
فصل سوم — ورید اجوف و انشعابات بالاروی آن
ریشهی ورید اجوف در همان آغاز به انشعابات مویرگی تقسیم و متفرق میشود. این مورکها از انشعابات مویرگی ورید باب غذا را میگیرند. انشعابات ورید اجوف وسط محدب کبد به درون آن وارد میشوند و انشعابات مویرگی ورید باب در سطح مقدر کبد به آن راه مییابند.
برگشت خون بدن به قلب به وسیله سیاهرگها انجام میگیرد که تا رسیدن به قلب مرتب با به هم پیوستن سیاهرگهای کوچکتری بسیار رگهای بزرگتر تبدیل و سرانجام بسیار رگ اصلی زیر را تشکیل میدهند.
الف_ بزرگ سیاهرگ زبرین_ این سیارک خون قسمتهای نیمهی بالای بدن را به دهلیز راست برمیگرداند.
ب_بزرگ سیاهرگ زیرین_ این سیارک خونه قسمتهای پایین بدن را به دهلیز راست قلب برمیگرداند.
در سطح محدب کبد شاخهای (تحتانی) از ورید اجوف جدا میشود که به دو قسمت تقسیم میگردد. قسمتی از آن بالارو و بخش پایینرو است. بخش بالارو در حجاب فرو میرود و در آن دو رشته میشود که در این اندام متفرق میشوند و انشعابات بزرگی به وشش قلب میفرستد. این انشعبات به صورت مویرگهایی در میآیند و غذای پوشش قلب را میرسانند. همین ورید مجدداً به دو قسمت منقسم میگردد. قسمت بزرگتر در محل دهریز راست قلب به آن وارد میشود و غذای قلب را تأمین میکند. این رگ از ورید اجوف به قلب میآید و سایر رگهای قلب بزرگتر است و باید هم چنین باشد، زیرا که رگهای دیگر برای گرفتن هوا و این رگ برای تغذیه است و چون غذا از هوا غلیظتر است باید ظرف آن وسیعتر و مجرای آن فراختر از مجرای هوا باشد. این رگ بزرگ وقتی به قلب وارد میشود سه غشا از آن به وجود میآید که سختترین و سفتترین غشاءها هستند. و آستر آنها هم به طرف بیرون و هم به طرف درون قرار دارد.
نسخهی انگلیسی: ورید اجوف تحتانی هنگام ورودش به قلب دارای سه غشای سخت (دریچهی استاش) است که لبهی آنها رو به داخل است.
قلب در موقع انقباض غذای خود را از این غشاءها دریافت میکند و در موقع نبساط به سبب سختی غشاءها بر نمیگردد.
در هنگام انقباض قلب خون وریدی از بطن راست از طریق سرخرگ ریوی به ریهها میرود و در هنگام انبساط، خونه وریدی از دهانه بزرگ سیاهرگهای زبرین و زیرین به دهلیز راست و سپس به بطن راست میرسد.
ورید مزبور در نزدیکی قلب سه رگ از خود منشعب میسازد. یکی از آن سه رگ از رستنگاه شریانها به نزدیکی حفرهی چپ قلب میآید و در راه خود به حفرهی طرف راست قلب میپیچد و به شش میرسد.
اینو ورید مانند شریانها دارای دو غشاء است و به این جهت آن را ورید شریانی مینامند. فایدهب این دو غشا آن است که یکی از آنها خون بسیار لطیف را از خود میتراود که هم مزاج گوهر شش باشد، زیرا خونی که در ورید عجوف است چون از قلب هنوز زیاد فاصله نگرفته است به پختگی خونی که در شریان جاری است نرسیده است. فایدهی غشای دوم آن است که خون درون ورید را به نهایت پختگی میرساند.
دومین رگ از سه رگ نام برده در قلب میچرخد و در داخل آن منتشر میشود و غذای آن را تأمین میکند و این حالت موقعی است که برای در جوف از طرف دهلیز راست قلب به آن داخل شود.
سومین رگ در جانداران و به ویژه انسان به سوی طرف چپ قلب میرود و پس از آن به مهرهی پنجم سینه میگرود. و بر مهره تکیه میکند و در دندههای هشتگانه زیرین و در ماهیچهها و سایر اعضای پیوسته با آنها متفرق میگردد.
