۲. زمینهها
علاوه بر تنوع انگیزهها یکی از عواملی که موجب فراگیری این روابط میشود، زمینههاست که در اینباره، دومین عامل شناخته میشود. اما منظورمان از زمینهها چیست؟
به طور مثال، دانهی گیاهی را در نظر بگیرید. آن دانه آمادهی پردازش و رویش است. اگر این دانه را در زمینی قرار دهیم که شورهزار باشد، دانه به بار نخواهد نشست. دانه استعداد داشت؛ اما زمین مناسب و مساعد نبود. اگر همین دانه در زمین مساعد دیگری قرار گیرد، رشد میکند و به خوشهی گندم تبدیل میشود. یکی از علتهای فراگیری این گونه رابطهها، فراهم بودن زمینهی آن است. اما چه باعث میشود که زمینه مساعد شود؟
۱.۲. تشنگی عاطفی و نبود محبت در فضای خانواده
این همه باعث میشود که ارتباط بین دو جنس مخالف فراگیر شود و بازار این گونه رابطهها داغ شود. این اولین مشکل است. ما در جامعهای هستیم که نسل آن آسیب دیدهاند. شاید نسل دههی ۷۰، کمتر آسیب دیده باشد؛ اما نسل دههی ۸۰، آسیبهای فراوانی دیدهاند؛ چرا که ما به سرعت وارد جامعهی مدرن شدیم. در جامعهی مدرن، خانواده آنچنان اصالت ندارد. در حال حاضر، در جامعهی آمریکا و اروپا پولهای هنگفتی خرج میشود تا خانواده شکل بگیرد. آنها در زمینهی خانواده دچار بحران شدهاند. میتوان آمارهای بسیاری را که حاکی از این حقیقت است، بیان کرد و حتی با جستوجویی ساده نیز، میتوان به این آمارها رسید.
برخی به این پرسش که: "کمبود عاطفی دارم و تشنهی محبتم، چگونه آن را تا حدودی تامین کنم؟" اینگونه پاسخ میدهند: "با جلب توجه دیگران به خود؛ مثلاً با پوشیدن لباسهای نامناسب و انجام رفتارهایی که باعث جلب توجه شود." شاید پسری را دیده باشید که بسیار تیپ دخترانه دارد و همانند دختران حرف میزند. او میداند که همه به او به عنوان فردی حقیر و مایهی لذت یا خنده مینگرند؛ اما او فقط خوشحال است که همه او را میبینند، حتی اگر همه او را به شکل انسانی حقیر و نه به شکل انسانی باشخصیت ببینند. خیلیها به سراغ او میروند و لحن کلامشان سودجویانه و دربارهی موضوعات خاصی است؛ اما میگوید، طوری نیست. اجازه دهید که من برای دیده شدن این هزینه را بکنم، حتی اگر ابزار لذتطلبی دیگران شوم. در لذتطلبی آنها به خواستهام میرسم و آن اینکه آنها مرا میبینند و به من توجه میکنند.
اگر کسی، کمترین شناختی نسبت به این طرز تفکر، یعنی میل به دیده شدن داشته باشد، میتواند به راحتی قلبها را تسخیر خود کند. در این روزگار چه خبر است که همه به دنبال ایجاد صفحه در ایکس و اینستاگرام و تلگرام و ... هستند. بعضیا فقط دنبال عکس گرفتناند و همواره در گذشته زندگی میکنند. به طور مثال چندی پیش، به بندرعباس سفر کردم و به دیدن مناظر و آبشار باصفایی رفتم. بیشتر افراد حاضر در طبیعت، اصلاً متوجه نبودند که کجا هستند. آنها از طبیعت لذت نمیبردند؛ بلکه فقط به دنبال مکانی برای عکس گرفتن از خود بودند. آنها مرتب از لحظههای زندگی خود عکس میگرفتند.
واقعا چه خبر است؟ بشر امروزی، از بس نیاز به کمبود عاطفی دارد، همواره میخواهد که به شکلی دیده شود. اما چگونه دیده شود؟ با ایجاد صفحات در فضای مجازی؟! البته نمیگویم که همه این گونهاند. کسانی که تحلیل درست و منطقی دارند و از این صفحهها با دلیلهای منطقی استفاده میکنند، مجزا هستند و با کسانی که خود را به آب و آتش میزنند تا دیده شوند، تفاوت دارند. معمولاً آدمهای بزرگ در گذشته زندگی نمیکنند؛ بلکه در حال و بر اساس آیندهنگری زندگی میکنند. اگر کسی همهی زندگیاش آلبوم عکسش باشد، معلوم است که مشکل دارد. در واقع، بعضیها زندگی میکنند برای عکس گرفتن، نه عکس گرفتن برای ثبت زوایای گوناگون زندگی و مطمئناً بین این دو تفاوت بسیاری است. بنابراین، در چنین فضایی، اینگونه رفتارها بستری برای چنین ارتباطاتی میشود.
فراگیری این گونه ارتباطها به دو عامل اصلی بستگی دارد:
۱. خلاء روابط عاطفی؛
۲. عواطف شدید.
برای اینکه این مشکل را حل کنیم، باید یاد بگیریم که چطور عواطف خود را مدیریت کنیم. کسی که کمبود عاطفی دارد، نیاز به توجه دارد و میخواهد با انجام رفتارهای نابههنجار، مثل تیپ دخترانه داشتن پسران و یا تیپ پسرانه داشتن دختران و ... به شکلی دیده شود. گاهی این نظر مطرح میشود که یکی از عوامل زمینهساز این گونه روابط، تفریح دختران و پسران است. به دنبال این نظر، این پرسش مطرح میشود که اگر همانند کشورهای غربی فضا را باز کنیم تا دختر و پسر به راحتی با هم ارتباط داشته باشند و این ارتباط عادیسازی شود، آیا برای پسرها بهتر نیست؟ شاید افرادی از این دیدگاه طرفداری کنند؛ اما من با این دیدگاه مخالفم؛ چرا که جامعه را به سمتی نادرست هدایت میکند.
یکی از روانشناسان اروپایی میگوید که زنان اروپایی، زمانی که خواستند دل مردان را تسخیر کنند، یگانه ابزاری که در اختیار داشتند، ظاهرشان بود، بنابراین، آنان زیبایی ظاهر و جسمشان را در اختیار مردان قرار دادند و این کار باعث شد که چند ویژگی در مردان اروپایی به وجود آید و یک ویژگی در آنان از بین برود. مردی که فقط به جنبههای جسمی جنس مخالف توجه میکند، دیگر قدرت تحلیل دیگر جنبههای وجودی زن را ندارد و در نتیجه عاطفه و احساسی در او شکل نمیگیرد. این روانشناس میگوید که زنان اروپایی به تجارتی وارد شدند که در آن، خودشان و جسمشان را در اختیار مردان میگذاشتند و به جای اینکه دل مردان را تسخیر خود کنند، هوس مردان را به سوی خود متمایل کردند.
