روزی بود و روزگاری بود. در زمان قدیم، مردی شکمش درد گرفت. نزد طبیب رفت و از دل درد شکایت کرد و گفت: «شب تا صبح از درد شکم نخوابیده‌ام و آمده‌ام که بیماری خود را درمان کنم.»
طبیب همان‌طور که رسم است زبان بیمار را معاینه می‌کند، نبضش را می‌گیرد و از خوراک مریض و از سابقه‌ی بیماری می‌پرسد و: «٫نبض او را گرفت، زبانش را نگاه کرد و از مریض پرسید: «آیا این دل درد سابقاً داشته؟»
مریض در حالی که از درد ناله می‌کرد گفت: «نه، هیچ‌وقت شک من به این سختی در نیامده.»
طبیب پرسید: «آیا ضربه‌ای به شکمت خورده؟»
مریض گفت: «نه، هیچ اتفاقی نیفتاده بود و از دیشب نیم ساعت پس از خوردن غذا دلم درد گرفته و تا حالا درد می‌کند.»
طبیب پرسید: «پیش از اینکه شکمت درد بگیرد چه خورده بودی؟»
مریض گفت: «مقداری نان سوخته خوردم و دیگر هیچی.»
طبیب پرسید: «یقین داری که نان سوخته بوده؟»
مریض گفت: «بله یقین دارم. چون اگرچه درست رنگ آن را ندیدم، ولی تصور می‌کنم حسابی سوخته بود چون که درست مزه‌ی زغال می‌داد و گویا زغال خالص بود.»
طبیب گفت: «بسیار خوب، فهمیدم. حالا اول علت درد را و بعد خود درد را علاج می‌کنم.»
آن وقت به دستیار خود دستور داد که آن شیشه‌ی محلول که چشم و روشنی دیده را می‌افزاید بیاورد و به مریض هم گفت: «سرت را بالا بگیر تا چند قطره از این داروی روشنی‌بخش در چشمت بچکانم که داروی بسیار مؤثری است.»
مرد بیمار فریاد کشید و گفت: «آقای حکیم [در اینجا طبیب یا پزشک است.] مسخره‌بازی را کنار بگذار. این چه کاری است که من از درد شکم می‌نالم و تو می‌خواهی دارو در چشم من بریزی؟ آخر درد شکم به چشم چه مربوط است!»
طبیب گفت: «مرد حسابی، تو خودت می‌گویی نان سوخته‌ی زغال را به جای نان سالم خورده‌ای و رنگ آن را ندیده‌ای. من می‌خواهم اول چشم تو را علاج کنم که بعد از این نان سوخته‌ی زغال‌شده را به جای نان پخته‌ی سالم نخوری. چون برای کسی که مزه‌ی زغال را می‌فهمد ولی رنگ نان پخته و نان سوخته را از هم تشخیص نمی‌دهد، علاج بیماری چشمش از بیماری شکمش واجب‌تر است.»
