فصل نهم — مهره‌های قفسِ سینه
این مهره‌ها در نامگذاری P.N A. به نام مهره‌های قفس سینه و در ترجمه‌ی کتب فرانسوی به فارسی به نام مهره‌های پشت معروفند. در ترجمه‌ب این مبحث همه‌جا کلمه‌ی پشت را در بین الهلالین می‌آوریم.
مهره‌های قفس سینه (پشت) مهره‌هایی هستند که دنده‌ها به آن‌ها پیوسته‌اند و اندام‌های تنفس را در بر گرفته‌اند.
تعداد مهره‌های قفس سینه (پشت) ۱۲ عدد است که ۱۱ مهره از آن‌ها واجد به لبه و بال‌ها (زائده‌های شوکی و عرضی) و مهره‌ی دوازدهم فاقد بال (زائده‌ی عرضی) است. لبه‌ی (زائده‌های شوکی) این مهره‌ها برابر نیستند، هر مهرهای که بعد از اندام برآمده‌تر می‌آید (در مجاورت اندامی اصلی است) بزرگ‌تر و قوی‌تر است. بال‌های مهره‌های قفس سینه (پشت) سخت‌تر از بال‌های دیگر هستند، زیرا این بال‌ها به دنده‌ها پیوسته‌اند. در بین این مهره‌های قفس سینه (پشت) لبه‌های هفت مهره‌ی بالایی بزرگ‌تر و بال‌های آن‌ها قوی‌تر از بقیه است تا بتوانند قلب را به نحو مطلوب‌تری حفاظت کنند. هرجا ستبری این مهره‌های سینه (پشت) از بین می‌رود، زوائد برآمده‌ی مفصلی آن‌ها کوتاه‌تر و پهن‌تر می‌گردد.
در زاده‌های مفصلی بالاگرای مهره‌ی هشتم گودی‌هایی وجود دارد و در زواید پایین‌گرای آن خمیدگاهی هست که در گودی‌های نام‌برده فرو رفته‌اند و جای گرفته‌اند. لبه‌های مهره‌ی هشتم به طرف پایین تمایل دارند.
لبه‌های مهره‌ی در هم برآمده و رأس آن‌ها گنبد‌مانند است و زواید مفصلی آن‌ها در هر دو طرف گودی وجود دارد و در آن‌ها چیزی جاگیر نیست، لیکن آن زواید از بالا و پایین در هم داخل می‌شوند. در مهره‌ی نهم برجستگی در طرف بالا و فرورفتگی در طرف پایین است و لبه‌های مهره به سوی بالا کشیده می‌شوند. فواید همه‌ی آن‌ها را بعداً بیان می‌کنیم.
مهره‌ی دوازدهم فاقد بال است، چه به سبب دنده‌ها نیاز کمتری به بال دارد و حفاظت آن از راه دیگری تأمین می‌شود، یعنی چیز دیگری هست که هم از آن حفاظت می‌کند و هم بهره‌ای دارد و آن چنین است که: مهره‌های کمر (که دنده‌ها به آن‌ها وصل نمی‌شود: قطنی) برای تحمل مهره‌های بالاتر خود نیاز زیادی به استحکام مفاصل و تراکم ماده‌ی استخوانی دارند و احتیاج به این دارند که فرورفتگی‌ها و برجستگی‌های آن‌ها در مفاصل مضاعف باشند، و نیاز بدان دارند که سطح روبه‌روی مهره‌ی دوازدهم شبیه آن باشد. زوائد مفصلی آن از این جهت مضاعف شده است. از این روی بخشی از این زوائد که بنا بر اقتضا باید به بال تبدیل می‌شد از بین رفته است و بعد از آن، این زوائد بیشتر پهن شده‌اند، در حدی که به بال شباهت یافته‌اند. بنابراین در این سرشت دو فایده منظور شده است. مهره‌ی دوازدهم همان مهره است که با کناره‌ی حجاب (حجاب حاجز) پیوستگی