در پژوهشی از زنان و مردان اروپایی پرسیدند که اگر بخواهید از بین تمام مردان و زنان دنیا، فردی را برای ازدواج انتخاب کنید، او چه کسی است؟ جالب است که مردان، زنان شرقی و زنان، مردان شرقی را برای ازدواج انتخاب کردند؛ چون مرد اروپایی خسته از ابراز احساسات به صرف ظاهر یک زن است. بنابراین بعضی از آنها گاهی دچار بیاحساسی میشوند. آنان مردان شرقی را گرم و احساساتی و عاطفی میدانند. حال، چرا مرد شرقی هنوز احساساتی است؟ چون مرد شرقی، چه در جامعهی ما و چه در جامعههای دیگر، در فضایی تنفس میکند که هنوز در مقابل چشمانش، زنان به صورت کامل برهنه نشدهاند. اگر برهنه ظاهر میشدند، دیگر این مرد نمیتوانست احساسات داشته باشد؛ چون بسیاری از نیروهایش گرفته میشد و فقط میتوانست هوسهای زودگذر داشته باشد. چنین مردی برای اینکه بتواند هوسهای زودگذر خود را گرم نگه دارد، مطمئناً باید مشروب بخورد. برای همین بسیاری از آنها با درک اثرهای به شدت نابودکنندهی مشروب، از آن بیزارند.
بعضی مردان اروپایی برای اینکه حتی برای دو دقیقه تمایل خود را به جنس مخالف نشان دهند، باید مقدار زیادی مشروب بخورند تا بتوانند احساس و تمایلی به او داشته باشند. هوس مردان اروپایی هوس سردی است که فقط مشروبات الکلی و مواد مخدر و طنازیهای فراوان میتواند آنان را اندکی به زنان متوجه کند.
حال، این پرسش مطرح میشود: مردی که در جامعه به این اندازه سرد و بیاحساس است، در زندگی خود چگونه است؟ این افراد سطح نیازشان بسیار بالا رفته است و زنان نمیتوانند نیاز آنان را به طور کامل برطرف کنند. در جامعهای که مانکنها، تراز و نمونه و برند هستند، تمام زنان آن جامعه احساس سرشکستگی میکنند و بنابراین، مردان شرقی را برای ازدواج انتخاب میکنند. البته مردان شرقی هم با فضاسازی عمومی که رسانهها انجام میدهند، به همان سمت در حرکتاند؛ یعنی آنان نیز دچار نگاه ابزاری به زن خواهند شد. حال در این فضا، اگر کسی بگوید که فضا را عادیسازی کنیم تا دیگر عطش نباشد، سخن باطلی گفته است؛ چرا که اولاً عطش همچنان وجود خواهد داشت. در چنین محیطی دیگر عطش به فضای عمومی نیست؛ بلکه این بار مردان به دنبال مانکنها و موضوعات خاص هستند.
آنها به این فضا میآیند و خود را اشباع میکنند؛ دوماً اگر چنین فضایی در جامعه ایجاد شود، آثار شوم این فضا به خانواده سرایت میکند و آن را تحت تاثیر قرار میدهد. بنابراین، ما فقط به بخشی از کار توجه داریم، نه به سرانجام آن.
به طور مثال، فیلسوفان غربی زمانی کمونیست جنسی و پس از مدتی لیبرالیسم جنسی را مطرح و دوباره قانونهای دیگری را بیان کردند. گفتیم که نخستین بستر شکلگیری این گونه رابطهها کمبود عواطف است. نخستین موضوع مهم در این بستر، این است که برخی، به لحاظ عاطفی شبیه آدمهای نرمال هستند؛ اما به آنها غذا نرسیده است. پرخور نیستند؛ اما همان یک بشقاب غذا نیز نبوده است تا بخورند. بعضیها نیز در موضوعات عاطفی، آدمهای بسیار احساساتی و خونگرم هستند. معمولاً جامعه و اطرافیان، این طیف آدمها را پس میزنند؛ چون در ارتباطهای اجتماعی اندکی غیر عادیاند و منطقی برخورد نمیکنند. میل عاطفی آنها زیاد است و توقع زیادی نیز دارند، به خصوص اینکه احساس میکنند در این باره بسیار فعالاند. بنابراین، این افراد نیز به عنوان مخاطب وارد این فضا میشوند.
۲.۲. تزیینهای اجتماعی و تبلیغ و تلاش دشمن
در فضای ارتباطاتی که در جامعهی ما بین دختر و پسر وجود دارد، آیا عموماً کسانی که وارد این فضا میشوند، به آرامش روحی و روانی و ثبات شخصیت میرسند یا برعکس، درگیر فضای اضطراب و بههمریختگی میشوند؟ پاسخ منِ کارشناس گزینهی دوم است. حال پرسش بعدی این است که چرا دختران آرامشِ خلوتهای شخصی خود را رها میکنند و وارد فضای تشویش و دلمشغولی و نگرانی میشوند و چرا بعد از مدتی به جایی میرسند که گذشته را مانند مدینهی فاضله میبینند و آرزو میکنند که به آرامش قبلی برسند؟ یکی از دلایل آن، تبلیغات اجتماعی است که برخی فریب آن را خورده و وارد این فضا میشوند. دشمنان از دیانت جوانان ما ضربههای جدی خوردهاند و نمونهاش دفاع مقدس است؛ به همین دلیل، به شدت در پی این هستند که دیانت را از جامعه دور کنند. آنان در گزارشهای رسمی خود گفتند که یکی از راههای ضربه زدن به مذهبهای مختلف در ایران، گسترش بیبندوباری میان جوانان است و بسیار واضح است که از جمله راههای گسترش بیبندوباری، تلاش برای فراگیر شدن روابط بین دختر و پسر و ترویج بدحجابی و بیحجابی است.
۳.۲. فاصلهی طبقاتی
فاصلهی طبقاتی ممکن است مالی یا معنوی باشد. به طور مثال، دخترخانمی را فرض کنید که احساس میکند از لحاظ ظاهر در سطح متوسط است و پسری را میبیند که خوشتیپتر از اون به نظر میرسد. دختر فکر میکند که با این پسر میتواند کمبود خود را جبران کند. در واقع، احساس میکند که با نشان دادن عکس این پسرِ خوشتیپ به دوستانش، میتواند کمبود خود را جبران کند. فرد در این فضا به دنبال چه بوده است؟ او کمبودهایی داشته که باعث شده است احساس کوچکی کند؛ از این رو میخواسته است با این کار، بزرگ شود.