آنچه بعد از این سه رگ از ورید اجوف (فوقانی) باقی میماند، وقتی ناحیهی قلب را پشت سر گذاشت در قسمتهای بالایی غشایی تقسیمکنندهی سینه (غشاء مدیاستن) و قسمتهای بالایی غلاف (پریکارد) و در گوشت شل و نرمی که آن را «توثه» (نسج غدهای) مینامند انشعابات مویرگی میپراکند و وقتی به چنبر نزدیک میشود دو شاخه از آن جدا میگردد و به حالت مورب به چنبر میرسد که هر قدر جلوتر میروند از هم دور میشوند. آنگاه هر یک از این دو شاخه دو بخش میشود که یکی از طرف راست استخوان سینه و دیگری از طرف چپ آن سرازیر میشوند و در حنجره پایان مییابند. هر یک از این شاخهها در مسیر خود انشعاباتی به داخل ماهیچههای بین دندهها میفرستد. انتهای انشعابات با انتهای رگهایی که در آنها منتشر شده است به هم میرسند. قسمتی از این انشعابات به سوی ماهیچههای بخش بیرونی سینه میرود و وقتی به غضروف خنجری رسید، بخشی به طرف ماهیچهی متراکم حرکتدهندهی کتف میرود و در آن پراکنده میشود و بخش دیگر به زیر ماهیچههای مستقیم میخزد که انشعاباتی در آنجا متفرق میسازد و دنبالهی آنها به انشعابات ورید خارجی – که ذکرش خواهد آمد – میپیوندد.
هر یک از دو شاخهی وریدی نامبرده که در واقع دو قسمت شده است و به صورت یک زوج است، به ۵ قسمت تقسیم میشود که به قرار زیر میباشند.
۱_ قسمتی در سینه متفرق میشود و چهار دندهی فوقانی را غذا میدهد.
۲_ بخش جایگاه دو کتف را غذا میدهد.
۳_ قسمت سوم در ماهیچههای ژرفای گردن جای میگیرد و غذای آن ماهیچهها را تأمین میکند.
۴_ قسمت چهارم از سوراخهای شش مهرهی بالایی گردن میگذرد و به سوی سر میگردد.
۵_ قسمت پنجم که از سایر قسمتها بیشتر و بزرگتر است از هر طرف به زیر بغل روی میآورد و خود به چهار دسته تقسیم میشود:
دستهی اول جزو قسمتهایی است که مثال کتف را حرکت میدهد و در ماهیچههای بالای استخوان سینه متفرق میشود.
دستهی دوم در گوشت شل (غده) و صفاق زیر بغل (نسج زیر بغل) پراکنده میشود.
دستهی سوم از جانب سینه فرود میآید و به مراق (هیپوکندر) (نردبان شکم) میرسد.
دستهی چهارم که بزرگترین آنهاست به سه بخش تقسیم میگردد: بخشی در ماهیچههای داخل فرورفتگی کتف و بخشی در ماهیچههای زیر بغل پراکنده میگردد و بخش سوم که بزرگتر است از بازو عبور میکند و به دست میرسد و آن را ابطی (زیر بغلی) مینامند.
آنچه از تقسیم شدن اولی که قسمت آخر آن اینقدر انشعاب دارد باقی میماند به سوی گردن بالا میرود و در مسیر خود به دو قسمت میشود که یکی از آن دو به نام وداج آشکار و دیگری وداج پنهان نامیده میشود.
سه ورید وداج به نامهای ورید وداج خارجی (External Jugular V.) ورید وداج داخلی (Internal Jugular V.) و ورید وداج قدامی (Anterior Jugular V.) وجود دارد. ورید وداج خارجی از اتحاد وریدهای خلف فکی و گوشی خلفی به وجود میآید. شروع آن از غدهی بناگوش است و پس از سیر نزولی در گردن به ورید تحت ترقوهای، وداج داخلی یا بازوی رأسی میریزد. ورید وداج داخلی به عنوان پیاز فوقانی و از حفرهی وداج شروع شده و خون قسمت اعظم سر و گردن را جمع آوری مینماید. از این محل ابتدا در مجاورت شریان اصلی سیر نزولی را پیدا نموده و سرانجام به منظور تشکیل ورید بازویی به ورید تحت ترقوه میپیوندد. ورید وداژ قدامی از زیر چانه شروع شده و پس از سیر نزولی در گردن به ورید وداج خارجی و یا تحت ترقهای و یا قوس وریدی-وداجی میریزد.