دارد، لیکن مهره‌ی بالاتر به سبب پهنایی که دارد از کثرت زائده‌های مفصلی بی‌نیاز است و مهره‌ی بالاتر از آن، استخوانی است که لبه‌ها و بال‌ها از آن می‌رویند و به مناسبت بزرگ‌تر بودن مهره‌های سینه (پشت) از مهره‌های گردن، جسم آن‌ها خالی نیست. سوراخ مشترک بین دو مهره در این مهره‌ها یک اندازه نیست، بلکه ابعاد آن به تدریج از پایین به بالا بیشتر می‌شود؛ به عبارت دیگر به تدریج که پایین و می‌آید کوچک‌تر می‌گردد تا اینکه در انتهای مهره‌ی دهم منفذ مزبور در یک مهره است. لیکن مهره‌های دیگر پشت و مهره‌های قطنی (کمر) تحمل آن را ندارند که به تنهایی و بدون شرکت مهره‌ی دیگر سوراخ کاملی در جسم‌شان داشته باشند. در مهره‌های قطنی (کمر) منفذی در سمت راست و منفذ دیگری در سمت چپ وجود دارد که محل عبور پی می‌باشند.
فصل دهم — تشریح مهره‌های کمر (قطنی)
مهرهای قطنی (کمر) ۵ تا هستند و دارای لبه‌ها و بال‌های پهن می‌باشند. زائده‌های مفصلی پایینی آن‌ها نیز پهن بوده، به بال‌های حفاظت‌کننده شباهت دارند. مهره‌های قطنی (کمر) همراه مهره‌های خارجی به‌منزله‌ی شالوده‌ای برای تمام پشت هستند. استخوان خاجی نگهدارنده‌ی استخوان زهار (عانه) و رستنگاه پی‌های پاست.
استخوان خاجی با دو استخوان خاصره که هر یک شامل سه استخوان: حرقفی، و رک و عانه است مفصل می‌شوند و لگن خاصه را به وجود می‌آورند.
فصل یازدهم — تشریح استخوان خاجی
استخوان خارجی در کتب تشریح امروزی به صورت استخوان یکپارچه متشکل از ۵ مهره‌ی به‌هم‌چسبیده معرفی شده است.
خاجی از سه استخوان تشکیل شده است و از مهره‌های دیگر خوش‌تراش‌تر و صاف‌تر است و مفصل آن نیز محکم‌تر بال‌هایش پهن‌تر است. این استخوان دارای سوراخی است که کاملاً در دوجانب قرار نگرفته است تا استخوان لگن مزاحم آن نشود. پی‌ها به‌فاصله‌ی زیادی از این سوراخ خارج و به جلو و عقب داخل می‌گردند. مهره‌های خاجی نیز شبیه مهره‌های کمر می‌باشند.
فصل دوازدهم — تشریح دنبالچه
استخوان دنبالچه از سه مهره‌ی غضروفی تشکیل شده است. که زوایدی ندارند و مهره‌های آن مانند مهره‌های گردن کوچک هستند.
امروز می‌دانیم استخوان دنبالچه از ۴ مهره‌ی غضروف‌مانند تشکیل شده است.
رستنگاهه پی سوراخ مشترک دو تا از مهره‌هاست و در مهره‌ی سوم تنها یک پی از کناره‌ی آن خارج می‌شود.
فقط یک عصب دنبالچه‌ای وجود دارد که از مجاورت اولین مهره‌ی استخوان دنبالچه خارج می‌شود.
فصل سیزدهم — گفتار نهایی درباره‌ی فایده‌ی ستون پشت به‌طور کلی
گفتار ما درباره‌ی استخوان‌های پشت تمام نشده است، بگذار این باریکپنظر کلی و عمومی درباره‌ی ستون پشت ابراز کنیم. گوییم: ستون پشت در شکل کلی خود واحدی از بدن است که بهترین شکل خود یعنی شکل مستدیر را یافته است.