به طور مثال، دختر خانومی بسیار خجالتی است. البته حیا خوب و ضروری است؛ اما شرم نامتعارف خوب نیست. این دختر خانم همواره از خجالتی بودن خود اذیت میشود. در روز اول دانشگاه پسری را میبیند که حاضر و سرزباندار و فعال است. این دختر کمبود خود را میداند و گمشدهی خود را در آن پسر میبیند. در واقع میبیند که تمام نداشتههایش در آن پسر وجود دارد؛ بنابراین، جذب او میشود و با او ازدواج میکند. این ازدواج در چند ماه اول خوب و جذاب است؛ اما بعد از مدتی همین عامل، موجب جدایی آنها میشود. میگوید که این آدم زیادی حرف میزند و خیلی اجتماعی و فعال است و زندگی با این فرد را دوست ندارم. در واقع، هرچه پسر فعالتر باشد، دختر منزویتر میشود.
کسانی که کمبود عاطفه دارند، با چه چیزی میخواهند مشکل کمبود عاطفهی خود را حل کنند؟ بسیاری از دختران جامعهی ما علاقمند هستند که با شخصیتهای مشهور ازدواج کنند. با اینکه بیشتر آنها میدانند که شخصیتهای مشهور، معمولاً زندگی عادی ندارند؛ پس چرا میخواهند این گونه ازدواج کنند؟! چون احساس کمبود میکنند، احساس میکنند که خودشان هنری ندارند تا بدینوسیله مردم آنها را ببینند و به آنها توجه کنند.
۴.۲. نیازهای غریزی و نیازهای دوران بلوغ
افراد برای تامین نیازها وارد فضای ایجاد رابطه با جنس مخالف میشوند. به عنوان فردی که ۱۷ سال در حوزهی تربیت فعالیت دارم، با قاطعیت میگویم که آتش و نیازهای غریزی در سن نوجوانی و در دوران بلوغ آنقدر شعلهور نیست که کسی را به این راه بکشاند. در سن بلوغ، شدت نیازهای غریزی در حدی است که نوجوان با کسب مهارت و به صورت منطقی، میتواند آنها را کنترل کند. حال چه میشود که نوجوان حس میکند در مقابل غریزهاش آنقدر ناتوان و بیاراده شده است؟ دلیلش این است که برخی مواقع، خودمان را در فضاهای نامناسبی قرار میدهیم که مثل بنزین روی آتش ریختن است. شما کبریتی را روشن کنید، قدرت سوخت و شعلهی آن را در نظر بگیرید. حال، اگر یک شیشه بنزین روی آن ریخته شود، قدرت سوخت و شعلهی آن به چه حدی خواهد رسید؟ این شعله، شعلهی طبیعی نیست؛ بلکه این شعلهی زیاد به آن تحمیل شده است. در واقع، شعلهی غریزهی جنسی در سن نوجوانی، آنقدر تند و زیاد نیست؛ ولی با ریختن بنزین، آن را به اجبار شعله ور میکنیم. برخی نوجوانان را میبینم که روی آتش غریزهی خود بنزین میریزند و آن را شعلهور میکنند. آدمِ شصتهفتادساله هم در چنین فضایی که برخی ایجاد میکنند، دچار مشکل میشود. به طور مثال، همواره با دوستانشان در جمع و محافلشان دربارهی موضوعات و روابط خاص صحبت میکنند، کتابهایی در این موضوع میخوانند و ... . مطمئن باشید، اگر سنگ هم با این همه محکمیاش در چنین محیطهایی قرار میگرفت، دچار مشکل میشد. این عطش آنقدر تند نیست که کسی بگوید من به هیچوجه نمیتوانم آن را تحمل کنم و باید تن به چنین فضاحتی بدهم. بلکه باید خود را کنترل کند و در این راه تلاش کند.
ای کاش کمی جدّی بودیم. آدم به حال برخی شهیدان غبطه میخورد که چقدر در مسیر گرفتن حقشان جدی بودند. در بحث غریزه و بلوغ نیز باید جدی بود. ای کاش آدم واقعاً بخواهد غریزههایش را کنترل کند. بعضی از ما در تمام این فضاها وارد میشویم، همهی حرفها را میشنویم، همهی پیامها را میخوانیم، همهی سایتها را میبینیم، همهی تحلیلها را گوش میدهیم و در همهی شبکهها حضور داریم و بعد میپرسیم که در مقابل اذیتهای ناشی از حس غریزی چه کاری باید کرد. طبیعی است که اگر سنگ هم در این وضعیت باشد، اذیت شده و تحمل اوضاع برایش سخت میشود. باید کمی از این فضاها فاصله بگیرید و برای خود، محدودیت ایجاد کنید.
۵.۲. جوسازی
یکی از زمینههای دیگر، جوسازی بر ضد آدمهایی است که مقیّد هستند. به طور مثال میگویند: "دوست پسر نداری؟ چقدر بیکلاس و قدیمی هستی. امروزی باش! دست از اُملبازی بردار! مواظب باش از جامعه عقب نمانی!" ما اهل جوسازی نیستیم؛ اما اگر بنا به جوسازی باشد، باید ضد کسانی جوسازی شود که خارج از قاعده عمل میکنند. البته باید این نکته را هم بگویم که اگر ملاک امروزی بودن، بیحیایی و پاکدامن نبودن و زیر پا گذاشتن حدود و ضوابط شرعی است، همان بهتر که اصلاً امروزی نباشیم.
۶.۲. وسوسههای شیطانی
گاهی بعضی جوانان عزیز میگویند: "حال، فرض کنید که وارد این ارتباطها نشدیم و خودمان را حفظ کردیم. اگر در آینده با کسی ازدواج کنیم که انواع رابطهها را داشته است، آن وقت چی؟!" به طور مثال، شخصی از من پرسید: "اگر شما با کسی ازدواج میکردید که بعد متوجه میشدید او در دوران مجردی با کسی ارتباط داشته، چه حسی به شما دست میداد؟ احساس نمیکردید ضرر کردهاید؟ الکی خودتان را محروم کردهاید؟"
صادقانه میگویم، اگر این وضعیت به وجود میآمد، حتی لحظهای هم احساس ضرر نمیکردم از اینکه پیش از این با کسی ارتباط نداشتهام؛ در حالی که طرف مقابلم ارتباط داشته است. من به وجدان و شخصیت و باورهای خود احترام گذاشتهام. طرف حسابم در این موضوع، خدای متعال و رضای اوست، نه چیز دیگری.
