نمایشنامهی مرگ یزدگرد، نمایشنامهای هست به قلم بهرام بیضائی که توی داستانش یه قتل اتفاق میافته.
یه پادشاه_آخرین پادشاه ساسانی که یزدگرد سوم بوده_کشته میشه و افرادش آدمهایی رو که توی خونهی اونها، یا شاید بهتره بگم آسیاب، بدن بیجون پادشاه پیدا شده رو متهم میکنن به قتل. و اون آدمها، که آسیابان و همسر و دخترش هستن، تلاش میکنن اتهام رو رد کنن و به جای همدیگه، و خود پادشاه، بازی میکنن تا تکههای پازل داستان قتل پادشاه رو سر جای خودش بذارن و داستان رو هم تعریف کنن.
اگه از بهرام بیضائی نمایشنامهای خونده باشید، مسلما با قلم و بیان جذابش آشنایی دارید و این نمایشنامه هم مثل بقیهی نمایشنامههاشه و اگه آشنایی ندارید، پس پیشنهاد میکنم با همین نمایشنامه باهاش آشنا بشید. :»
و من این نمایشنامه رو برای خوندن به شما معرفی میکنم و بخشهایی که به نظرم جالب بودن رو با شما به اشتراک میذارم.
«موبد-[در کار خود]... تاریده باد تیرگی تیرهگون تاریکی از تاریخانهی تن. از تیرگی آزاد شود نور، بیدود باشد آتش، بیخاموشی باشد روشنی. تاریده باد تیرگی تیرهگون تاریکی از تاریخانهی تن.»
وقتی داشتم دنبال معنی کلمهی تاریده میگشتم دیدم ایرانیها زمان باستان وقتی شب یلدا میاومده به امید این که زودتر این شب تاریک طولانی گذر کنه به جشن و روشن کردن آتیش و شادی کردن میپرداختن. اونا از این که تاریکی طولانی بشه نفرت داشتن و برای همین میگفتن تاریده باد تیرگی تیرهگون شب و منظورشون گذر شب یلدا و شروع شدن طولانیترین روز سال، روز بعد از شب یلدا ظاهراً، بوده. اسم طولانیترین روز سال هم، که معتقد بودن اولین روز زمستونه، روز خورشیده.
بنابراین تاریده باد تیرگی تیرهگون شب، تاریده باد تیرگی تیرهگون تاریکی از تاریخانهی تن و از تیرگی آزاد شود نور.
«همه میدانند که مردم تن است و پادشاه سر!»
«موبد-مردمان همه سپاهیان مرگند! ای زن کوتاه کن و بگو که آیا پسر اندکسال تو با پادشاه ما همارز بود؟
زن-زبانم لال اگر چنین بگویم. نه، پسر من با پادشاه همسنگ نبود؛ برای من بسی گرانمایهتر بود!»
«زن-آیا دشنام و ناسزا هم سرمایهی بزرگان است که هرگاه بخواهند خرج میکنند؟ نه، این سنگ و کلوخی است که من نیز میتوانم چندتایی از آن را به سوی شما پرتاب کنم.»
«نان کشکینش بده و سپس به تازیانه ببند تا سخن گوید.»
«سردار-زبان او سرش را بر باد میدهد!
زن-اگر نتواند مرا برهاند همان بهتر که باد دهد!»
«موبد-بگو ای زن؛ این فرمان سردار اسپهبد است.
زن-او فرمان داد تا زبان من بریده شود؛ چگونه زبان بریده سخن میگوید؟»
«پادشاهی که وحشت پرچم اوست. و سپاهش تنهایی است.»
«زن-تو پاک ما را دست انداختهای! این شوخی نامردان است که امید میدهند و سپس بازپس میگیرند و بر نومیدشدگان از ته دل میخندند.»
«سردار-[خشمگین]پادشاهان بیترسند. پادشاهان بیمرگ نه، ولی بیترسند.»
«تو از مرگ نیز چون زندگی هراسانی.»
«نه، سرزنشی نیست؛ ملت را نمیشود کشت، و پادشاه را میشود. با مرگ پادشاه، ملتی میمیرد!»
من هم فکر میکنم یه ملت، چه آگاه و چه ناآگاه، بدون رهبر احتمالا خیلی دووم نمیاره.
«اندوه را پایانی است. مردمان بازمیگردند؛ ویرانهها ساخته میشود؛ و ساختهها از مردمان پر. بمان و نیکبخت شو!»
«سرکرده-من پیرم سردار؛ بر من خشم کن، ولی فریاد مکن. اگر خطا میکنم بگو که خطاست؛ و بگو که چرا؟»
«ما مردمان از پند سیر آمدهایم و بر نان گرسنهایم.»
«آسیابان-هرچه ما داریم از پادشاه است.
زن-چه میگویی مرد؛ ما که چیزی نداریم.
آسیابان-آن نیز از پادشاه است!»
«دختر-تو پادشاهان را با راهزنان همانند میکنی؟
زن-راهزنان بر تنگدستان میبخشایند و پادشاهان نه!»
و در آخر، این نمایشنامه یه فیلم قدیمی هم داره که من هنوز ندیدمش و میخوام ببینمش، و فکر میکنم دیدنش خالی از لطف نیست.