
من در اینجا به سخنان «فرانکلین روزولت» رئیسجمهور پیشین آمریکا اشاره میکنم که در تاریخ چهارم مارس ۱۹۳۳ یعنی هنگامی که آمریکا با بدترین وضعیت اقتصادی تاریخش مواجه شده بود، ایراد گردیده است. بخش کوچکی از آن، این است:
به من اجازه بدهید تا نسبت به این امر تأکید داشته باشم که: تنها چیزی که ما باید از آن بترسیم، همان خود ترس ناشناخته، وحشت بیدلیل است، زیرا نیازهای هشیارانه ما را فلج کرده و از تبدیل سکون و عقبماندگی به پیشرفت، جلوگیری میکند. رئیس جمهور دیگری، نیز به همینگونه در ششم ژانویهی ۱۹۴۱ به ایراد سخنرانییی با همان کلمات پرداخته، و در همین راستا، به طرح این مطلب میپردازد که چهار نوع آزادی وجود دارد:
۱_ آزادی گفتار
۲_ آزادی عبادت و پرستش
۳_ آزادی اراده و انتخاب
۴_ و آزادی از ترس!
نکتهی قابل توجه در این میان، این است که «آزادی از ترس» نیز به عنوان نیازی حیاتی و اساسی، از سعادتمندیهای بشری اعلام شده است. او این امور را مشخص نمود که ترس، یکی از بزرگترین دشمنان یک ملت و مردمآزاد میباشد. شخص روزولت خودش قربانی وحشیگری پلیسی شد که موجب گردید او دیگر بدون وسیلهی کمکی قادر به راه رفتن نباشد. او همچنین میدانست که ترس، دست و پاگیرتر و نابودکنندهتر از فلج کودکانست.
مردی که در راهی طولانی در حال سفر بود، مورد هجوم و تاراج گروهی راهزن مسلح قرار گرفت و از آنان به سختی کتک خورد، همهی سرمایهاش نیز به غارت برده شد. راهزنان دست و پایش را بسته و او را درون گودال عمیقی در جنگل پرتاب نمودند. سپس چشمانش را بسته و بهوسیلهی طنابی از بلندی آویزانش کردند، سپس به او گفتند:
اگر قصد آزاد کردن خود را از این طناب داشته باشی، بر روی سنگهای تیز زیر پایت سقوط خواهی کرد. بعد او را رها کرده و رفتند. آن مرد نیز به همان وضعیت و با وحشت و ترس فراوان از آویزان ماندن، در حال تاب خوردن به هر طرفی بود و ناامیدانه احساس میکرد که اگر بر روی آن زمین سخت و خطرناک سقوط کند چه سرانجامی خواهد داشت! ولی چمن و سبزههای زیر پایش چه اندازه خیس بودند و بوی تازگی تمیزی داشتند، از همین روی، او به آرامی و نرمی پلکهایش را باز کرد. راهزنان با سنگدلی به او دروغ گفته و حیلهگری کرده بودند! زیرا با ترس او را آویخته ولی امکان فرارش را هم مهیا ساختند. او آنجا را ترک کرده و خود را نجات داد. او جانش را نجات نداد بلکه ترسش را رها نمود.
پایگاه نظامی امنیتی (Alcan) جایی مطمئن و تاریخی برای اروپاییان مهاجر در کانادا میباشد هنگامی که پس از قرنها این پایگاه تخلیه شده و به حال خود ماند تبدیل به منطقهای بیاستفاده شد که برخی معدنچی نیازمند، برای یافتن چیزهای بیارزشی مانند: الوارها و تختهها، قطعات الکتریکی، قطعههای لوله و لوازمات اداری در آنجا جستوجو میکردند. هنگامی که آنان در حال از هم پاشیدن این زندان مرکزی بودند، به قفلهای محکم، درهایی از فولاد تقویت شده، میلههای فولادی محافظ پنجرهها و مانند اینها برخوردند. اما آنچه بیش از هر چیز دیگر شگفتی داشت، دیوارهای زندان بود که از جنس ورق چوب و کاغذ بود!! ولی فقط به شکل آهن رنگآمیزی شده بود! تنها فشار یک دست قوی بر روی دیوارها باعث میشد تا تخریب شوند!
اما نکتهی مهم اینجاست که در طی آن سالیان طولانی، هیچکس کمترین تلاشی برای عبور از آن دیوارها نکرده بود، چرا که حتی تصورش را نمیکردهاند چنین احتمالی وجود داشته باشد!
آری بسیاری از ما زندانی ترس خودمان هستیم!
همانند زندانیان آن پایگاه امنیتی — Alcan، ما نسبت به ترس و قدرتمندی خودمان آگاهی نداریم، بدین جهت برای کنار زدن ترس موجود در وجودمان، اقدام به انجام کاری نمیکنیم.