خدا میخواسته، پاداش پاکدامنی من را تمام و کمال در آخرت بدهد. اینها همهاش وسوسههای شیطانی است. البته گاهی هم شیاطین اِنسی وسوسه میکنند، با جملههایی از این قبیل که از جامعه عقب نباش، امروزی باش و ... .
از خدا بخواهید در مسائلی که مربوط به فساد و شکستن حریمهای الهی است، میلیاردها سال نوری از جامعه عقب باشید. این جمله، دقیقاً مثل جملهی مواد فروشی است که وقتی به نوجوانی سیگار یا مواد تعارف میکند و او جواب رَد میدهد، میگوید: "بچه نباش."
اگر آن نوجوان و شنیدن این کلام دلش بلرزد و پایش سست شود، باید یک عمر تاوان پس بدهد. آفرین به جوانی که در جواب او بگوید، اگر بزرگی به سیگار و مواد مصرف کردن یا مشروب خوردن است، من حاضر نیستم یک ریال خرجش کنم و آرزو میکنم تا قیامت بچه بمانم و آلوده به این مسائل نشوم. چرا افراد دیندار را مسخره میکنند؟ چرا دختر متدیّن که در خوابگاه دانشجویی است، بعد از گذشت یک ماه به من میگوید که یک ماه است نماز نخواندهام، میترسم در این فضا نماز بخوانم؛ چون دیگران مسخرهام میکنند. پسری را میشناسم که در کشوری اروپایی و در سالنی که جشن پایان تحصیلشان برگزار شده بود، به هنگام اذان، در همان جمع غیر مسلمان نمازش را خواند. روز قیامت خداوند از ما میپرسد که نماز خواندن در کدام وضعیت سختتر است: در خوابگاه و بین بچههای مسلمان یا در سالن جشن و بین بچههای غیر مسلمان؟
۷.۲.۲. توجیهگری و عادیسازی و فریب
گاه برخی این روابط را اینگونه توجیه میکنند: به یکدیگر، نگاه خواهربرادری است، بالاخره انسان باید تجربه ارتباط با جنس مخالف را داشته باشد تا بتواند در آینده رابطهی درستی با همسرش برقرار کند، اگر من با او دوست نمیشدم با پسرهای بدی رفیق میشد که معلوم نبود چه بلایی سرش میآوردند و ... .
در قرآن و احادیث یکی از ویژگیهای نفس را مُسَوَّله بودن آن بیان کردهاند؛ یعنی وقتی فرد میخواهد کاری را انجام دهد که میداند درست نیست، برای آن توجیه درست میکند تا با خیال راحت و بدون عذاب وجدان بتواند به آن مشغول شود.
۸.۲.۲. حضور در محیطهای نامناسب
حضور در محیطهایی که حدود روابط در آن رعایت نمیشود، باعث میشود که کمکم ارتباط با نامحرم خیلی عادی جلوه کند؛ مانند مراکز تجاری که پاتوقی برای وعدههای دختران و پسران است یا مهمانیها، جشن تولدها و مراسمهایی که به صورت مختلف برگزار میشود و اینگونه رابطهها در چنین مکانهایی برای همه عادی است.
۳. مسیر
سومین عامل در شکلگیری ارتباط میان دختر و پسر، مسیری است که آنان در این روابط طی میکنند. این مسیر بسیار باظرافت و دقت و از طرف شیطان طراحی شده است. این ظرافت به گونهای است که اگر در همان ابتدای مسیر به دختر و پسر میگفت که در چند ماه آینده شما به این مسائل دچار میشوید، هیچگاه باورشان نمیشد. ولی چندی بعد، وقتی که در همان موقعیت باورنکردنی و چه بسا بدتر از آن ایستادند و اشک ندامت میریزند و لب به حسرت میگزند، با صدای شکستهای میگویند که هیچوقت باورمان نمیشد که به چنین کارهایی تن بدهیم، این اندازه وابسته شویم و به این ناکجاآباد برسیم.
معمولاً این مسیر از پیامهای خیلی ساده شروع میشود. این پیام ممکن است شنیدنی یا دیدنی باشد؛ مثلاً پسر متلک خیلی سادهای به دختر میگوید یا سلامی معمولی به او میکند یا اصلاً با فرد دیگری صحبت میکند؛ به گونهای که به گوش دختر برسد. گاهی همین پیامها دیدنی است؛ دختر لحظهای پسر را میبیند و کمی نگاهها در یکدیگر گره میخورد و سریعاً مسیر نگاهها عوض میشود یا مثلاً در مسیر رفتن به دبیرستان، پسر ناگهان جلوی دختر سبز میشود، گاهی هم همکلاسی دختر از پسر شروع به تعریف میکند و از فضیلتها و کرامتهای او میگوید.
همهی آنچه بیان شد، پیامهای نخستینی هستند که باعث میشوند فرد، قدم دومی را بردارد که مهمترین و اساسیترین قدم است؛ یعنی مشغول شدن ذهن او. از اینجا به بعد، تلاشهای ذهنی شروع میشود. همینطور که سر کلاس نشسته است به تیپ، ظاهر، گفتار و ویژگیهای فرد مد نظر فکر میکند. در این مدت که شاید چند روزی طول بکشد، طرف مقابل باز سعی میکند، پیامهای خود را ادامه دهد. ممکن است هنوز همهچیز یک طرفه باشد و طرف دیگر، در حال حاضر هیچ اقدام و عملی انجام نداده؛ ولی ذهنش درگیر است.
بعد از مدتی که درگیری ذهنی ادامه یافت، کمکم شخص احساس میکند که به طرف مقابلش نوعی احساس عاطفی پیدا کرده است، نوعی تعلق خاطر، نوعی دلبستگی، از اینجا به بعد، شیطان با وسوسههای گوناگون وارد میدان میشود و شخص وسوسه میشود که جواب پیامها را بدهد یا به نحوی علاقهی خودش را به طرف مقابل بفهماند؛ توجیه که قصدم ازدواج است و قصد بدی ندارم و ... .
