سال ۱۹۵۷ فریدریش یورگنسن، خواننده.ب سوئدی اپرا، ضبط صوتی خرید تا صدای خود را ضبط کند. وقتی به صداهای ضبط شده گوش میکرد، چیزهای عجیب و غریبی میشنید، مجموعههایی که مثل یک پیغام ماوراء الطبیعی بودند. چند سال بعد او صدای پرندهها را ضبط کرد. این بار صدای مادر مرحومش را در پسزمینه میشنید که به او میگفت: فرید، فرید کوچولوی من. صدای مرا میشنوی؟ من مادرتم. این صدا کار خودش را کرد. یورگنسن زندگی خود را تغییر داد و زمانش را صرف ارتباط با مردگان با کمک ضبط صوت کرد.
سال ۱۹۹۴، دایان دایسر از فلوریدا نیز یک تجربهی ماوراء طبیعی دیگر داشت. وقتی یک ورق نان تست را گاز زد و آن را در بشقاب گذاشت، چهرهی مریم مقدس را در آن دید. فوراً دست از خوردن کشید و این پیام مقدس را در یک ظرف پلاستیکی (منهای یک گاز) گذاشت. نوامبر ۲۰۰۴، این اسنک حفاظت شده را در ebay به حراج گذاشت. نان سادهی او برایش ۲۸ هزار دلار درآمد داشت.
سال ۱۹۷۸، زنی از نیومکزیکو تجربهی مشابهی داشت. نقطههای سیاه روی نان ذرت مکزیکیاش شبیه چهرهی مسیح بودند. روزنامهها سراغ این داستان رفتند و هزاران نفر به نیومکزیکو ریختند تا نمونهی خوراکی منجیشان را ملاقات کنند. دو سال قبل از آن یعنی در ۱۹۷۶، مدارپیمای سفینهی فضایی وایکینگ از یک مجموعه سنگ عکسی گرفته بود که از بالا شبیه صورت انسان بودند. صورت در مریخ تیترهای زیادی را در سرتاسر جهان به خود اختصاص داد.
و تو؟ آیا تا به حال یک صورت را در بین ابرها دیدهای یا شکل کلی حیوانات را در یک سنگ مشاهده کردهای؟ البته. کاملاً هم طبیعی است. مغز انسان به دنبال الگوها و قوانین است. در واقع او را یک قدم به جلو میبرد. اگر هیچ الگوی خاصی پیدا نکند، از خودش یکی ابداع میکند. هرچه علامت دریافتی غیرمتمرکزتر باشد (مثل صدای پس زمینهی یک ضبط صوت)، راحتتر میشود پیامهای نهفته را در آن پیدا کرد. ۲۵ سال پس از کشف صورت در مریخ، کاوشگر جهانی مریخ تصاویر شفاف و واضحی از آن مجموعه سنگ ارسال کرد: انگار آن توهم شباهت به صورت انسان به کلی نابود شده بود. این مثالهای جالب باعث میشوند فکر کنیم خطای دستهبندی بیخطر است. اما این چنین نیست. بازارهای اقتصادی را در نظر بگیرید. که در آن سیل اطلاعات هر لحظه جابهجا میشود. یکی از دوستان من در حالی که تا بناگوش داشت میخندید به من گفت الگویی در این دریای اطلاعات پیدا کرده. اگر درصد تغییر داوجونز را در درصد تغییرات قیمت نفت ضرب کنی، میزان تغییر قیمت طلا را در دو روز آینده به دست میآوری. به بیان دیگر اگر قیمت سهام و نفت با همدیگر افت یا صعود کنند، قیمت طلا نیز پس فردای آن روز افزایش خواهد یافت. نظریهی او تا چندین هفته خوب کار میکرد تا اینکه شروع کرد به سرمایهگذاری کلان روی این حدس خودش و دست آخر تمام سرمایهاش را به باد داد. او یک الگو پیدا کرده بود، اما در حقیقت، هیچ الگویی وجود نداشت.
oxxxoxxxoxxoooxooxxoo
آیا این دنباله تصادفی است یا یک الگو پشت آن است؟ توماس گیلوویچ، استاد روانشناسی، از صدها نفر این سوال را کرد. بیشتر افراد نمیخواستند باور کنند این دنباله کاملاً تصادفی است. آنها فکر میکردند باید قاعدهای پشت این حروف باشد. گیلوویچ توضیح داد اینطور نیست و به یک تاس اشاره کرد. ممکن است تو، چهار بار متوالی یک عدد را بیاوری و این خیلی از افراد را فریب میدهد. ظاهراً ما نمیتوانیم بپذیریم شانس میتواند پشت چنین وقایعی باشد.
در طول جنگ جهانی دوم، آلمانیها لندن را بمباران کردند. در کنار دیگر مهمات، آنا از موشکهای وی۱ نیز استفاده میکردند که یک چوب پهپاد خودهدایتشونده بود. لندنیها بعد از هر حمله با دقت روی نقشه نقاط هر حمله را بررسی میکردند و وحشتزده میشدند؛ آنها فکر میکردند یک الگو پیدا کردند و نظریههای خود را درباره اینکه کدام نقطهی شهر از همه امنتر است ارائه میدادند. اما پس از جنگ بررسیهای آماری نشان داد توضیح آنها کاملاً تصادفی بوده. امروزه مشخص است که چرا: سیستم هدایت وی۱ بسیار بیدقت بود.
در نتیجه، وقتی میخواهیم یک الگو را کشف کنیم، بیش از حد حساسیم. کمی بدبینی به کار اضافه کن. اگر فکر میکنی الگویی را کشف کردهای، اول فرض کن کاملاً اتفاقی بوده. اگر فکر میکنی الگوی خیلی خوبی داری، یک ریاضیدان پیدا کن و بگو از نظر آماری تحلیلش کند. اگر قسمتهای برشتهی نانت شبیه چهرهی مسیح شده، از خودن بپرس اگر او واقعاً میخواهد خودش را نمایان کند، چرا در میدان تایمز یا دفتر سیانان این کار را نمیکند؟