اصطلاح مستدیر برای بیان شکل کلی ستون مهره‌ها به کار رفته است که به شکل خط مستقیم نیست بلکه در ناحیه‌ی گردن دارای تقعر و در ناحیه‌ی پشت دارای تحدب و در قسمت کمر واجد تغر و در ناحیه‌ی خاجی واجد تحدب است.
چه شکل مستدیر در برابر ضربه‌ها و آسیب‌ها از هر شکل دیگری بیشتر در امان است و بر اثر همین شکل مستدیر است که سر مهره‌های بالایی به طرف پایین و سر مهره‌های پایین به طرف بالا خمیده‌اند و در مهره‌های میانی که همان مهره‌ی دهم است به طرف همدیگر متوجه شده‌اند. مهره‌ی دهم به هیچ یک از دوجانب خم نشده است تا هر دو خمیدگی که به طرف آن قرار دارد (از بالا و پایین) متعادل گردد و شکل گیرد.
مهره‌ی دهم در وسط یعنی در میانه‌ی طول مهره‌ها قرار گرفته است ولی از لحاظ تعداد آن‌ها مهره‌ی وسطی نیست. از آن‌جا که برای خمیدن و دولا شدن بدن، ستون مهره‌ها به حرکت به هر دو طرف نیازمند است، در این حرکت مهره‌ی میانه‌ی (مهره‌ی دهم) به سمت مخالف حرکت و مهره‌های بالاتر و پایین‌تر آن در جهت موافق حرکت گرایش می‌یابند و از آن‌جا که هر دو ستون مهره‌ها میل به طرف همدیگر دارند، مهره‌ی دهم دارای برآمدگی فرورونده نیست، بلکه گودی‌هایی دارد که برآمدگی مهره‌های پایین و بالای آن به طرف همان گودی‌ها هستند.
سطح فوقانی مهره‌ی دهان به طرف پایین و سطح تحتانی آن رو به بالاست تا به آسانی در جهت مخالف گرایش بروند و سطح بالایی به طرف پایین و سطح پایینی به طرف بالا متمایل گردد.
فصل چهاردهم — تشریح دنده‌ها
دنده‌ها دستگاه تنفس و اندام‌های تغذیه‌ای را دربرگرفته‌اند و از آن‌ها حفاظت می‌کنند. دنده‌ها برای اینکه سنگین نباشند و اگر آسیبی رسید همه‌ی آن‌ها را در بر نگیرد، استخوان یکپارچه نیستند. و برای اینکه اگر نیازی پیش آمد که گشاده‌تر از وضع طبیعی خود باشند، مثلاً در مواردی که احشاء به وسیله‌ی خوراک و باد پر می‌شود و لازم می‌آید که حجم تنه فراخ‌تر گردد و همچنین برای اینکه ماهیچه‌های سینه که در عمل تنفس و حرکات آن کمک می‌کنند به آسانی انبساط یابند، استخوان مزبور یکپارچه آفریده نشد و به صورت استخوان چند قطعه درآمد.
چون سینه فراگیرنده‌ب شش‌ها و قلب و اندام‌های همراه آن‌هاست لازم بود که در نگهداری آن‌ها احتیاط شدیدی رعایت گردد، زیرا تأثیر آسیب‌های عارض بر اندام‌های مزبور زیادتر است. چنین احتیاطی که در حفظ این اندام‌ها شده است و این محکم‌کاری و استواری همه‌جانبه‌ی آن نه موجب ضیق محیط برای آن‌ها شده است و نه زیانی به آن‌ها می‌رساند.
