صبح یکی از روزهای کاری را تصور کنید.
کارشناس مناقصات شرکت پشت سیستم نشسته، چند سایت را باز کرده، فایل اکسل یا دفتر یادداشتش هم کنار دستش است و قرار است ببیند امروز چه فرصتهایی برای شرکت پیدا شده.
چند جستوجو انجام میدهد.
چند آگهی را باز میکند.
یکی مربوط به استانی است که شرکت در آن فعالیت نمیکند. یکی موضوعش خارج از حوزه تخصصی شرکت است. یکی مبلغ پروژه برای شرکت مناسب نیست. یکی شرایطی دارد که شرکت امکان تأمین آن را ندارد.
بعد از نیم ساعت، هنوز چیزی که ارزش بررسی داشته باشد پیدا نشده است.
اما این به معنی نبودن فرصت نیست.
ممکن است همان روز چند مناقصه مناسب منتشر شده باشد؛ فقط پیدا کردنشان در میان حجم زیادی از اطلاعات، کار سادهای نیست.
این یکی از مشکلاتی است که خیلی از شرکتهای پیمانکاری با آن دستوپنجه نرم میکنند: اطلاعات زیاد است، اما اطلاعات درست همیشه جلوی چشم نیست.
یکی از اشتباهات رایج در جستوجوی مناقصات این است که تصور کنیم هرچه تعداد بیشتری آگهی پیدا کنیم، نتیجه بهتری گرفتهایم.
در حالی که برای یک شرکت پیمانکاری، پیدا کردن ۲۰۰ آگهی که فقط ۵ مورد آن ارزش بررسی داشته باشد، الزاماً بهتر از پیدا کردن ۲۰ آگهی مرتبط نیست.
مسئله اصلی، تعداد نیست.
ارتباط است.
فرض کنید یک شرکت در زمینه اجرای پروژههای راهسازی فعالیت میکند و عمده فعالیتش در استانهای شمالی کشور است.
برای چنین شرکتی، یک مناقصه تأسیسات در جنوب کشور، حتی اگر پروژه بزرگی باشد، احتمالاً ارزش بررسی زیادی ندارد.
یا اگر شرکت در یک رشته مشخص صلاحیت دارد، بسیاری از پروژههای خارج از آن رشته از همان ابتدا باید کنار گذاشته شوند.
بنابراین اولین سؤال این نیست که:
«چه مناقصههایی امروز منتشر شدهاند؟»
سؤال بهتر این است:
«کدام مناقصههای منتشرشده برای شرکت من اهمیت دارند؟»
این جمله شاید بدیهی به نظر برسد، اما در عمل بسیاری از جستوجوها بدون داشتن یک تعریف روشن از بازار هدف انجام میشوند.
قبل از اینکه دنبال مناقصه بگردید، چند مورد را برای خودتان مشخص کنید.
مثلاً:
شرکت در چه رشتههایی فعالیت میکند؟
در چه استانهایی امکان اجرای پروژه دارد؟
چه نوع کارفرمایانی برای شرکت جذابتر هستند؟
حداقل اندازه پروژه موردنظر چقدر است؟
چه پروژههایی به تجهیزات یا نیروی انسانی موجود شرکت نزدیکتر هستند؟
شرکت در چه حوزههایی سابقه قویتری دارد؟
چه نوع مناقصههایی معمولاً ارزش پیگیری ندارند؟
این اطلاعات، در واقع فیلترهای جستوجوی شما هستند.
هرچه این فیلترها دقیقتر باشند، زمان کمتری برای بررسی موارد نامرتبط صرف خواهد شد.
یک نکته مهم دیگر وجود دارد که معمولاً هنگام جستوجوی ساده نادیده گرفته میشود.
عنوان مناقصه لزوماً تمام محتوای پروژه را نشان نمیدهد.
ممکن است دو پروژه از نظر موضوع به یکدیگر نزدیک باشند اما عنوانهای کاملاً متفاوتی داشته باشند.
مثلاً یک پروژه عمرانی ممکن است با عبارتهایی مانند «احداث»، «بهسازی»، «تکمیل»، «اجرای عملیات»، «نگهداری» یا عبارات تخصصیتر معرفی شود.
اگر جستوجو فقط روی یک عبارت خاص انجام شود، بخشی از فرصتهای مرتبط از دست میروند.
از طرف دیگر، گاهی یک کلمه در عنوان وجود دارد اما پروژه عملاً ارتباط چندانی با فعالیت شرکت ندارد.
پس جستوجوی خوب فقط پیدا کردن یک کلمه نیست؛ باید بتواند معنای کلی فرصت را هم در نظر بگیرد.
برای بسیاری از پیمانکاران، موقعیت پروژه یکی از اولین فیلترهاست.
طبیعی هم هست.
اجرای پروژه در فاصله چند صد کیلومتری از محل فعالیت شرکت میتواند هزینههای قابل توجهی برای حمل تجهیزات، اسکان نیرو، مدیریت پروژه و لجستیک ایجاد کند.
اما گاهی یک پروژه دورتر، به دلیل ارزش اقتصادی یا شرایط قرارداد، همچنان میتواند جذاب باشد.
بنابراین بهتر است استان را بهعنوان یک فیلتر جدی در نظر بگیریم، نه لزوماً یک قانون غیرقابل تغییر.
در نهایت باید مجموعهای از عوامل را کنار هم دید:
نوع پروژه + محل اجرا + اندازه پروژه + شرایط شرکت + زمان باقیمانده
همین ترکیب است که مشخص میکند یک آگهی واقعاً ارزش بررسی دارد یا نه.