در تنگههای شمالی سردسیر اروپا، کانادا و روسیه که در نزدیکی مدار آرتیک قرار دارد، درجه حرارت در زمستانها به زیر صفر رسیده، رودخانهها و حوضچههای آب کاملاً یخ میبندند. بچهها بر روی سطح گستردهی یخزدهی دریاچهها و رودخانه، به سرسره بازی و اسکی میپردازند. مردم نیز بر روی آنها قدم زده و چون جاده استفاده میکنند.
در یک شب تار زمستانی، مردی بیگانه ناچار بود از روی یکی از همین رودخانههای وحشی بگذرد. مردم به او اطمینان کامل دادند که عبور از روی یک یخ هیچگونه خطری ندارد و امن میباشد، چرا که هفتههاست به طور کامل یخزده و مردم زیادی بارها و بارها از رویش گذشتهاند. آن مرد بیگانه گرچه تصمیم به عبور از روی آن مسیر یخی را گرفت ولی بهتر دانست تا در آغاز به آرامی و به صورت سینهخیز حرکت کند! در این حال او میتوانست حرکت آب را در زیر یخ حس کند. هنگامی که در نزدیکی میانهی رودخانهی یخزده بود، با شنیدن صدایی از دوردست بسیار ترسید! و پس از آن شبح مرد قد بلند و تنومندی را دید که در حال راندن سورتمهای آهنین با یک گروه چهار اسبه بود؛ او در حالی که «هی، هی» سر داده بود، اسبها را وادار به تاختن میکرد. آن سورتمه با سرعتی زیاد بر روی یخ در حال پیشرفت بود، و آن بیگانه با چشم خود میدید که اثری از ترک یا شکاف روی سطح رودخانهی یخزده وجود ندارد! در اینجا بود که آن مرد دریافت به خاطر ترس از شکستن یخ و فرو رفتن در آب، با چه حالت خندهآوری اقدام به سینهخیز رفتن بر روی یخی قطور کرده است!
یک کشتی بخار، با انبوهی مسافر در حال عبور از رودخانه «سن لورنز» بود. هنگام عصر بوده و رودخانه در مه غلیظی فرو رفته و قدرت دید را تا حد صفر پایین میآورده است. با این حال، کشتی یاد شده با انبوه مسافران، با سرعت تمام در میان آن مه، در حال حرکت بود. در این حال برخی مسافرها با نگرانی به عنوان اعتراض با خشم به ناخدای کشتی میگفتند که سرعت کشتی باید کاهش پیدا کند! ولی مسئول کشتی لبخندزنان به مسافران پاسخ میداد:
هرگز نگران نباشید؛ زیرا شما این مه سنگین را در اطراف خود میبینید چون خیلی پایین آمده است. ولی ناخدای کشتی توی کابین خود، خیلی بالاتر از مه قرار دارد و به خوبی قادر به مشاهدهی کامل مسیرش میباشد.
مردی تاجرپیشه، در حال مسافرت با هواپیما از فراز اقیانوس آرام بود. پسرک نیز برای گذراندن تعطیلات در صندلی کناری او نشسته بود. همچنان که مسافران پس از صرف ناهاری دلچسب در خواب فرو میرفتند، خلبان هواپیما پیامی را ابلاغ کرد که مبنی بر آن، به زودی هواپیما وارد جوّی طوفانی خواهد شد که بارش شدیدی را نیز به همراه دارد، لذا به خاطر بدنه غولپیکر هواپیما و موتورهای قدرتمندش، پرواز مزبور با تکانهای شدیدی همراه میگردد.
پسرک داستان ما، با تمام ناامیدی و ترسش، بازوی آن مرد تاجر پیشه را گرفته بود، آن مرد نیز سر پسرک را در آغوش گرفته و به آرامی او را نوازش مینمود، در حالی که هواپیما ناگهانی اُفت ارتفاع میکرد، پسرک در گوش مرد زمزمه داشت:
شما نترسیدید!؟
و مرد لبخندزنان پاسخ داد:
نه! این خیلی جالب است، اینطور نیست؟ آیا تو در حال لذت بردن از این وضعیت نیستی؟
به ناگاه تغییری چشمگیر در پسرک به وجود آمد! ترس آشفتگی او از بین رفته، وی نیز از حرکت پایین به بالای هواپیما شروع به خندیدن کرد و لذت بردنش از وضعیت آغاز گردید! مرد نیکاندیش، در اینجا به پسرک درس تازهای از هنر زندگی داده بود. یک ضربالمثل کهن میگوید: «ترسوها چندین بار مرگ را تجربه میکنند، دلیران فقط یک بار میمیرند!»
