ماکس پلانک، پس از دریافت جایزهی نوبل فیزیک سال ۱۹۱۸، به تور علمی دور آلمان رفت. هرجا دعوت میشد، همان سخنرانیاش را دربارهی مکانیک جدید کوانتوم ایراد میکرد. بعد از مدتی، شوفرِ پلانک سخنرانی او را از حفظ شده بود و یک روز به او گفت «پروفسور پلانک، اینکه هر روز باید یک سخنرانی ارائه بدهی حتماً خستهکننده است. نظرت چیست در مونیخ من سخنرانی کنم؟ تو میتوانی ردیف جلو بنشینی و کلاه شوفری مرا بپوشی. این کار برای هر دوِ ما تنوع است.» پلاک از این ایده خوشش آمد. بنابراین، آن روز عصر راننده سخنرانی طولانییی راجع به مکانیک کوانتوم برابر حضار شناختهشده ارائه داد. در ادامه، یک استاد فیزیک بلند شد و سؤالی کرد. راننده خودش را عقب کشید و گفت «هرگز فکر نمیکردم کسی در شهر مدرنی مثل مونیخ چنین سؤال سادهای بپرسد! شوفر من جوابش را میدهد!»
به عقیدهی چارلی مانگر، یکی از بهترین سرمایهگذاران جهان (کسی که این داستان را از او وام گرفتهام) دو نوع دانش وجود دارد. اول، دانش واقعی. آن را در مردمی میبینیم که زمان و تلاش فراوانی را برای فهم یک موضوع صرف کردهاند. نوع دوم، دانشِ شوفر نامیده میشود، دانش افرادی که فقط وانمود میکنند بلدند. آنها شاید صدا یا موی خوبی داشته باشند، اما دانشی که از آن حمایت میکنند مال خودشان نیست. آنها طوطیوار کلمات را شیوا به زبان میآورند، طوریکه انگار از روی نوشته میخوانند.
متاسفانه تمایز قائل شدن بین دانش واقعی و دانشِ شوفر بیشازپیش سخت شده، اما یافتن این تمایز در مورد گویندگان خبر هنوز آسان است. آنها هنرپیشهاند، همین و بس. همه این را میدانند. هنوز متعجبم که چرا به این متنخوانان آراسته و بزککرده اینقدر احترام میگذارند. نیازی نیست اشاره کنم که ادارهی گفتوگوهای خبری دربارهی موضوعاتی که کوچکترین درکی از آنها ندارند به آنها سپرده میشود.
دربارهی خبرنگاران کار سختتر است. بعضی از آنها دانش واقعی را کسب کردهاند و اغلب اوقات خبرنگارانِ با تجربهای محسوب میشوند که در حوزهای مشخص سالها تخصص کسب کردهاند. آنها برای درک پیچیدگی یک موضوع و برقراری ارتباط با آن بسیار تلاش میکنند و تمایل دارند مقالههای طولانی بنویسند و موارد و استثنائات زیادی را برجسته میکنند. اما اکثرشان صاحب دانشِ شوفرند و بدون تفکر یا عمل کردن به آن، مطلب جمعآوری میکنند. به عبارت بهتر، از امکانات جستوجوی گوگل استفاده میکنند. مطالبشان یکطرفه و کوتاه است و در اکثر اوقات، به خاطر تلافی دانش ناقصشان، مضمونی انتقادآمیز و خودپسندانه دارد.
چنین کممایگییی در تجارت هم وجود دارد. هرچه شرکت بزرگتر، مدیرش «شومن»تر است. برای از خودگذشتگی، وقار و قابل اعتماد بودن، دستکم در سطوح بالا، ارزش کمی قائل میشوند. اغلب اوقات سهامداران و خبرنگاران اقتصادی بر این باورند که مهارت در هنرپیشگی نتایج بهتری به همراه خواهد داشت، در حالی که واقعاً اینطور نیست. وارن بافت، شریک تجاری مانگر، برای پیشگیری از اثر شوفر عبارت جالبی تحت عنوان «دایرهی توانایی» ابداع کرد. میتوانی آنچه را درون این دایره قرار میگیرد به طور حسی درک کنی، اما فقط میتوانی بخشی از آنچه را که بیرونش قرار میگیرد بفهمی. یکی از بهترین نصیحتهای مانگر این است، «باید به آنچه من دایرهی توانایی مینامم پایبند باشی. باید بدانی چهچیزهایی را میفهمی و چهچیزهایی را نمیفهمی. خیلی مهم نیست دایره چقدر بزرگ باشد؛ مهم این است که بدانی محیطش کجاست.» مانگر بر این نکته هم تأکید میکند؛ «بنابراین باید استعدادهایت را کشف کنی. اگر وارد یک بازی بشوی که بقیه استعدادش را دارند و تو نداری، بازنده خواهی شد. این از تمام پیشبینیهایی که میتوانی انجام بدهی به یقین نزدیکتر است. باید کشف کنی کجاها برتری داری. باید در حوزهی دایرهی تواناییات وارد بازی شوی.»
در نتیجه، همیشه مراقب دانشِ شوفر باش. هیچوقت سخنگوی شرکت، رئیس سیرک، گویندهی خبر تلویزیون، سخنران لفاظ، فروشندهی خوشزبان یا یک آدم کلیشهپرداز را با کسانی که واقعاً چیزی بلدند اشتباه نگیر. هدفشان را چگونه باید تشخیص بدهی؟ یک شاخص کاملاً واضح وجود دارد: کارشناسان واقعی به مرزهای آنچه میدانند و آنچه نمیدانند واقفاند. اگر احساس کنند خارج از دایرهی تواناییهایشان قرار دارند، بهسادگی سکوت میکنند یا میگویند «نمیدانم.» این جمله را هم بدون عذرخواهی و حتی با افتخار بیان میکنند. از کسانی که دانشِ شوفر دارند هر جملهای خواهیم شنید غیر از این.