گاهی یک مناقصه کاملاً مناسب شرکت است، اما زمانی از آن مطلع میشویم که دیگر عملاً فرصتی برای اقدام باقی نمانده است.
این اتفاق از آن چیزی که تصور میشود رایجتر است.
فرض کنید یک شرکت روز دوشنبه از یک پروژه مناسب مطلع شود، در حالی که آخرین مهلت دریافت اسناد سهشنبه است.
از طرف دیگر، اگر همان پروژه روز انتشار یا حتی یک روز بعد دیده شود، شرکت ممکن است زمان کافی برای بررسی، دریافت اسناد و تصمیمگیری داشته باشد.
در مناقصات، زمان بخشی از اطلاعات پروژه است.
به همین دلیل بهتر است هنگام مشاهده هر فرصت، حداقل این سؤالها را همان ابتدا پاسخ دهیم:
چه زمانی منتشر شده؟
مهلت دریافت اسناد چه زمانی است؟
مهلت ارسال پیشنهاد چه زمانی است؟
چند روز واقعی برای تصمیمگیری باقی مانده؟
این چهار سؤال ساده میتوانند تفاوت زیادی در کیفیت پیگیری ایجاد کنند.
یکی دیگر از اشتباهات رایج این است که تمام مناقصات را با یک اولویت بررسی کنیم.
در حالی که بهتر است فرصتها دستهبندی شوند.
مثلاً:
مهلت آنها نزدیک است و باید سریع بررسی شوند.
شرایط پروژه با توانایی شرکت تطابق خوبی دارد و ارزش بررسی دقیق دارند.
فعلاً اولویت بالایی ندارند، اما ممکن است در ادامه ارزش بررسی پیدا کنند.
از همان ابتدا مشخص است که با شرایط شرکت سازگاری ندارند.
این دستهبندی ساده باعث میشود کارشناس مناقصات صبح خود را صرف خواندن آگهیهایی نکند که از ابتدا مشخص بودهاند برای شرکت مناسب نیستند.
جستوجوی دستی ذاتاً کار بدی نیست.
مشکل زمانی ایجاد میشود که تعداد منابع زیاد شود و این کار هر روز تکرار شود.
در چنین شرایطی چند اتفاق میافتد.
ممکن است یک منبع فراموش شود.
ممکن است یک روز بررسی انجام نشود.
ممکن است یک آگهی بین تعداد زیادی اطلاعیه دیده نشود.
ممکن است کارشناس تصور کند همه منابع را بررسی کرده، در حالی که یک فرصت مهم در منبع دیگری منتشر شده است.
و از همه مهمتر، زمان نیروی متخصص صرف کاری میشود که بخش زیادی از آن تکراری است.
کارشناس مناقصات باید وقت خود را بیشتر صرف تحلیل فرصت کند، نه صرفاً پیدا کردن آن.
وقتی تعداد منابع و حجم اطلاعات بالا میرود، استفاده از یک سامانه متمرکز میتواند فرآیند را سادهتر کند.
نبض پیمان با همین نگاه شکل گرفته است؛ اینکه اطلاعات مناقصات از منابع مختلف جمعآوری شود و کاربر بتواند بهجای جستوجوی پراکنده، آنها را در یک محیط متمرکز بررسی و فیلتر کند.
مزیت اصلی چنین رویکردی این نیست که «اطلاعات بیشتری» جلوی کاربر قرار بگیرد.
اتفاقاً برعکس.
هدف این است که کاربر بتواند اطلاعات غیرضروری را کنار بزند و سریعتر به فرصتهای مرتبط برسد.
برای یک شرکت پیمانکاری، این تفاوت مهم است.
چون ارزش واقعی اطلاعات زمانی مشخص میشود که بتوان با آن تصمیم گرفت.
وقتی درباره پیدا کردن مناقصات صحبت میکنیم، معمولاً سؤال این است:
«از کجا مناقصه پیدا کنیم؟»
اما سؤال مهمتر این است:
«چطور مطمئن شویم فرصت مهمی را از دست نمیدهیم؟»
این دو سؤال تفاوت زیادی دارند.
اولی درباره جستوجو است.
دومی درباره یک فرآیند کاری.
اگر قرار باشد هر روز چند سایت را باز کنیم، چند عبارت را جستوجو کنیم، نتایج را بررسی کنیم و اطلاعات را دستی یادداشت کنیم، احتمال خطا همیشه وجود دارد.
اما اگر فرآیند مشخصی برای پایش، فیلتر، اولویتبندی و پیگیری فرصتها داشته باشیم، احتمال از دست رفتن یک پروژه مناسب کمتر میشود.
در نهایت، هیچ سامانهای نمیتواند تضمین کند که یک شرکت در تمام مناقصات مناسب برنده خواهد شد.
اما میتوان یک کار مهمتر انجام داد:
اجازه ندهیم یک فرصت مناسب فقط به این دلیل از دست برود که دیر از وجودش باخبر شدهایم.
در بازار پیمانکاری، گاهی همین چند ساعت یا چند روز تفاوت ایجاد میکند.
و شاید بهترین تعریف برای یک سیستم خوب پایش مناقصات همین باشد:
نه اینکه به شما بگوید در بازار چه خبر است؛
بلکه کمک کند چیزهایی را که واقعاً برای کسبوکار شما مهم هستند، بهموقع ببینید.