در گام بعد، ارتباط با رعایت و حفظ حدود و فقط به وسیلهی تلفن، کبوتر نامهبر، اینترنت، موبایل، پیامک، و pm شروع میشود. فردی که احساس دلبستگی میکند، دائم دلتنگ است و میخواهد با دادن پیام عطش خود را برطرف کند و همین کار را هم میکند. در روزهای اول، یکی دو پیامک و pm باعث آرامش شخص و رفع دلتنگی میشود؛ ولی به مرور زمان، مثل معتادی میشود که همیشه باید دوز مصرفش را افزایش دهد؛ چرا که دیگر با این میزان آرام نمیشود. بنابراین مرتب، تعداد پیامکها و ... افزایش مییابد. در روزهای اول، حدود و ضوابط زیادی در ارسال پیامها رعایت میشود؛ ولی کمکم این ضوابط و حدود کنار میروند و فضای پیامها خیلی صمیمی و عادی میشوند و باز هم با وجود تعداد زیاد پیامها، دل فرد آرام نمیشود. از اینجا به بعد، شخص میخواهد صدای طرف مقابل را بشنود. در روزهای اول، مدت زمان مکالمه چند دقیقهای بیشتر طول نمیکشد و همین باعث دلآرامی میشود؛ ولی بعد از گذشت زمان، مثلاً چند روز، مکالمهها به دقیقهها و سپس به ساعتها تبدیل میشوند و بعد از هر مکالمه هم سیل پیامها و ... .
بالاخره بعد از مدتی، وسوسهی دیدار حضوری از فاصلهی دور شروع میشود. یکی آن طرف خیابان و یکی هم نزدیک درِ مدرسه میایستد. همین و بس.
ولی اینها فقط برای چند روز اشباع کننده است. فاز جدید ارتباط، دیدار ِ از نزدیک و در مکانهای عمومی، مثل پارک، با حفظ ضوابط و قواعد و ... است، غافل از اینکه شیطان میگوید اگر دو نامحرم در کنار یکدیگر قرار گرفتند، نفر سومشان من هستم. بعد از این، ارتباطها از حالت رسمی و قانونمند خارج و کمکم صمیمی و عادی میشود؛ البته در مکانهای عمومی.
بعد از مدتی، هر دو احساس میکنند که نمیتوانند در فضای عمومی، آنطور که باید، از نظر عاطفی با هم راحت باشند؛ پس به مکانهای خصوصی، مثل کافی شاپها و ... پناه میبرند. در اینجا دیگر بعضی از حرفها رنگ و بوی نیازهای جنسی و غریزی به خود میگیرد، بعضی نگاهها بوی شهوت میدهد و بعضی رفتارها از چشمهی هوس سرچشمه میگیرد؛ ولی آنقدر هیجان در اینگونه روابط زیاد است که متوجه نمیشوند در چه منجلابی غرق شدهاند.
کم کم شیطان وسوسه میکند که در مکان کاملاً خصوصی، با هم خلوت کنند. شیطان از همان نگاه اولی که بین آنها رد و بدل شده بود، برای این خلوت سرمایهگذاری کرده بود. البته تمام این مراحل، با فرض سالم و صادق بودن هر دو نفر مطرح شد و این که آنها از ابتدا قصدشان استفادهی شهوانی از طرف مقابل نبوده است؛ ولی اگر فردی چنین قصدی داشته باشد، این مراحل خیلی سریعتر از آنچه فکر کنید، اتفاق خواهد افتاد.
۴. ناآگاهی
چهارمین عاملِ فراگیر شدن روابط میان دختران و پسران را سریع بیان میکنم تا زودتر به بحث درمان برسیم. یکی از عواملی که باعث فراگیری این رابطهها میشود، این است که آگاهی درستی از این موضوع نداریم. بنابراین، نمیتوانیم به درستی جهتگیری کنیم. آگاهیهای ما، احساساتمان را جهت میدهند؛ مثلاً اگر از شما بپرسم، به این لیوان شربتی که در دست من است و میخواهم آن را به شما بدهم، چند درصد تمایل دارید، شاید پاسخ دهید ۸۸ درصد. حال اگر توضیحاتی دربارهی این شربت دهم که مثلاً موقع تهیهی مواد اولیهی آن، تمیزی و بهداشت رعایت نشده است، حالا میل شما به نوشیدن این شربت چقدر است؟ مطمئناً پاسخ میدهید، تمایلی ندارید.
چرا نمیخورید؟ چون در ابتدا دربارهی سالم بودن شربت آگاهی نداشتید؛ از این رو، حس خوبی به آن داشتید؛ اما وقتی مطمئن شدید که این نوشیدنی غیر بهداشتی است، حس مثبت و تمایل ۸۸ درصدی شما به این نوشیدنی به صفر رسید.
اما چرا این مثال را زدم؟ دربارهی روابط بین دختر و پسر و دوستی بین آنها صحبت میکردیم. گفتیم که اگر شما وارد دانشگاه شوید، کمتر دختری را مییابید که در دانشگاه، به خاطر دوستی با مثلاً ۱۰ پسر به خود افتخار کند؛ اما شاید فردی در مقطع متوسطهی اول، به فراوان بودن دوستیهایش افتخار کند و در این زمینه تبلیغات هم بکند. یعنی چه؟ به طور مثال، فردی پرسیده بود: "من تا به حال با کسی ارتباطی نداشتم و دوستانم به خاطر این موضوع، مسخرهام میکنند و با من دوست نمیشوند. در این فضا چیزی به نام روابط دختر و پسر را میبینم و برای این موضوع ذوق زده میشوم. حالا چه چیزی میتواند مرا کنترل کند؟" در پاسخ به این پرسش باید گفت، آگاهیهای تکمیلی. وقتی آگاهیهای من از موضوعی زیاد باشد، خودبهخود احساس من به آن موضوع نیز تغییر میکند؛ البته این آگاهی مثبت یا منفی است.
اگر در مثال بیان شده به شما بگویم، فرد بسیار مهمی، مثلاً ولّی خدا این نوشیدنی را تهیه کرده است و پیشکشی برای شماست، در این حالت میل شما به خوردن نوشیدنی چقدر میشود؟ مطمئناً پاسخ میدهید بینهایت زیاد. حتی به اندازهی خوردن قطرهای از آن تمایل زیادی خواهید داشت. شما همان فرد سابق هستید؛ اما احساس شما در این صحنه چقدر تغییر کرد! ببینید چقدر راحت میتوان با احساسات دیگران بازی کرد. بنابراین، چگونه میشود با احساس کسی بازی کرد؟ چگونه میتوان احساس کسی را تغییر داد؟ به وسیلهی اطلاعات تکمیلی. اگر این نوع دادهها وارد صحنه شوند، میتوانند تمایل ۸۸ درصدی نوشیدن شربت را به صفر یا بینهایت تغییر دهند. دقیقاً تمام موضوعاتی که شما با آن مرتبط هستید، همانند این مثال است. چرا بعضی جوانهای ما معتاد نمیشوند؟ چون خیلی از جوانان ما اطلاعات خوبی درباره اعتیاد دارند؛ از این رو، حس بدی به اعتیاد دارند. اما چرا بعضیها معتاد میشوند؟ چون آگاهی او دربارهی مواد مخدر کم است و به محض اینکه به او پیشنهاد امتحان کردنش را میدهند، سریع میپذیرد. پس آدم موفق کسی است که با نگرشی دقیق و درست و عالمانه آگاهیهایش را تکمیل کند.
