مهارت من در آشپزی چندان تعریفی ندارد و همسرم به خوبی این را میداند. اما گاهی یک غذای قابل خوردن سرهم میکنم. چند هفته قبل، یک جور ماهی خریدم. میخواستم از یکنواختی سسهای متداول فرار کنم. به همین خاطر، یک نوع جدید اختراع کردم؛ یک ترکیب شجاعانه متشکل از نوشیدنی سفید، پستهب پورهشده، عسل، پوست پرتقال رندهشده و اندکی سرکهی بالزامیک. همسرم وقتی غذا را چشید، ماهی پخته شده را به کنار بشقاب کشاند و تمام سس روی آن را جدا کرد و از اینکه غذا را چشیده بود پشیمان بود. اما من از طرف یگر فکر نمیکردم مزهاش آنقدرها هم بد باشد. با دقت به او توضیح دادم که چه ابداع جسورانهای را از دست داده، اما حالت چهرهی او تغییر نمیکرد.
دو هفته بعد، باز هم ماهی داشتیم. این بار همسرم کل کار آشپزی را انجام داد. او دو نوع سس آماده کرد: نوع اول سسی به نام کرهی سفید که امتحانش را پس داده بود و نوع دوم دستور یکی از آشپزهای مشهور فرانسه، که مزهی افتضاحی داشت. بعدها همسرم گفت دستور آشپزی آن سس سوئیسی بوده، نه فرانسوی. یعنی همان شاهکاری که من دو هفته قبلش درست کرده بودم! او مرا گیر انداخته بود. من در دام سندروم در اینجا اختراع نشده افتاده بودم، سندرومی که باعث میشود فکر کنیم هرچه خودمان ساختهایم بینظیر است.
این سندروم باعث میشود شما شیفتهی افکار خود بشوید. این قضیه نهتنها برای سُس ماهی، بلکه در مورد تمام راهحلها، افکار تجاری و اختراعات نیز مصداق دارد. شرکتها معمولاً برای ایدههای درون سازمانی اهمیت بیشتری قائلاند تا نظریات برونسازمانی، حتی اگر هیچ دلیل منطقییی برای آن وجود نداشته باشد. اخیراً داشتم با مدیرعامل یک شرکت تخصصی نرمافزار که کارش نوشتن نرمافزار برای شرکتهای بیمهی سلامتی است ناهار میخوردم. او به من گفت بهرغم اینکه شرکتش سرآمد بازار از نظر ارائهی خدمات، امنیت و کارایی بهشمار میرود، فروش نرمافزارها به مشتریان هنوز کار بسیار دشواری است. بیشتر شرکتهای بیمه در ۳۰ سال گذشته گمان میکنند نرمافزارهایی که در درون شرکت طراحی کردهاند بهترین راهحل است. مدیرعامل دیگری هم به من میگفت متقاعد کردن اعضای ردهبالا برای پذیرش پیشنهادهای شعبههای فرعی دورافتاده کار بسیار مشکلی است.
وقتی برخی افراد در یک گروه برای حل مشکلات، ایده تولید میکنند و خودشان هم به ارزیابی این ایده میپردازند، این سندروم ناگزیر وارد کار خواهد شد. برای همین، منطقی است این گروه را به دو دسته تقسیم کنیم: دستهای که ایده تولید میکند و دستهای که آن ایدهها را ارزیابی میکند. بعد، آنها جای خود را عوض میکنند: دستهی دوم ایده تولید میکند ودستهی اول ارزیابی میکند. ما تمایل داریم افکار تجاری خود را بهتر از نظرات دیگران بدانیم. این اعتمادبهنفس پایهای برای کارآفرینیهای پُررونق است، ولی درعینحال، پایهی شرکتهای نوپای ورشکسته نیز محسوب میشود.
دنآریهلی، روانشناس، سندروم در اینجا اختراع نشده را اینطور توضیح میدهد. او در بلاگ خود برای نیویورکتایمز از خوانندگانش خواست برای ۶ معضل راهحل ارائه بدهند. مثلاً «چهطور شهرها میتوانند بدون قوانین محدودکننده مصرف آب را کاهش بدهند؟» خوانندگان باید با راهحلهای خود را پیشنهاد میدادند و تمام نظرات خود را امکانسنجی میکردند. همچنین، باید مشخص میکردند تا چه اندازه حاضرند پول و زمان صرف چنین ایدههایی کنند. نهایتاً، آنها باید از یک فهرست واژگان ۵۰کلمهای، کلمات خود را انتخاب میکردند که باعث میشد پاسخهایشان کموبیش مشابه باشد. با وجود این، اکثر شرکتکنندگان پاسخهای خود را بااهمیتتر و کاربردیتر از پاسخهای دیگران قلمداد میکردند، هرچند اغلب نظرات ارسالی مشابه بود.
در سطح اجتماعی، سندروم «اینکه مال اینجا نیست» ممکن است عواقب مضری داشته باشد. ما برخی نظرات زیرکانه را صرفاً به خاطر اینکه از فرهنگهای دیگری آمده نادیده میگیریم. در سوئیس، که هر ایالت یا به قولی بلوک دارای قدرتهای مشخصی است، تنها یکی از بلوکهای کوچک زیر بار پذیرش حق رأی زنان نمیرفت و تنها دادگاه فدرال در ۱۹۹۰ توانست این قانون را تغییر بدهد: یک نمونهی تکاندهنده از این سندروم. یا مثلاً میدان_چهارراههای جدید، با همهی مقررات و نیازمندیهای خود، در دههی ۶۰ به همت انگلیسیها نخستینبار ابداع و به کار گرفته شد. بهرغم کاربرد بسیار آنها در از بین بردن ترافیک، ۳۰ سال طول کشید که در اروپا و آمریکا دست از لجبازی بردارند و از این امکانات استفاده کنند. امروزه در فرانسه بیش از ۳۰ هزار میدان_چهارراه وجود دارد و البته بیشتر فرانسویها به اشتباه گمان میکنند طراح «میدان ستاره»اند.
در نتیجه، ما سرمست نظرات خود هستیم. برای بازیابی عقل خود باید گاهی از بیرون و با توجه به گذشته به مسائل نگاه کنیم. کدامیک از نظرات تو در ۱۰ سال گذشته واقعاً درخشان بودهاند؟
؛