ریک به هر کجا مینگرد ستارگان راک را میبیند. صفحهی تلویزیون، روی جلد مجلات، در برنامههای کنسرت و در سایتهای هواداری آنلاین، آنها همهجا ظاهر میشوند. نمیتوان آهنگهایشان را در بازار، رادیو یا سالنهای بدنسازی نشنید. ستارگان راک همه جا هستند. ریک که از داستانهای قهرمانان پُرشمار گیتاریست هیجانزدهشدهبود یک گروه موسیقی راه انداخت. خیلی پُرشمارند و موفق. آیا موفق خواهد شد؟ احتمالش فقط کمی بیشتر از صفر است. او هم به احتمال زیاد مثل بقیه، کارش به قبرستان موسیقیدانان ناکام خواهد کشید. این گورستان، ۱۰ هزار برابر صحنهی اجرای زنده در خود موسیقیدانان جای داده، اما جز سوپراستارهای شکستخورده هیچ خبرنگاری به این افراد ناکام علاقه نشان نمیدهد. برای همین، این گورستان از بیرون، نامرئی به نظر میرسد.
در زندگی روزمره، چون موفقیت بیش از ناکامی به چشم میآید، دائماً شانس موفقیت خود را بیش از اندازه تخمین میزنی. تو هم (مثل ریک)، به عنوان کسی که هنوز وارد ماجرا نشده، تسلیم یک توهم هستی و نمیدانی شانس موفقیت چقدر پایین است. ریک، مثل خیلیهای دیگر، قربانی خطای بقاست.
پشتسر هر نویسندهی موفق میتوانی ۱۰۰ نویسندهی دیگر را پیدا کنی که کتابهایشان هرگز به فروش نمیرسد. پشت سر آنها هم ۱۰۰ نویسندهی دیگر هست که ناشری پیدا نکردهاند. پشت سر آنها هم باز صد نفر دیگر که دستنوشتههای ناتمامشان روی تاقچه خاک میخورد و پشتسر آنها هم باز صد نفر دیگر هست که رویای این را دارند که روزی کتابی بنویسند. با این حال، فقط از نویسندگان موفق میشنوی (که امروزه خیلی از آنها خودشان کتابشان را چاپ میکنند) و نمیتوانی تشخیص بدهی احتمال موفقیت ادبی چقدر کم است. در مورد عکاسان، موسسان، شرکت.ها، هنرمندان، ورزشکاران، معماران، برندگان جایزهی نوبل، مجریهای تلویزیونی و ملکههای زیبایی نیز داستان همینگونه است. رسانهها علاقهای به نبش قبر در قبرستان افراد ناموفق ندارند و این اصلاً کار آنها نیست. برای اجتناب از خطای بقا، باید این نبش قبر را خودت انجام بدهی.
زمانی که پول و ریسک در میان باشد، با خطای بقا مواجه میشوی: فرض کن دوستت شرکت جدیدی راه میاندازد. تو هم جزء سرمایهگذاران احتمالی هستی و فکر میکنی فرصت خوبی نصیبت شده: شرکتی که اگر خوششانس باشی، میتواند گوگل بعدی باشد. اما واقعیت چیست؟ محتملترین سناریو نرسیدن این شرکت حتی به خط شروع است. دومین نتیجهی محتمل هم ورشکستگی ظرف سه سال است. از بین شرکتهایی که در سه سال اول دوام میآورند، بیشترشان هرگز بیش از ۱۰ کارمند نداشتهاند. پس این یعنی هیچوقت نباید پولی را که با زحمت بهدستآوردهای به خطر بیندازی؟ نه لزوماً. اما باید متوجه باشیم خطای بقا در کار هستند و مثل خردهشیشه بر سر راه موفقیت قرار دارد.
مثلاً متوسط شاخص صنعتی داو جونز را در نظر بگیر. از شرکتهای تشکیل شده که از مشکلات جان سالم به در بردهاند. شرکتهای کوچک و شکستخورده وارد بازار بورس نمیشوند. بااینحال، این شاخص نمایانگر معاملات تجاری است. شاخص بورس نشاندهندهی وضعیت اقتصادی یک کشور نیست، همانطور که رسانهها لزوماً از تمام موسیقیدانان گزارش تهیه نمیکنند. تعداد زیاد کتابها و مربیان موفق هم باید تو را بدبین کند: افراد ناموفق دربارهی ناکامیهای خود نه کتاب مینویسند نه سخنرانی میکنند.
خطای بقا به خصوص وقتی عضوی از تیمِ برنده باشی میتواند بسیار مخرب باشد. حتی اگر موفقیت تو ناشی از تصادف محض باشد، شباهتهایی با سایر تیمهای برنده پیدا میکنی که وسوسه میشوی از اینها به عنوان عوامل موفقیت یاد کنی. اما اگر به گورستان افراد و شرکتهای ناموفق سربزنید، متوجه خواهی شد ساکنان آنجا هم خیلی از خصوصیاتی را داشتهاند که از علل موفقیت تو هستند.
اگر چند دانشمند یک پدیدهی خاص را بررسی کنند، برخی از این بررسیها به صورت کاملاً تصادفی نتایجی را ارائه میدهد که از نظر آماری معنادارند، مثلاً رابطهی بین مصرف نوشیدنی قرمز و امید به زندگی بالا. ناگهان توجه زیادی به چنین مطالعاتی (که غلطاند) میشود و این پژوهشها محبوب میشود. در نتیجه، تو با گزارشهایی که نتایجی به ظاهر خستهکننده اما صحیح دارند مواجه نخواهی شد.
خطای بقا یعنی افراد دائماً احتمال موفقیت خود را زیادازحد تخمین بزنند. با سر زدن به قبرستان پروژهها، سرمایهگذاریها و شغلهایی که در زمانی بسیار امیدوارکننده به نظر میرسید، در برابر این خطا موضع بگیر. قدم زدن در این قبرستان، ناخوشایند ولی برای شفاف شدن ذهنت لازم است.