۵. مدیریت نکردن عاطفه و قلب
پنجمین عاملی که باعث شده است، روابط میان دختر و پسر در جامعه فراگیر شود، کنترل و مدیریت نکردن عاطفه و قلب است. یکی از سرمایههای بسیار با ارزش انسان عاطفه است که متاسفانه بسیاری از افراد نمیتوانند آن را به درستی کنترل کنند. مدیریت حوادث میتواند انسان را در دستیابی به گمشدهاش، یعنی آرامش یاری کند. در آرامش چهار عامل موثر است که یکی از آنها تنها نبودن است. روانشناسان میگویند، تنهایی یعنی کسی نتواند محبوبی در شان خود پیدا کند. بنابراین، اساس انسانشناسی محبت است. پیش از این نیز بیان کردیم که ارزش هر انسانی به محبوبش و به کسی است که او را قلباً دوست میدارد. بنابراین، باید دید، آنچه دوست میداریم، چقدر ارزش دارد و این ارزشمندی با چه عواملی مشخص میشوند. یکی از عوامل، ماندگاری است. ارزش محبوب به میزان ماندگاری اوست. بنابراین، برای اینکه این مشکل را حل کنیم باید یاد بگیریم که عواطف خود را مدیریت کنیم.
مدیریت قلب
اگر بخواهیم قلبمان را درست مدیریت کنیم، دو نسخه وجود دارد:
۱.نسخهی بیرونی؛
۲. نسخهی درونی.
نسخهی بیرونی را غربیها پیشنهاد میدهند. آنها میگویند، از سرمایهات در فعالیتهای فیزیکی استفاده کن که ما این حرف را قبول نداریم. تواناییهایت را در کارهای هنری، مثل تئاتر و شعر و نقاشی و موسیقی متمرکز کن که باز هم ما قبول نداریم؛ چون جامع نیست. برخی دیگر میگویند، به فعالیتهای عضلانی و تولید یا اختراع بپرداز که باز هم کامل نیست. همهی این کارها مفید یا مطلوب است و میتواند به انسان کمک کند؛ ولی راهکار جامع و کاملی نیستند.
اما نسخهی درونی مدیریت قلب را امیرالمومنین بیان میکنند: از امام علی پرسیدند که چه شد شما به این مقام رسیدید؟ فرمودند: "کنت بوابا علی باب قلبی": کشیک قلبم را میکشیدم.
غربیها خودشان هم فهمیدند که دلبستگی به آدمها دردسرساز است. میگویند فرد فروانسانی (پستتر از انسان) را به عنوان معشوق انتخاب کن؛ یعنی سگ، گربه، یا مانند آن را بخر و عاشقش شو. در لندن با خانمی مصاحبه کردند. گفتند اگر گربهات مریض شود چه میکنی؟ گفت او را به بیمارستان حیوانات میبرم. پرسیدند اگر شوهرت مریض شود چه میکنی؟ گفت تماس میگیرم تا اورژانس بیاید. پرسیدند چرا دنبال گربه به بیمارستان میروی؟ گفت: میخواهم در کنارش باشم. گفتند پس شوهرت چه؟ گفت دکترها در کنار او هستند. گاهی این قضیه در کشور ما هم دیده میشود. کسانی که زمین و آسمان را گشتهاند، دیدهاند که اگر به آدم دل ببندند، ۱۰۰درصد در اختیارش نیست؛ پس معشوقی میگیرند که همیشه در کنارشان باشد. مصاحبه با بازیگر ایرانی را دیدم که از او پرسیدند به عشق چه کسی زندگی میکنی؟ گفت مثلاً اردشیر. من اول فکر کردم که پسرش را میگوید. بعد پرسیدند، وقتی میخواهی آرامش بگیری چه کار میکنی؟ گفت میخوابم و اردشیر را هم کنارم میخوابانم. پرسیدند بهترین خاطرهات چیست؟ گفت شبی خواب اردشیر را دیدم که بغلم بود و در چشمانش نگاه میکردم و به او میگفتم که دوستت دارم. اردشیر هم گفت: دوستت دارم. وقتی آخر مصاحبه گفت که گربهام را از فلانجا خریدهام، تازه فهمیدم که منظور از اردشیر، گربهاش بوده است.
شاید ما این فضا را درک نکنیم؛ چون از کودکی تکهای از قلبمان به اسم امام حسین بوده است. ما میگوییم که این سرمایه را خرج گربه و ... نکن. البته اشکالی ندارد حیوانات را دوست داشته باشیم؛ ولی اینکه معشوقمان بشوند نه. بنابراین سرمایهی محبت را اینگونه باید مدیریت کنیم:
۱. داشتن معشوقی فراانسانی؛
۲. گردش درست سرمایههای عاطفی درونمان در روابط اجتماعی و در قالب خدمت خالصانه و مهربانانه به خلق خدا؛
۳. جهت الهی بخشیدن به تمام علاقهها و عشقهای انسانی.
دشمن و مدیریت قلب
در زمان کنونی سطحیترین موضوعی که در جامعه وجود دارد، توجه به قلب و مراقبت از آن است. هرجا میروی، حتی روی دیوار دستشویی، شکل قلب کشیدهاند و در کنار آن نوشتهاند که تو در قلب منی. در حال حاضر، مبتذلترین و مفتضحترین و بیارزشترین پدیدهای که در جامعه از آن حرف میزنند، قلب است؛ در صورتی که اصلاً اینگونه نیست؛ یعنی قلب، شریفترین و با ارزشترین و عالیترین ثروت و نعمتی است که خداوند به انسان ارزانی کرده است. دشمن خدا در آخرالزمان دو ابزار به کار میگیرد:
۱. مدیریت افکار و ضمیر ناخودآگاه به وسیلهی موسیقی و فیلم و ...؛
۲. مدیریت عاطفه و قلب.
دشمن دجالصفت، محکم ایستاده است که شما قلبتان را مدیریت نکنید. دجال کسی است که مقابل امام زمان میایستد و هر زمان مصادیقی دارد.