هر کدام از ما فقط دارای یک جان و زندگی هستیم، اما بسیاری از ما به خاطر ترس و عصبی بودن، هزاران بار مرگ را تجربه میکنیم.
این داستان اساطیری، دربارهی جنگجوی شجاعی است که به محض رسیدن به یک دهکده، در مییابد که مردمش در وحشتی عجیب به سر میبرند! آن دهکده در محاصرهی باتلاقی قرار گرفته بود که توسط درختان انبوه و بسیاری از گیاهان کوتاه و بلند پوشانده شده بود.
همچنین پنج پرندهی شکاری بسیار خطرناک در میان جنگل پنهان بودند که منقارهایشان از لبهی شمشیرهای فولادی محکمتر و برندهتر بود! آری این پرندگان بسیار سهمگین و خطرناک، آدمخوار بودند!! آنها هر زمانی ممکن بود که بر فراز جنگل به پرواز درآمده و با گشودن بالهای سلاحمانندشان، بالای سر اهالی دهکده پیدا شده و با خشونت بیحد به آنان حمله کرده و گاه نیز کودکان را صید نموده و با خود ببرند! مردم نیز برای رهایی از این خطر تلاشی بیهوده و عبث داشتند. زیرا پرندگان آدمخوار، قویتر و سریعتر از آن بودند که با تیر یا پیکان نابود شوند و از طرفی، جنگل نیز پناهگاه مناسبی برای اهالی نبود، زیرا چه بسا خودشان به درون تلههایی که خودکار میگذاشتند گرفتار شوند. از این رو، مردم دهکده با دیدن جنگاور شجاع شادمان گشته، به او گفتند:
ای یاریرس یاریکنندگان! ما به راستی از دیدارت شادمانیم!ما همه در وحشت و ترسی دائمی به سر میبریم، انتظارمان برای دیدار چون تویی بسی به درازا کشیده است! برایمان کاری انجام بده.»
جنگاور شجاع، در فکری عمیق و پیچیده فرو رفت. او برای مردم بینوا و وحشتزدهی دهکده نگران بود، ولی به آسانی چارهای را نمییافت تا آن پرندگان سهمگین را زنده یا مرده به دام اندازد!
ناگاه در پایان افکارش، مردم دهکده را فراخوانده به آنان گفت:
شما میباید طبل، دهل، سنج یا هر یک از اینگونه آلات موسیقی را با خودتان بهحاشیهی جنگل بیاورید. و با راهنماییام هم با شدیدترین نحوه بر طبلهایتان بکوبید، برای آنکه از بابت سر و صداها نیز آزاری نبینید، در گوشهایتان پنبه بگذارید.
او در حالی که پیشاپیش حرکت نموده و با شدتی تمام بر طبل بزرگی میکوبید، آنان را راهنمایی میکرد تا به جنگل رسیدند، اهالی دهکده نیز با زمزمه نام آفریدگارشان پس از وارد کردن هر ضربهای بر روی طبلها و دهلها، میکوشیدند تا ترس را از خودشان دور سازند. پرندگان سهمگین با شنیدن صداها و همهمهی گوشخراش، بالهای بزرگشان را باز کرده و در حالی که بسیار سرآسیمه بودند، شتابزده به پرواز درآمده و در افق ناپدید گردیدند! و دیگر هرگز به آن سو بازنگشتند.
اهالی دهکده با دیدن آن رخداد، از فرط شادمانی به هیجان درآمده و شروع به پایکوبی کردند! و همزمان این سرود را همخوانی نمودند:
آن جنگاور بیباک پیروز شد! او بر آن خونخواران وحشی پیروز شد!
و مرد جنگاور نیز در برابر آنان چنین میگفت:
شما با غلبه بر ترستان آن پرندگان مهاجم را دور ساختید!
پیروزی تنها از جانب آفریدگارست، من فقط بندهی کمترین او و خدمتگزارم.»
ما بارها گفتهایم: «وسوسهها و اوهام خنثی، نظیر آنچه که باعث به وجود آمدن ترس میشوند، از بالاترین مراکز ذهن تولید میشوند، در حالی که محرکههایی که موجب ایجاد فعالیتهای جسمانی میگردند، نظیر راه رفتن، حرکات ورزشی... از پایینترین مراکز مغزی نشأت میگیرند. مدتی نه چندان طولانیست که گفتوگویی در میان پزشکان است تا با انجام نوعی جراحی نوین، بخشهایی از قسمت پیشین مغز جابهجا شود، تا به اصطلاح، «ترس» در آن فرد از میان برود. البته ما نسبت به ارزش علمی و عملی این جراحی نباید اظهار نظری بکنیم، ولی نمیتوانم به روشنی دریابم که آیا این شیوهی خوبیست که ما با مراجعه به پزشک، از او بخواهیم تا آن بخش ویرانگر ذهن ما را که موجب ایجاد آسیبهای جبرانناپذیری در زندگیست، جابهجا کند! «یعنی به همان سادگی که آپاندیس یا لوزالمعده را عمل میکنیم.»