وداژ آشکار که از تقوا به بالا میرود دو قسمت میشود. قسمتی از آن به محض جدا شدن به سوی جلو و پهلو میآید و قسمت دیگر نخست به جلو و پایین و بدن بالا میرود و مجدداً بر پشت چنبر نمایان میگردد و آن را دور میزند و بعد بالا میرود و بر گردن میگذرد تا به قسمت اولی میرسد و از همین دو قسمت، وداژ آشکار مشهور پیدایش مییابد. از این قسمت، قبل از آنکه با قسمت اولی درآمیز، دو شاخه جدا میشود که یکی به طور عرضی ادامه مییابد و دو شاخهی مزبور در محل فرو رفتهای که در محل اتصال دو استخوان چنبری (ترقوه) موجود است به هم میرسند.
قسمت دوم که همان وداج پنهان است به طور مورب به گردن میرود و بعد از آن هیچ یک از شاخههایش به هم نمیرسند. از این دو جفت وداج (پنهان و آشکار) رشتههای تار عنکبوتی منشعب میگردند که نمیتوان آنها را به وسیلهی حس درک کرد. لیکن در بین انشعابات جفت دوم سه ورید وجود دارد که بزرگ و قابل حس است و بقیه انشعاباتش از حوزهی درک حس خارج هستند.
مسیر این سفر ایده منشائب از جفت دوم و قرار زیر است: یکی از آنها بر کتف کشیده میشود و آن را ورید کتفی مینامند. رگ سر و صورت جزئی از همان است. دو تای دیگر دو طرف ورید کتفی را در بر گرفته و با ورید تا سر کتف همراهند. یکی از آنها در سر کتف متوقف و پراکنده میشود، و دیگری اثر کتبی میگذرد و به سر بازو میرسد و در آنجا منتشر میگردد. یکم ورید کتی بیشتر از آنها ادامه مییابد و به انتهای دست میرسد.
وداج آشکار بعد از آنکه هر دو قسمت آن با هم آمیختند مجدداً دو جزء میگردد: جزء اول آنند میشود و دو گروه از انشعابات از آن جدا میشود: گروهی ریز و کوچک است و در آروارهی فوقانی منتشر میگردد و گروه دیگر بسیار بزرگتر از اولی است و در آروارهی تحتانی پخش میشود.
از هر یک از این دو گروه انشعاباتی در پیرامون زبان و در سطح اجزای ماهیچههای محل متفرق میگردند. جزء دوم در قسمت سطحی سیر میکند و در بخشهای اثر و گوشها پراکنده میشود.
وداج پنهان به امری میپیوندد و مستقیماً همراه آن بالا میآید و در مسیر خود انشعاباتی متفرق میسازد که با انشعابات وداج پنهان میآمیزد و همهی آنها در مری و حنجره و تمام اجزای ماهیچههای محلهای فرورفته پراکنده میشوند و سرانجام به انتهای درز لامی میرسند و در آنجا شاخههایی از آنها جدا میشود که در اندامهای بین مهرهس اول و دوم متفرق میگردند.
رگ باریکی که از این شاخهها به مفصل سر و گردن میرود و انشعاباتی از آن به غشای پوششی آهیانه میرود و به محل به هم رسیدن دو بخش آهیانه میرسد و در آهیانه فرو میرود.
آنچه بعد از انشعابات باقی میماند در انتهای درز «لامی» به درون آهیانه وارد میشود و متفرعاتی از آن در دو غشاء مغز پراکنده میگردد تا به آنها غذا برساند و غشای صفر را به اطراف و بخشهای بالای آن بپیوندد؛ بدن به مسیر خود ادامه میدهد، حجاب پوششی آهیانه را غذا میدهد، سپس از راه غشای نازک به مغز میرسد و مانند رگهای ضرباندار در مغز متفرق و در لایهی صفاق ستبر، همهی رگهای ضرباندار را در بر میگیرد و آنها را به محلی از فراخنای میرساند – این محل فراخنای فضایی است که خون در آن میریزد و در آنجا جمع میشود و عد در میان هر دو طاق خون از آن فضا جدا میشود. محل جدا شدن خون را افشرهگاه مینامند – وقتی این شاخههای وریدی به بطن میانی مغز رسیدند به رگهای بزرگ تبدیل میگردند و از افشرهگاه و مجرای مشترک از آن میمکن و سپس از بطن میانی مغز به طرف هر دو بطن جلویی مغز میآیند و در آنجا بارکهای ضرباندار بالارو به هم میرسند و غشایی میتنند که به نام شبکهی مشیمیه موسوم است.