زمان ظهور، بیشتر یاران امام جواناناند. آنها چه کسانی هستند؟ آیا کسانی که هر روز دلبستهی کسی میشوند؟ امام زمان که میآیند، ذجال مقابل امام میایستد و گروهی که با او ضد امام قیام میکنند، کسانی هستند که دلبستهی انسانهای پست شدهاند. در دشمنشناسی تسخیر قلبها و تسلط بر آنها بحثی جدی است. اگر کسی میخواهد فریب دشمن را نخورد، باید قلبش را مدیریت کند تا وقتی که امام میآیند، مقابل ایشان نایستد. ببینید از صبح تا شب، چند دقیقه با یاد فلان بازیگر زندگی کردهاید و چند دقیقه با یاد امام؟ حرف زبان و دل و سرت و اندیشهات چیست؟ قلب به این راحتی نمیتواند اصلاح شود. افرادی که دل به هر کس و هرجا سپردهاند، وقتی هم که وارد جلسهی مذهبی میشوند، قلب و ذهنشان مدام درگیر آن افراد و آن مکانهاست. با خود نگویید که چون اینگونهام، پس دیگر در جلسهی دینی شرکت نمیکنم. به جلسهها بیایید؛ ولی سعی کنید خودتان را اصلاح و ذهن و قلبتان را کنترل کنید. وقتی دلمشغولی زیاد شد، انسان جلسه هم که بیاید، اصلاً نمیخواهد متوجه مطلب باشد و این درد بزرگی است.
جایگاه محبت از نظر دین
از نظر دینی جایگاه محبت کجاست؟ فردی خدمت امام صادق رسید و گفت: "طرفداران شما میگویند عشق و محبت و دلدادگی جزء دین شماست." حضرت فرمودند: "هل الدین الان الحق؟": آیا دین چیزی غیر از محبت و محبتورزی است؟ دین تو محبوب توست. خداوند در قرآن میفرماید: برای خدا رقیب نگیرید؛ "من یتخذ من دون الله اندادا": بلکه "اشد حبا لله" باشید. شدیدترین حب شما فقط باید برای خدا باشد و آن کسی که خدا اجازهاش را به شما داده است. فقط باید برای خدا زندگی کنید. برای امام زمان هم زندگی کنید؛ چون خدا فرموده است. با آقا حرف بزنید، صفا کنید، بگویید و بشنوید. آدمی، اجازه ندارد کسی را خارج از دایرهی امر الهی دوست بدارد. حتی اگر کسی که عاشق علم است، بگوید برای علم زندگی میکنم، اشتباه است؛ چون نباید به علم وابستگی پیدا کرد. علمآموزی را باید دوست داشت؛ اما برایش نباید مرد. فقط میتوان خدا و کسی که خدا اجازه داده است را در حد فدا شدن برای او دوست داشت. فیلسوفان و فیزیکدانان و عارفان اساس عالم را بر محبت و جاذبه و عشق میدانند... در خداشناسی، رابطهی بنده و خدا را میشود در جملهای خلاصه کرد: "الرحمن الرحیم" مغز رحمان و رحیم، محبت است.
حشر با محبوب
در غایتشناسی انتهای مسیر انسان کجاست؟ قیامت، حشر. حشر انسان با چه کسی است؟ با محبوبش. انسان با حقیقتِ محبوبش محشور میشود. بعضی قیامت به شکل حیوان محشور میشوند. این جزء روایتهای مسلّم است. در این زمینه میتوانید نظریهی حرکت جوهری ملاصدرا را بخوانید. بعضی انسانها چرا به شکل حیوان محشور میشوند؟ چون آنها همین الان هم باطن حیوانی دارند و فقط ظاهرشان انسان است. کسی که چشم برزخی دارد، اکنون هم میتواند حقیقت او را ببیند. میرزا جواد آقا ملکی تبریزی فرمودند که یکی از عمّال طاغوت اصرار داشت، خدمت آقا برسد تا اینکه روزی بیهماهنگی وارد خانهشان میشود. پنجرهی اتاق آقا رو به حیاط باز میشد. وقتی او یکدفعه وارد میشود، آقا ناگهان با دیدن او به حیاط میآیند و فرار میکنند. بعدها که از ایشان پرسیدند چرا فرار کردید؟ گفتند: "من نشسته بودم، یکدفعه دیدم خرسی وارد شد."
نمونهی دیگری از انسانهای باطنبین، شیخحسنعلی اصفهانی است. ایشان کنار پنجرهفولاد صحن سقّاخانه دفن هستند. در وصیتنامهشان نوشته بودند که اینجا را ۸ متر بکنید و مرا دفن کنید. چون مرسوم نیست که قبر را ۸ متر بکنند، برای همه سوال بود که چرا ایشان چنین گفتهاند؟ سالها بعد که صحن، ۵ متر خاکبرداری شد، قبر ایشان مطابق معمول همهی قبرها عمقش ۲ متر شد. شیخ، آن زمان این تغییرات را میدید.
خادم حرم امام رضا دربارهی ایشان میگوید: "شبی در حرم به رکوع ایستاده بودند، در را بستم و صبح که آمدم، متوجه شدم برف روی کمرشان نشسته؛ ولی همچنان در حال رکوعاند." شیخ روزی به مشهد رفته بودند که از امام رضا خداحافظی کنند و به نجف اشرف بروند؛ اما به نجف نرفتند. از ایشان پرسیدند که چرا به نجف نرفتید؟ فرمودند: "من آمدم روبهروی پنجرهی فولاد سلام بدهم و خداحافظی کنم که یک مرتبه چشمم به درِ ورودی افتاد و دیدم آدمها دستهدسته از درِ ورودی حرم میآیند و امام چهارپایهمانندی گذاشتهاند و روی آن ایستادهاند و دست روی سر زائرها میکشند. دیدم خیلیها ظاهرشان انسان نبود؛ اما امام روی سر همه دست میکشیدند. همانجا که امام ایستاده بودند را نشان کردم که مرا به خاک بسپارند."
به موضوعِ حشرِ با محبوب، دقیق نگاه کنید، همراهی با باطن محبوب. ممکن است کسی خیلی شیک به نظر برسد؛ ولی باطنش چیست؟ کسی که با خدا رفیق نیست، اصلاً اعتقادی ندارد؛ معلوم است اصلاً باطنی هم ندارد. خوشا به حال آنهایی که وقتی روز قیامت از آنان میپرسند معشوقت چه کسی بوده است، بگویند مهدی. امام صادق هم در وادی محبت، فدای امام مهدی میشدند و میفرمودند که اگر در زمان ایشان باشم، خادمشان میشوم. امیرالمومنین هم اینگونه محبتشان را به حضرت نشان میدادند: "چقدر حسرت دارم، ایشان را ببینم."
