سکههایش را شمرد. ۱۰ درهم کنار گذاشت. آنها را در دو کیسه ریخت. یکی از کیسهها را برداشت و با خودش گفت: «این برای مخارج این ماه.» کیسهی دوم را برداشت: «این ۱۰ درهم را هم، به خرابه میبرم و کنار آن ۳۰۰ درهم میگذارم. میشود ۳۱۰ درهم. خدا را چه دیدی بهلول! شاید روزی به آن نیاز پیدا کردی.»
کیسهها را در شال کمرش جا داد و از خانه بیرون زد: «الهی به امید تو.»
از روزی که همسایه از بالای بام بهلول را دیده بود که سکههایش را در باغچه پنهان میکند، بهلول جای سکههایش را عوض کرد و آنها را در خرابهای که پشت کوچه بود زیر خاک مخفی کرد.
تا خرابه راهی نبود. کوچه را که تا آخر میرفت، پشت دیوار آخرین خانه، محوطهی بازی بود که وسط آن خانهی خرابهای با سقف فرو ریخته قرار داشت و هیچکس به آنجا رفت و آمد نمیکرد. قدمهایش را وسط کوچه تند کرد. هوا گرگ و میش بود و هنوز آفتاب نزده بود.
هنوز چند قدم نرفته بود که در جا میخکوب شد. در انتهای کوچه پیرمرد کفاش، پای بساطش خوابیده بود. چند لحظه مردّد ماند: «پیرمرد صبح به این زودی اینجا چه میکند.»
جلوتر رفت: «حتماً باز هم با زنش دعوا کرده و شب در کوچه خوابیده است.»
پاورچین از کنارش گذشت. جلوتر ایستاد و از روی شانه نگاهش کرد: «خواب است یا خودش را به خواب زده؟ پیرمردها که دم صبح خواب ندارند. هرچه هست متوجه من نشد.» خودش را پشتِ دیوار آخرین خانه رساند و به طرف خرابه دوید. چند بار اطرافش را نگاه کرد و وارد خرابه شد. ناگهان پایش به خشت بزرگی که سر راه بود گیر کرد و افتاد: «چرا اینقدر دور و برت را نگاه میکنی. این وقت صبح بیکارتر از تو پیدا نمیشود که از خانه بیرون بزند. زود باش، سکهها را پنهان کن و برو.»
همانجا که افتاده بود روی زمین نشست. کمی فکر کرد و به اطرافش چشم دوخت: «کجا بود، آهان، اینجاست.» روی زانو جلو رفت. سنگی را از کنار دیوار برداشت و خاکها را با دست کنار زد. کیسهی چرمی از زیر خاک پیدا شد. آن را بیرون آورد، تکان داد. صدای جرینگجرینگ سکهها را که شنید آرام شد. کیسه را گشود و سکهها را در دستش ریخت و شمرد: «درست است، ۳۰۰ درهم.» کیسهی کوچک را از لای شال کمرش بیرون آورد و، محتویات آن را در کیسهی چرمی ریخت و آن را زیر خاک پنهان کرد.
از خرابه بیرون آمد. هوا روشنتر شده بود؛ اما هنوز آفتاب نزده بود. به کوچه که پیچید دوباره درجا خشک زد. پیرمرد پشت بساطش نشسته بود و داشت کفش پارهای را وصله میکرد: «به همین زودی بیدار شد؟ آخر بندهی خدا چرا اینقدر برای مال دنیا حرص میزنی؟» به خودش نهیب زد: خودت چی بهلول! تو که بیش از او داری حرص مار دنیا را میخوری. صبح به این زودی از خانه بیرون زدهای که چه؟»
جلو رفت. پیرمرد قوز کرده بود و سرش روی کار خم بود. تا صدای پای بهلول را شنید سر بلند کرد و با چشمان ریز و بیموژهاش خیره شد به بهلول. بهلول ایستاد: «سلام پدر، خسته نباشی!»
پیرمرد با صدای ضعیفی گفت: «درمانده نباشی!» و به کفشهای بهلول چشم دوخت: «میخواهی کفشت را بدوزم؟»
«نیازی به دوختن ندارد. تازه خریدهام.»
پیرمرد سرش را روی کفشی که میدوخت خم کرد و در سکوت به کارش ادامه داد. بهلول گفت: «خداحافظ» و با شتاب از آنجا دور شد. پیرمرد زیر چشمی رفتن بهلول را تماشا کرد و لبخندی روی لبش نشست.