در هر حال به نظر میرسد که اگر ما از طریق فعالیتهای بدنی، بخشهای پایینی ذهن را سرگرم سازیم، آشفتگیهای ایجاد شده توسط مراکز بالایی ذهن در حد قابل ملاحظهای متوقف یا محو میگردند. به دیگر سخن، بهتر آنست که ما نیروی بدنی خودمان را در پیادهروی یا دیگر فعالیتهای جسمانی صرف کنیم تا آن که نیروی ذهنی خودمان را در راه آزاد ساختن احساسات بیهودهای چون ترس هدر بدهیم.
«ماری اِلِن» میگوید: کارهای بدنی ما نهتنها به سود خود فرد انجامدهنده، عملی شرافتمندانه میباشد، بلکه برای بیرون راندن اوهام نامناسب نیز سودمندست. او همچنین میافزاید: بهترین داروی پادزهری که من برای یک ذهن آشفته و یا احساسات و هیجانهای درهم میشناسم، انجام کارهای جسمانی و قدرتی است. نظافت زمین، در بسیاری موارد، موجب تسلی قلب شکستهی افراد گردیده، یا شستوشوی پوشاک و جامه نیز باعث تنظیم و شفافیت ذهنهای آشفته میشود.
مردی جوان، قربانی نوعی ترس غیرعادی و وسواسگونه شده بود. برای همین به پزشکی کارآمد و شناخته شده مراجعه کرد. آیا میدانید که آن روانپزشک با چه شیوهای برای درمانش اقدام کرد؟ ایشان به مرد جوان سفارش کرد تا هر شب پیش از خواب به انجام حرکات ورزشی نرم بپردازد، تا به این ترتیب خسته شده و به خوابی عمیق فرو رود. در نتیجه رفتهرفته بر ترس بیدلیل خود چیره میگردد
هنگامی که یکی از دولتمردان نامدار هندی، به نام «راجا، جی» سفری به لندن رفته بود. با دیدن تابلوهای نئون که بر آنها نقش شده بود: «یا شجاع باش، یا با خودت شجاعت ببر»، شگفتزده میگردد و به میزبانش میگوید که این تابلوها بالابرندهی انگیزههای انسانیاند! البته برای میزبانانش کمی دشوار بود که این مورد را تشریح کنند و بگویند:
«شجاعت» تنها یک علامت و نشان بازرگانی، برای نوعی نوشابهی انگلیسی است! و این تابلوهای به ظاهر الهامبخش! فقط برای تحریک مردم برای نوشیدن بیشتر آن مارک مخصوص است.
از این رویداد طنزآمیز که بگذریم، یک قلب محکم و روحیه شجاعانه، برای آنکه ما بتوانیم یک زندگی آزاد و به دور از ترس را سپری سازیم، ضروری میباشد.
«دکتر جانسون» نیز بر اینم به خوبی واقع واقف بود. به همین خاطر عنصر شهامت و شجاعت را به عنوان ویژگی بارز انسان، مورد تأکید قرار داده میگوید:
اگرچه انسانی که دارای یک چنین ویژگی باشد، باز هم هیچ ضمانتی برای حفظ بقای دیگر خصوصیات ذاتی وجود ندارد.
یک حکایت عربی کهن، برایمان میگوید: پیرمردی خردمند، در حال سفر به بغداد از بیابانی میگذشت که با هیبت و شمایل «بیماری طاعون» برخورد کرد! او با شتاب زیادی در حال گذر بود. پیرمرد از او پرسید:
از چه رو چنین شتابان به سوی بغداد میروی؟
طاعون درنگی کرده ایستاد و گفت:
باید برای گرفتن جان ۵۰۰۰ تن از مردم آن شهر به آنجا بروم!
دیگر بار، هنگام بازگشت از سفرشان به همدیگر برخوردند، آن پیرمرد با بیانی سرزنشآمیز به طاعون گفت:
تو به من دروغ گفتی!
چرا؟
چون گفته بودی جان ۵ هزار تن را خواهی گرفت، در حالی که ۱۰ هزار تن جان دادند.
ولی من سوگند میخورم که فقط جان ۵۰۰۰ تن را گرفتم، آن ۵۰۰۰ تن دیگر، خودشان از «ترس» مردند!!
حافظ شاعر بزرگ ایرانیان، با بیان واژههایی از این ماجرا، چنین توصیفهایی دارد: «ترس ارزانترین و پستترین جایگاه در یک خانه میباشد، من دوست میدارم که شما را در بهترین شرایط زندگی ببینم!»
