میخندید. روزگار روی بد سکه را به او نشان داده بود. دنیا همین روال است؛ بهترین شناگر هم باشی، در رویا غرق میشوی.
قاضی با توجه به مدارک پزشکی معتبر، از دو نفر خواست از شکایتشان صرفنظر کنند. همت هم قبول کرد تمام هزینهی بیمارستان آنها را تماما بپردازد.
راهروی دادگاه هر لحظه شلوغ و شلوغتر میشد. حکم آزادی نورعلی صادر شد. هنگام خروج از دادگاه، یک مامور که متهمی را دستبند زده بود، برای همت چهرهاش آشنا آمد. به خاتون گفت: «نمیدانم این مامور را کجا دیدهام.» خاتون گفت: «همین الان خواستم من هم این موضوع را به تو بگویم.» پیشانی پینهبستهاش شبیه آن مرد دیوانه و قاتل بود. مامور نگاهی به آنها انداخت، عرق پیشانیاش را با دست پاک کرد و در شلوغی راهرو گم شد.
تابستان سال گذشته، نورعلی برای خرید به شهر رفت. گل صنم روی میز مطالعهاش مشغول خواندن رمانی از ویکتور هوگو بود، که ناگهان آن مرد دیوانه در سکوت کامل وارد خانه شد. پارچ شیشه کنار پنجره را به آرامی برداشت و چند ضربه پشت سرش وارد کرد. سپس او را داخل یک گونی نخی بزرگ انداخت و جنازه را داخل رودخانهی گاماسیاب پرت کرد.
پلیس رد قطرههای خون را تا پای رودخانه دنبال کردند، اما هیچ جنازهای کشف نشد. آن روز چند نفر از اهالی دیده بودند آن مرد دیوانه سوار بر یک ماشین مدل بالای مشکی رنگ با سرعت از ده خارج شد.
نورعلی سرش داغ داغ شده بود؛ از همت و خواهرش خواست بدون او به روستا بروند. همت گفت: «ما تا ظهر خانهی دایی نصرت هستیم؛ اگر کارت زود تمام شد بیا تا با هم برویم.» نورعلی با صدای گرفتهاش گفت: «باشه.»
نزدیک ظهر، سروکلهی نورعلی با چهرهای پریشان پیدا شد و آنها با هم به سمت ده رفتند. دهکده بانبود، خانم معلم دوباره غرق در بیسوادی شده بود و دوباره به «تنظیمات کارخانه»ی قبلی یعنی جای که جاهلیت، برکت و دانایی احمقی… بازگشت.
صبح روز بعد، تمام روزنامهها تیتر اولشان این بود: «کشته شدن یک افسر پلیس به دست یک فرد ناشناس جلوی دادگاه» یک افسر پلیس به دست یک فرد ناشناس جلوی دادگاه»