فردا صبح بهلول، زودتر از روز قبل از خانه بیرون زد و به طرف خرابه آمد. وارد خرابه که شد باز هم پایش به خشتی که روی زمین بود گیر کرد و افتاد: «لعنت بر شیطان. باز هم عجله کردی بهلول. چرا اینقدر به اطراف نگاه میکنی؟ امروز که بخت با تو یار است. پیرمرد کفاش هم هنوز نیامده. چرا اینقدر دلت شور میزند؟ خب این خشت را از سر راهت بردار.
دست بُرد تا خشت را بردارد؛ اما خشت در زمین فرو رفته بود و بهلول زورش به آن نمیرسید. هوا تاریکتر از دیروز بود. کورمالکورمال روی زمین دست کشید، چهاردستوپا جلو رفت. سرش به دیوار خرابه گرفت. نالهای کرد و همانجا نشست: «اگر دیروز آن پیرمرد آنجا نبود، مجبور نبودم امروز برای سرکشی به سکهها خودم را به زحمت بیاندازم.»
سنگ را پیدا کرد: «چهقدر تاریک است!» از سقفِ فرو ریخته به آسمان نگاه کرد. هوا گرگومیش بود: «آسمان دارد روشن میشود؛ اما این خرابهی لعنتی مثل گور تاریک است. خوب شد سقفش فرو ریخت و صاحبش از آن خلاص شد.» سنگ را جابهجا کرد. خاکها را با دقت کنار زد. دستش به کیسهی چرمی خورد. کیسه را برداشت: «چرا اینقدر سبک است.» تکانش داد: «صدای جرینگجرینگش کو؟ نکند سکهها ته کیسه خوابشان برده است.» کیسه را روی کف دست واژگون کرد اما چیزی از آن بیرون نیامد.
قلبش از تپش ایستاد: «خدای من، دزد، آه حتماً کار آن پیرمرد کفاش است، دیروز جز او کسی این اطراف نبود.» چند لحظه با غم و اندوه به کیسهی خالی نگاه کرد: «چهطور سکهها را از چنگش بیرون بیاورم؟» ناگهان فکری مثل برق از دهنش گذشت: «یافتم، یافتم.» کیسهی خالی را سر جایش گذاشت و خاکها را روی آن ریخت و سنگ را گذاشت. با شتاب از خراب بیرون دوید.
آفتاب بالا آمده بود که پیرمرد کفا، لنگلنگان وارد کوچه شد و از جلوی خانهی بهلول گذشت. بهلول صدای پای او را شنید. لای در را باز کرد و سرک کشید. پیرمرد، آرام تا انتهای کوچه رفت. بهلول به درون کوچه خزید. خوب تماشایش کرد و گفت: «بلایی به سرت بیاورم که دیگر هوس دزدی نکنی. پیداست وضعت روبهراه شده که سر کِیف از خانه بیرون میزنی. ۳۱۰ درهم کمچیزی نیست. وای به حالت اگر یک درهم از آن خرج کرده باشی. ساعتهاست مرا اینجا کاشتهای. از بس انتظار کشیدم زیر پایم علف سبز شد.»
بیاختیار نگاهش به روی زمین افتاد. از دیدن علفهای خودرویی که جلوی پایش بود تعجب کرد. چند قدم عقب رفت: «لعنت بر شیطان. همهچیز با من سر شوخی دارد.»
پیرمرد قوز کرده بود روی کار. بهلول آرام به او نزدیک شد. پیرمرد سر بلند کرد. بهلول با لحنی دوستانه گفت: «سلام، خسته نباشی.»
پیرمرد به بهلول خیره شد: «درمانده نباشی. حتماً آمدهای کفشهایت را بدوزم.» بهلول از حرف پیرمرد حرصش گرفت: «نه، تازه خریدهام، پیرمرد مشغول کارش شد.
«میخواستم برای من زحمتی بکشید.»
پیرمرد دوباره دست از کار کشید و با چشمهای ریزش نگاه کرد: «چه کمکی از من برمیآید؟»
بهلول روبهروی او نشست: «رازی است که فقط با شما در میان میگذارم. قول بدهید در این باره با کسی حرف نزنید.»
پیرمرد باتعجب بیشتری به بهلول نگاه کرد: «چرا رابرت را به من میگویی. از کجا که من قابل اطمینان باشم؟»
بهلول لبخند زد: «چون میدانم عمری از شما گذشته و به چیزی که من در اختیار دارم علاقه نداری و ناچارم به شما بگویم زیرا من سواد ندارم و حسابوکتاب بلد نیستم. اما شما مردی با تجربه هستید.»
