در تابستان ۱۹۱۳، اتفاق خارقالعادهای در مونتکارلو افتاد. مردم کنار یک میز رولت جمع شده بودند و آنچه را که بهچشم میدیدند باور نمیکردند. توپ ۲۰بار متوالی روی خانههای سیاه متوقف شد. خیلی از بازیکنان از فرصت استفاده کردند و سریعاً پول خود را روی قرمز شرط بستند. ولی توپ در خانهی سیاه از حرکت ایستاد. باز هم مردم بیشتری دور میز جمع شدند تا روی قرمز شرط ببندند. بالاخره این وضعیت باید تغییر میکرد! اما دوباره سیاه بود. دوباره و دوباره. تا چرخش بیستوهفتم طول کشید که بالاخره توپ روی قرمز ایستاد. بازیکنان چندین میلیون روی میز هزینه کرده بودند. بعد از چند بار چرخش، همه ورشکسته بودند.
متوسط ضریبهوشی دانشآموزان در یک شهر بزرگ برابر ۱۰۰ است. برای بررسی این موضوع، یک گروه تصادفیِ ۵۰نفره از دانشآموزان را انتخاب کنید. ضریبهوشی اولین دانشآموز برابر ۱۵۰ است. حالا متوسط ضریب هوشی ۵۰ دانشآموز چه خواهد بود؟ بیشتر مردم حدس میزنند ۱۰۰. آنها فکر میکنند به هر نحوی اثر این دانشآموز فوقباهوش به تعادل خواهد رسید؛ شاید با یک دانشآموز با ضریبهوشی ۵۰ یا ۲ دانشآموز با ضریبهوشی ۷۵. اما در چنین نمونهی آماری کوچکی، این امر بسیار غیر محتمل است. باید انتظار داشت که ۴۹ دانشآموز باقیمانده دارای ضریبهوشی متوسط جمعیت باشند، یعنی بهطور متوسط دارای ضریبهوشی ۱۰۰. ۴۹ ضربدر ۱۰۰ بهاضافهی یک ضریبهوشی ۱۵۰ یعنی مقدار میانگین برابر ۱۰۱ است.
مثال مونتکارلو و آزمایش ضریبهوشی نشان میدهد مردم به «نیروی متعادلکنندهی جهان» اعتقاد دارند. به این پدیده خطای قمارباز میگویند. اما، در پیشامدهای مستقل، هیچ نیروی هماهنگکنندهای در کار نیست؛ توپ به خاطر نمیسپارد که چندبار تابهحال روی خانهی سیاه متوقف شده است. با وجود این، یکی از دوستان من اعداد برندهی لاتاریها را در هرهفته فهرست میکند و با اعدادی که کمتر از بقیه برنده شدهاند بازی میکند. همهی اینها برای هیچ است. او یکی دیگر از قربانیان خطای قمارباز است.
این جوک به خوبی این پدیده را توضیح میدهد: یک ریاضیدان به خاطر احتمال حملههای تروریستی از پرواز میترسد. به همین دلیل، در هر پرواز یک بمب در چمدان خودش میگذارد. او استدلال میکند «احتمال وجود یک بمب در هواپیما بسیار کم است. اما احتمال وجود دو بمب در هواپیما عملاً صفر است.»
یک سکه سهبار به هوا پرتاب میشود و هر سهبار شیر میآید. فرض کن یکی تو را مجبور کند هزاران دلار روی سکهی بعدی شرط ببندی. روی شیر شرط میبندی یا خط؟ اگر مثل بیشتر مردم فکر کنی، خط را انتخاب خواهی کرد، بهرغم اینکه شیر هم همان اندازه محتمل است. خطای قمارباز باعث میشود فکر کنیم چیزی باید تغییر کند.
یک سکه ۵۰بار پرتاب میشود و هربار شیر میآید. مجدداً اگر کسی تو را مجبور کند شرط ببندی، شیر انتخاب میکنی یا خط؟ حالا که یکیدو مثال دیدهای با بازی آشنا شدهای؛ میدانی ممکن است هر اتفاقی بیفتد. اما اکنون دوباره با یک تلهی کلاسیک دیگر مواجه شدهایم: از قلم انداختن حرفهای ریاضیدانان. شعور به تو خواهد گفت شیر انتخاب هوشمندانهتری است، چرا که مشخصاً سکه مشکلدار است.
در پستهای قبل، بازگشت به میانگین را بررسی کردیم. یک مثال: اگر منطقهی زندگی تو دچار سرمای بیسابقه بشود، محتمل است که دما در چند روز آینده به مقدار متوسط خود بازگردد. اگر هوا هم مثل کازینو عمل میکرد، ۵۰ درصد احتمال داشت دما بالاتر برود و ۵۰ درصد ممکن بود دما کاهش پیدا کند. اما هوا با کازینو متفاوت است. مکانیسمهای بازخورد پیچیده در جو باعث ایجاد تعادل بین سرد و گرم میشود. اما، در سایر موارد، دو حد بیشینه و کمینه همدیگر را تشدید میکنند. برای مثال، ثروتمندها ثروتمندتر میشوند. سهامی که رشد میکند تا حدی تقاضا را افزایش میدهد، صرفاً به خاطر عملکرد خوبش. به این ترتیب، یک جور همکاری دو طرف اتفاق میافتد.
پس کمی دقیقتر به وقایع مستقل و غیر مستقل اطرافت نگاه کن. وقایعی که کاملاً مستقل باشند فقط در کازینو، جریان بلیط بختآزمایی و نظریهها وجود دارد. در دنیای واقعی، در بازارهای اقتصادی و تجارت، در مورد آبوهوا و سلامتی، وقایع عموماً با هم مرتبطاند، یعنی آنچه تاکنون اتفاق افتاده بر چیزهایی که اتفاق خواهند افتاد اثر خواهد داشت. هرچند ممکن است به نظر برسد که اینطور فکر کردن کار ما را آسانتر میکند، اما در حقیقت هیچ نیروی متعادلکنندهای برای وقایع مستقل در جهان وجود ندارد. «از هر دست بدهی، از همان دست میگیری.» اصلاً وجود خارجی ندارد.
'