به این ترتیب هفت‌دنده‌ی فوقانی که اعضای داخلی تنه را در بر گرفته‌اند، در استخوان سینه (جناغ سینه) به‌هم می‌رسند و از تمام جوانب اندام اصلی را احاطه کرده‌اند. دنده‌های دیگر که بعد از دستگاه‌های تغذیه قرار دارند در قسمت عقب تنه شبیه مهره‌هایی هستند که کشیدگی پیدا کرده‌اند و با چشم نمی‌توان آن را دید و در قسمت جلو به استخوان سینه (جناغ سینه) متصل نیستند، بلکه به تدریج از آن فاصله می‌گیرند. فاصله‌ی بین بخش‌های برآمده‌ی این دنده‌ها (بخش قوس‌مانند کناری آن‌ها) در دنده‌های فوقانی کمتر و در دنده‌های تحتانی بیشتر است تا علاوه بر کار حفاظت اندام‌های تغذیه مانند جگر و طحال و ... جایی برای معده باز کنند و وقتی معده به وسیله‌ی غذا و هوا پر می‌شود دچار فشار نگردد.
نسخه‌ی انگلیسی: دنده‌هایی که دستگاه گوارش را در‌بر‌می‌گیرند از استخوان مهره‌ها شروع می‌شوند ولی به جناغ سینه متصل نمی‌گردند و از این روی در بخش جلو دیده نمی‌شوند.
هفت‌دنده‌ی بالایی را دنده‌های سینه‌ای می‌خوانند و این دنده‌ها هفت زوج هستند. دو دنده‌ی وسطی از این هفت دنده، بزرگ‌تر و درازتر و دارای کناره‌ی کوتاه‌تر از بقیه هستند و چنین شکلی برای محافظت کامل اعضای در برگرفته شده به‌وسیله‌ی آن‌ها متناسب است. خمیدگی این دنده‌ها ابتدا به طرف پایین است و بعد به سوی بالا متوجه می‌شود و به استخوان سینه می‌پیوندد و همانطور که بعداً شرح می‌دهیم، چنین حالتی فضای فراخ‌تری را برای اعضای دربرگرفته به وجود می‌آورد. بر روی هر یک از این بال‌های مهره‌ها (۱۰۱–الف) دو فرورفتگی وجود دارد که دو زائده‌ی (۱۰۱–ب) هر یک از این دنده‌ها در آن فرو می‌روند و با این عمل مفصل مضاعفی به وجود می‌آورند. چنین وضعی در انتهای دیگر دنده‌ها که با استخوان سینه وصل می‌گردند نیز وجود دارد.
پنج‌دنده‌ی پایین از هفت‌دنده‌ی مذکور کوتاه هستند و به نام استخوان‌های عقب و دنده‌های آزاد (۱۰۱–ج) (یا دروغین) نامیده می‌شوند. رأس این دنده‌ها به غضروف‌هایی منتهی می‌شود که از شکسته شدن آن‌ها بر اثر ضربه جلوگیری می‌کند و همچنین موجب می‌شود که اندام‌های نرم و حجاب نه به‌وسیله‌ی رابطه سخت بلکه به‌وسیله‌ی جسمی که از لحاظ نرمی و سختی حد واسطست تماس داشته باشد.
۱۰۱ — الف – هر زائده‌ی عرزی دارای یک سطح مفصلی برای مفصل شدن با دنده است.
۱۰۱ — ب – فقط یک سطح مفصلی برآمدگی دنده با سطح مفصلی زائده‌ی عرزی مفصل می‌شود.
۱۰۱ — ج – هفت‌زوج دنده‌ی اول را دنده‌های حقیقی و سه زوج دنده‌ی (هشتم، نهم و دهم) را دنده‌های کاذب و دو زوج آخر (یازدهم و دوازدهم) را دنده‌های مواج می‌نامند.