دانشجویی فریب خورده بود و در راه اشتباهی افتاده بود. طلبهای را قبول داشت و او را مومن میدانست. طلبه به او گفت: "من را میشناسی؟" گفت: "بله." پرسید: "چقدر قبولم داری؟" گفت: "شما را آدم مومنی میدانم." طلبه گفت: "اگر قیامت شد، دوست داری با من محشور شوی یا با فلانی که باعث شده است منحرف شوی؟" دانشجو با شنیدن این حرف تا دو روز آشفته بود. واقعا مردم با چه کسی میخواهند محشور شوند؟ الان دنیا زرقوبرق دارد؛ اما در قیامت چه؟ خیلی بازیگرها پیر شدند و اصلاً نسل جدید، آنها را نمیشناسد. خوانندهای که سری در سرها داشت، حالا معتاد شده است و با وضع بدی زندگی میکند. پس معشوقی انتخاب کن که دستکم نامش در همین دنیا ماندگار باشد. آدمی با محبوبش محشور میشود. برزخ هم همین گونه است و یکی از پرسشهای شب اول قبر این است که: "محبوب تو کیست؟ دلت را کجا خرج کردی؟ حال، این محبتی که اینقدر قیمت دارد، آیا ارزش مدیریت کردن ندارد؟"
آفتهای مدیریت نکردن قلب
۱. بزرگترین مانع هدایت انسان به مسیر صحیح دوست داشتن؛
۲. محروم شدن انسان از زمینههای هدایت و رشد؛
۳. گم کردن مسیر هدایت.
نکتهها:
• بعضی چیزها را نباید دوست داشت؛
• مهمترین دغدغهی انسان در زندگی باید هدایت شدن باشد. کسی که دلش به خطا برود، هدایت نمیشود و نمیتواند مسیر درست و نادرست را تشخیص دهد و تغییر کند.
• باید متوجه حقایق عالم و به خصوص وجود حقیقی، یعنی خدا شد.
برخی اصلاً نمیدانند که منظور از هدایت چیست. نمیدانند اصلاً کجا باید بروند. موجود را میبینند؛ ولی حقیقت وجود را نمیبینند. من و شما باید متوجه شویم که وجودی محض در عالم وجود دارد که آن وجود، خداست. آیا هر کسی قصد دارد به مشهد رود و راه را بلد است، به مشهد رسیده است؟ آیا میتواند در خانه بخوابد و بگوید پس کی به مشهد میرسم؟! یا اینکه باید از زادگاهش جدا شود، ساک ببندد، سوار ماشین شود و به سمت مشهد حرکت کند. علاقههای غلط نمیگذارند بفهمیم که کجا باید برویم. درست این است که جوانیمان را به پای امام زمان بریزیم. مطمئناً همگی، این موضوع را میدانیم؛ ولی مهم این است که چند نفرمان در این مسیر حرکت میکنیم؟ اگر اینگونه نیستیم، دلیلش دلبستگیهای غلط ماست. بنابراین، اگر علاقهها را درست مدیریت نکنیم، مسیر هدایت را گم میکنیم.
بزرگترین عامل نفاق دل، محبوبهای غیرحقیقی است. اگر محبوبت کوچک باشد، منافق هستی و هرچه محبوبت بزرگتر باشد، صادقتری.
امام علی را ببینید و افتخار کنید نامهای که ۱۴۰۰ سال پیش به مالک اشتر نوشتهاند، جزء اسناد قطعی سازمان ملل است. چرا امام علی آنقدر صافاند؟ میخواستند خلافت را به ایشان بدهند، به شرط اینکه به قرآن و سنت پیامبر و روش دو خلیفهی پیش عمل کنند. امام فرمودند که فقط به قرآن و سیرهی پیامبر عمل میکنم؛ اما به سیرهی دو خلیفه نه. ایشان میتوانستند در ظاهر قبول کنند و بعد کار خودشان را انجام دهند؛ اما چون انسان صافی هستند، نفاق ندارند. کوچکترین محبوب برای ما علاقه به دنیاست.
امروزه جوانان دچار مشکل بزرگی شدهاند. آنان دنیا را از درون روزنهای کوچک میبینند و فکر میکنند که دنیا همین است. تمام جوانیشان را در شبکههای اجتماعی میگذرانند و اگر گوشی را از آنها بگیری، احساس پوچی میکنند. آیا پیش از اینکه موبایل نبود، جوانها حیران بودند که چه کنند؟چرا میگویند ما چطور موبایل نداشته باشیم؟ چون خودشان را به آن محدود کردهاند. مشکل جوانان ما این است که از حقایق دنیا بریدهاند و به دنیای خیالی دل بستهاند. برای همین است که دیگر حال نماز ندارند. به جوان امروزی باید ۲۰۰۰ سوال جواب داد تا دو رکعت نماز بخواند؛ چون دنیایش فرق میکند، دنیای او مجازی است. محبت فقط این نیست که به کسی بگوییم، دوستت دارم، او هم بگوید I LOVE YOU ، این پایینترین سطح عواطف است.
نیاز به محبت دیدن یا محبت کردن
جوان میگوید نیاز عاطفی دارم، در خانه به من محبت نمیکنند؛ پس باید کسی رو پیدا کنم تا به من محبت کند. ما میگوییم، میدانیم که نیاز به محبت داری. خب، چگونه باید برطرفش کنی؟ ما بیشتر از اینکه نیاز به محبت داشته باشیم، نیاز به محبت کردن داریم؛ البته نه فقط زبانی، بلکه در عمل هم باید محبتمان را نشان دهیم. محبت کردن با عاطفهورزی دو مفهوم متفاوتاند. متاسفانه ما اسم همه را عشق گذاشتهایم. آن چیزی که این جوان به آن نیاز دارد، بیان کردن عاطفه نیست؛ بلکه عاطفهورزی است. گاهی اصلاً نیاز نیست که گفته شود. محبتورزی، یعنی بیچشمداشت محبت کردن. مثلاً در اتوبوس نشستهای، فرد مُسِنی میآید، نمیگویم بلند شو و جایت را به او بده، فقط سعی کن او را در کنار خودت بنشانی. این یعنی محبت با اخلاص. همه برای شهید چمران میمردند. آدم مومن را همه برایش میمیرند. کسی به او نگفت دوستت دارم. شهید چمران میگوید، بچه بودم. زمستان بود. مادرم پول داد، نان بخرم. کسی را دیدم که کنار خیابان در سرما نشسته بود. پول را به او دادم. اینطور محبت کردن شیرین است و انسان را سیراب میکند. در تلویزیون کودک یمنی را کشتند، بگو خدا عاملش را لعنت کند. بیایید بیغلوغش به یکدیگر محبّت کنیم.