پیرمرد با بیتفاوتی شانههایش را به بالا تکان داد و گفت: «حرفی نیست، هر طور تو بخواهی!»
بهلول همانطور که روی دو پا نشسته بود، جلوتر آمد و آهسته گفت: «من سکههای زیادی دارم که آنها را در مکانهای مختلفی پنهان کردهام؛ اما حساب همهی آنها از دستم بیرون رفته. میخواهم شما همه را جمع بزنید تا بدانم ثروت من چهقدر است.»
چشمان پیرمرد از خوشحالی برقی زد و گفت: «بگو.»
بهلول شروع کرد به شمردن: «هزار درهم یکجا و ۵۰۰ درهم یکجا.» پیرمرد فکری کرد و گفت: «میشود ۱۵۰۰ درهم.»
«به اضافهی ۱۰۰۰ درهم دیگر.»
«میشود ۲۵۰۰ درهم.»
«به اضافهی ۳۱۰ درهم.»
ناگهان دهان پیرمرد باز باز ماند. بیاختیار دستش را روی جیب لباسش گذاشت و چیزی را لمس کرد. بهلول به روی خودش نیاورد. پیرمرد به لکنت افتاد: «می .. شود.. ۲ .. ۲۸۱۰ درهم.»
بهلول از شادی به هم کوبید: «تا ۳۰۰۰ درهم چقدر میماند؟»
«چیزی کمتر از ۲۰۰ درهم!»
«باشد، خدا میرساند. همیشه آرزو داشتم ۳۰۰۰ درهم ثروت داشته باشم. فکر میکنم تا ماه دیگر به این مبلغ برسد: اما ... .»
پیرمرد فوراً پرسید: «اما چی؟»
بهلول چهرهاش را در هم کشید و با لحنی غمگین گفت: «اما میترسم ... میدانی ... راستش شبها خوابم نمیبرد. تا صبح به مکانهای مختلفی که سکهها را پنهان کردهام، فکر میکنم. میترسم عاقبت جای آنها را فراموش کنم.»
پیرمرد فکر کرد و گفت: «چرا همه را یکجا جمع نمیکنی؟»
«فکر خوبی است اما کجا؟»
«هرجا که مطمئنتر و نزدیکتر است.»
بهلول که منتظر همین جواب پیرمرد بود، فوراً از جا بلند شد و گفت: «امنتر از همه، مکانی است که آن ۳۱۰ درهم را پنهان کردهام. آری، آنجا هم نزدیک است و هم محفوظ. همین امشب این کار را انجام میدهم.» دست پیرمرد را به گرمی فشرد و حرکت کرد.
پیرمرد پوزخندی زد و با خودش گفت: «خدا به چه احمقهایی مال و ثروت میدهد. همان بهتر که ۳۱۰ درهم را...» حرفش را قطع کرد. مثل این که چیزی به نظرش آمده بود. چشمهایش برقی زد و گفت: «۲۵۰۰ درهم ثروت زیادی است» به کوچه نگاه کرد. بهلول رفته بود. فوراً به طرف خرابه دوید. با شتاب سنگ را برداشت و خاکها را کنار زد. وقتی کیسهی چرمی را دید، خوشحال شد: «هنوز به سراغ سکههایش نیامده. بهتر است آنهت را سر جایش بگذارم تا وقتی که آمد آن ۲۵۰۰ درهم را اینجا پنهان کند، مشکوک نشود. آری، اگر ببیند پولهایش نیست، از گذاشتن آنها در این محل منصرف میشود.»
کیسهی کوچکی از جیبش بیرون آورد و سکههای آن را در کیسهی چرمی ریخت: «خوب شد چیزی از آن خرج نکردم.» روی کیسه را پوشاند و از خرابه بیرون آمد. وسایلش را جمع کرد: «بهتر است تا شب صبر کنم و این طرفها آفتابی نشوم. فردا من مرد ثروتمندی خواهم شد.»
غروب بود که بهلول کیسهی بزرگی به دست گرفت و به طرف بازار رفت. توی بازار چشم گرداند. مرد جوانی، الاغش را جلوی بساط خیارفروشی نگه داشته بود و الاغ داشت خیارهای گندیده را میخورد. بهلول جلو رفت و پشت سر الاغ ایستاد. چند تپالهی تازه زیر پای الاغ دید. خم شد تا آنها را بردارد و درون کیسه بریزد. صاحب الاغ یقهاش را گرفت.