فصل پانزدهم — تشریح استخوان سینه (جناغ سینه)
استخوان سینه از ۷ استخوان ترکیب یافته است. استخوان سینه از آن روی یک قطعه نیست که اولاً فواید مذکور در بحث‌های پیش بر آن مترتب باشد، ثانیاً برای اینکه اندام‌های تنفس که در برابر آن قرار دارند، به سهولت منبسط شوند. و از این سبب نامترکم آفریده شده است و با غضروف‌های پیوسته است که حرکت نامحسوس آن را یاری دهند. و همچنین مفصل‌های آن محکم هستند. تعداد این استخوان‌ها ۷ تاست، یعنی برابر تعداد دنده‌هایی که به آن‌ها متصل است آفریده شده‌اند. بخش پایین استخوان سینه به یک استخوان غضروفی پهن می‌پیوندد که انتهای آن مستدیر است و آن را زائده‌ی خنجری می‌نامند. زایده‌ی خنجری از سویی محافظ فم المعده است و از سوی دیگر بین سینه‌ی استخوانی و اندام‌های نرم قرار گرفته است. تا — همانطور که بارها گفته‌ایم — به هم رسیدن جسم سخت و جسم نرم را از دشواری برهاند.
فصل شانزدهم — تشریح ترقوه (چنبر)
ترقوه‌ی استخوانی است که در دو طرف بدن بالای استخوان سینه قرار گرفته است و به سبب انحنایی که دارد در ناحیه‌ی بین سینه و گردن فضایی به وجود می‌آورد که رگ‌های بالارو به سوی مغز و پی‌های سرازیر شده از مغز به طرف پایین، به این فضا نفوذ و از آن عبور می‌کنند. استخوان ترقوه در انتهای دیگرش به طرف دوشانه، به زائده‌ی استخوان کتف می‌پیوندد. استخوان بازو به استخوان و کتف پیوسته است.
فصل هفدهم — تشریح کتف
استخوان کتف برای دو عمل آفریده شده است:
یکی اینکه بازو و دست از آن آویزان می‌گردند، چه اگر بازو به سینه چسبیده بود، حرکت یک دست به سوی دست دیگر به آسانی ممکن نبود و کار آن‌ها دشوار می‌شد، کتف با دنده‌ها فاصله دارد تا میدان حرکاتش وسیع باشد.
دوم آنکه برای اندام‌هایی که در سینه محصور هستند محافظی قوی و آگاه باشد و جانشین لبه‌ها و بال‌های مهره‌ها باشد، زیرا در استخوان سینه مهرهای وجود ندارد که در برابر ضربه‌ها مقاومت کند و حسی که آن را درک کند نیز وجود ندارد. انتهای خارجی (فوقانی) کتف باریک است و به تدریج ستبرتر می‌شود. در انتهای آزاد آن حفره‌ی کم‌عمقی وجود دارد که سر مدور بازو در آن مفصل می‌شود. در اطراف این حفره دو زائده وجود دارد که یکی از آن‌ها در سطح خلفی و به طرف بالاست و آن را زائده‌ی غرابی (۱۰۱–د) می‌نامند. زردپی‌یی که کتف و ترقوه را به هم مربوط می‌کند در این زائده است و آن زردپی‌یی است که نمی‌گذارد بازو به سوی بالا کنده شود. زائده‌ی دیگر از داخل و به سوی پایین است و آن نیز سر بازو را از رفتن باز می‌دارد. کتف بعد از این زائده ها به سوی داخلی تن می‌رود و پهن‌تر می‌شود تا بتواند عمل حفاظتی بیشتر انجام دهد. در پشت کتف زائده‌ای است که قاعده‌ی آن مثلثی و به طرف خارج قرار گرفته است و راس آن به طرف داخل است تا همواری پشت به هم نخورد، چه اگر قاعده در طرف داخل بود پوست کنده می‌شد و در برخوردها به درد می‌آمد. این زائده وظیفه‌ی لبه‌ی مهره‌ها را به عهده دارد و کارش محافظت است. این زائده را عیرالکتف (میزانیه، عیار شانه) می‌نامند. انتهای پهنای شانه که مستدیر می‌شود با غضروفی می‌پیوندد. فایده‌ی این غضروف همان است که در بحث‌های دیگر ذکر شده است.
۱۰۱ — د – این زائده، زائده‌ی آخرومی (Acromion) و زائده‌ی دیگر که نامی بر آن ننهاده‌اند، زائده‌ی غرابی (Coracoid) است.
فصل هجدهم — تشریح بازو
استخوان بازو مستدیر آفریده شده است تا کمتر آسیب‌پذیر باشد. رأس فوقانی بازو انحنا دارد و به وسیله‌ی مفصل سست و نه چندان محکمی، در حفره‌ی استخوان کتف جای گرفته است. به علت همین سستی مفصل است که بازو بسیار از جا در می‌رود. لیکن در این سست مفصلی دو فایده نهفته است که یکی نیاز است و دیگری ایمنی است. برای حرکت بازو به اطراف به این سستی نیاز است و فایده‌ی آن در ایمنی این است که بازو با اینکه به حرکات زیاد در جهات مختلف نیازمند است، لیکن این حرکات آنقدر پی‌در‌پی و دائمی نیست که بیمه گسستن زردپی‌های رابط و یا کندن آن برود.
بازو در اکثر حالت آرام است و سایر بخش‌های دست در حرکت می‌باشند. به همین جهت مفصل‌های دست از مفصل بازو محکم‌تر هستند. مفصل بازو را ۴ زردپی در میان گرفته‌اند که یکی از آن‌ها پهن و غشاء‌مانند است و مفصل را در بر گرفته است، و دو دیگر از زائده‌ی غرابی پایین می‌آیند که یکی کناره‌ی پهن دارد و دور بازو را می‌گیرد و دومی که سخت و بزرگ‌تر است همراه چهارمین زردپی که آن نیز از زائده‌ی نزدیک خودش پایین آمده است در بریدگی‌یی که برای هر دوی آن‌ها آماده شده است نازل می‌شوند و وقتی این دو به بازو رسیدند پهن می‌شوند و آستر بازو می‌گردند و به ماهیچه‌هایی می‌پیوندند که در داخل بازو پهلوی هم قرار گرفته‌اند.
سطح داخلی بازو گود و سطح خارجی آن کوژ است و ماهیچه و عصب و رگ‌ها در آن قرار می‌گیرند تا انسان به خوبی بتواند چیزی را به بغل گیرد و دست به خوبی به دست دیگر برسد. انتهای تحتانی بازو دارای دو زائده‌ی به هم چسبیده است. یکی از این دو زائده که به درون نزدیک‌تر است (زائده‌ی فوق لقمه‌ای داخلی) از دیگری درازتر و باریک‌تر است و با بخش‌های دیگر مفصل نمی‌شود و عمل آن حفاظت عصب و رگ‌هاست. زائده‌ای که به بیرون نزدیک است دارای یک برآمدگی است که به‌وسیله‌ی آن مفصلی را در آرنج پدید آورده است، همچنان که آن را ذکر خواهیم کرد. بین دو زائده‌ی ذکر شده، شیاری وجود دارد. در هر دو لبه‌ی این شیار دو گودی است که یکی در بالا به سوی جلو و دیگری در پایین به طرف عقب می‌باشد: گودی بالایی که به طرف داخل است هموار و صاف است و هیچ‌نوع مانعی در آن نیست؛ هودی دیگر که بزرگ‌تر و رو به خارج است و بعد از گودی اولی است، نه صاف است و نه دارای گودی مستدیر، لیکن مانند دیواره‌ی قائمی است که وقتی زائده‌ی ساعد به طرف خارج حرکت می‌کند و به آن می‌رسد متوقف می‌گردد. به زودی نیازمندی به این زائده خارجی را بیان خواهیم کرد. بقراط این دو گودی را «دوچشم» نام نهاده است.
دوچشم: دو فرورفتگی در انتهای تحتانی سطح قدامی استخوان بازو.