«هی الاغ! با عموی من چه کار داری؟»
بهلول به تپالهها اشاره کرد: «برای بیمار میخواهم. این که دیگر ارزشی ندارد.» جوان یقهاش را رها کرد: «زود کارت را تمام کن و برو.»
بهلول کیسه را پر کرد و راه افتاد. به کوچه که رسید هوا تاریک شده بود. فوراً به طرف خرابه رفت. پیرمرد کفاش از پشت دیوار بهلول را دید که با کیسهی بزرگی وارد خرابه شد: «عاقبت آمد. معلوم است بیش از ۲۵۰۰ درهم دارد. چه کیسهی بزرگی با خودش آورده. آنقدر ابله است که حساب ثروتش را ندارد. حتماً فردا میآید و میگوید، بقیه راهم برایش حساب کنم.»
بهلول از خرابه بیرون آمد. پیرمرد خوب نگاه کرد. کیسه را در دستش ندید. صبر کرد تا وارد کوچه شد. به دنبالش رفت. بهلول بیتوجه به اطرافش، سر پایین انداخته بود و به طرف خانه میرفت. وقتی در سیاهی کوچه گم شد، پیرمرد دستهایش را به هم مالید و به طرف خرابه دوید؛ اما پای او به خشت روی زمین گیر کرد و افتاد. خودش را روی زمین به طرف دیوار خرابه کشید. سنگ را برداشت و با شتاب خاکها را کنار زد. ناگهان رطوبت چندشآورب روی پوست دستش نشست و بوی گند تپاله نفسش را تنگ کرد...
صبح، با طلوع آفتاب، بهلول از خانه بیرون آمد. در چهرهاش شادی بیاندازهای به چشم میخورد. دستی به شال کمرش زد و کیسهی سکهی زیر آن لمس کرد: «باید جای دیگری شما را پنهان کنم.»چشمش به پیرمرد کفاش افتاد که در انتهای کوچه قوز کرده بود و مشغول کار بود: «بروم ببینم در چه حال است، حتماً دیشب تا صبح خوابش نبرده است.» مثل بچهها، لیلیکنان به طرف کفاش رفت.
«سلام، خسته نباشی.»
پیرمرد سر بلند کرد. نگاهش به بهلول افتاد. رنگ از چهرهاش پرید. بهلول یک پای خود را جلوی پیرمرد بالا آورد و گفت: «ببین، چند روز پیش خریدم. اما از بس برای جمعآوری سکهها رفتوآمد کردم پاره شده.»
پیرمرد به روی خودش نیاورد و گفت: «راستی، سکههایت را جمع کردی؟»
بهلول قیافهی حقبهجانبی گرفت و گفت: «آری دوست من، آری، به جز دو مورد بقیه در یک جا پنهان کردم. آن دو مورد هم اینک میروم و برمیدارم. یادم رفت دیروز آنها را حساب کنم. اگر ممکن است با آن ۲۸۱۰ درهم جمع بزن، فکر کنم با این بشود ۳۰۰۰ درهم.»
پیرمرد در پاسخ بهلول چیزی نگفت. گیر افتاده بود و نمیدانست منظور بهلول از این حرفها چیست. بهلول وقتی سکوت پیرمرد را دید حرفش را ادامه داد: «صد درهم یکجا و ۹۰ درهم یکجای دیگر، میشود چهقدر؟»
پیرمرد باز هم چیزی نگفت. اما با چشمان ریزش زُل زد به بهلول. بهلول خودش حساب کرد: «میشود ۱۹۰ درهم، به اضافهی ۲۸۱۰ درهم. جمعاً سه هزار درهم حالا اینها را با آن بوی گندی که در دستهایا مانده است جمع کن، آنوقت بگو چهقدر میشود!»
ناگهان پیرمرد مثل فنر از جا پرید. چهرهاش از خشم سرخ شده بود: «مرا مسخره میکنی ای ابله!» کفشی که وصله میکرد برداشت و دستش را بالا برد، بهلول پا به فرار گذاشتژ پیرمرد کفش را به طرف او پرت کرد. بهلول کفش را برداشت و دوید. پیرمرد لنگلنگان به دنبالش رفت؛ اما هرچه میدوید به بهلول نمیرسید.