«فیسبوک ظرف سهسال بهسایت شمارهی ۱ در زمینهی سرگرمی تبدیل میشود.»
«تغییر رژیم در کرهی شمالی طی دو سال آینده.»
«احتمال سقوط یورو.»
«پروازهای فضایی کمهزینه تا سال ۲۰۲۵.»
«نبود نفت خام ظرف ۱۵ سال آینده.»
هر روز، کارشناسان با پیشبینیهایشان ما را بمباران میکنند. اما آنها چقدر قابلاعتمادند؟ تا چند سال قبل، کسی به خودش زحمت نمیداد این پیشبینیها را بررسی کند تا اینکه فیلیپ تتلاک دستبهکار شد. او در یک دورهی ۱۰ ساله ۲۸۳۶۱ پیشبینی را از ۲۸۴ نفر، که خود را متخصص میدانستند، ارزیابی کرد. نتیجه: متخصصان، به لحاظ دقت، فقط اندکی بهتر از کسی که بهصورت تصادفی پیشبینی میکند عمل کرد بودند و از بین آنها، بدترین پیشبینی مربوط به نابودی و فروپاشی بود. برخی از این پیشگویان فروپاشی کانادا، نیجریه، چین، هند، اندونزی، آفریقای جنوبی، بلژیک و اتحادیهی اروپا را پیشبینی کرده بودند، در حالی که هیچیک از این کشورها متلاشی نشدهاند.
جان کنت گالبریث، اقتصاددان دانشگاه هاروارد، نوشته است «دو نوع کارشناس پیشبینی داریم؛ آنهایی که نمیدانند و آنهایی که نمیدانند که نمیدانند.» این اظهارنظر، او را به چهرهی منفور در صنف خود تبدیل کرد. پیتر لینچ، که مدیر سرمایهگذاری است، بهشکل طعنهآمیزتری جمعبندی میکند «آمریکا ۶۰ هزار اقتصاددان دارد. خیلی از آنها تمام وقت استخدام شدند تا رکودهای اقتصادی و نرخهای سود را پیشبینی کنند و اگر میتوانستند دوبار پشت هم این کار را با موفقیت انجام بدهند، تا حالا همهشان میلیونر شده بودند... تا جایی که من میدانم، اکثرشان کماکان مشغولبهکارند و حقوق خوبی دریافت میکنند که البته این باید چیزهایی را به ما ثابت کند.» این مربوط به ۱۰ سال قبل است. امروز آمریکا میتواند ۳ برابر آن زمان اقتصاددانان را استخدام کند، بدونتأثیر یا با حداقلِ تأثیر بر کیفیت پیشبینیهایشان.
مشکل اینجاست که کارشناسان از آزادی عملی که عواقب کمی براییشان بههمراه دارد، لذت میبرند. اگر شانس بیاورند، از هیاهوی تبلیغاتی، پیشنهادهای مشاورهای و قراردادهای انتشاراتی لذت میبرند. اگر هم کاملاً اشتباه پیشبینی کرده باشند، با هیچ جریمهای مواجه نمیشوند، چه به لحاظ مالی و چه به لحاظ از دست رفتن وجهه. سناریوِ برد – برد عملاً آنها را تحریک میکند تا جایی که میتوانند مدام پیشبینی کنند. در واقع هرچه بیشتر پیشبینی کنند، تصادفاً تعداد بیشتری از پیشبینیهایشان درست از آب درمیآید. در حالت ایدهآل، آنها باید مبلغی معادل مثلاً ۱۰۰۰ دلار به ازای هر پیشبینی به صندوقی به نام صندوق پیشبینی بپردازند. اگر پیشبینی کارشناس درست باشد، پولش را با سود پس میگیرد. اگر هم پیشبینیاش غلط باشد، پولش به مؤسسهی خیریه میرسد.
خب، چهچیزی قابل پیشبینی است و چهچیزی پیشبینینشدنی؟ بعضی چیزها واقعاً سادهاند. برای مثال، من تخمینی دارم از اینکه در طول سال چند کیلو به وزنم اضافه میشود، اما هرچه سیستم پیچیدهتر و بازهی زمانی وسیعتر باشد، چشمانداز آینده مبهمتر خواهد شد. تقریباً نمیتوان میزان افزایش دمای زمین، قیمت نفت یا نرخ ارز را پیشبینی کرد. اختراعات هم اصلاً قابل پیشبینی نیستند، چون اگر میدانستیم چه تکنولوژییی در آینده قرار است اختراع کنیم، تا الان اختراعش کرده بودیم.
بنابراین، وقتی با یک پیشبینی مواجه میشوید، نگاهتان انتقادی باشد. هر وقت به پیشبینی یک نفر گوش میدهم، عمداً لبخند میزنم، مهم هم نیست چهقدر این کار ناراحتکننده باشد. سپس از خودم دو سؤال میکنم؛ اول، کارشناس چه انگیزهای داشته؟ اگر حقوقبگیر باشد، ممکن است شغلش را در صورت اشتباه بودن پیشبینیاش از دست بدهد؟ یا اینکه کسی است که خود را استاد میداند و با کتابها و سخنرانیهایش امرار معاش میکند؟ نوع دوم پیشبینیکننده به توجه رسانهها اتکا دارد بنابراین به شکل قابلپیشبینی پیشگوییهایش هیجانانگیزند. دوم، نرخ موفقیتش چه میزان است؟ در طول ۵ سال قبل چند بار پیشبینی کرده؟ از بین آنها، چندتا درست بودهاند و چندتا غلط؟ این اطلاعات مهماند، اما اغلب گزارش نمیشوند. به رسانهها التماس میکنم: لطفاً دیگر بدون اعلام پیشینهی کارشناس هیچ پیشبینییی را منتشر نکنید.
در نهایت – چون کاملاً مناسب این بحث است – نقلقولی از تونیبلر، نخستوزیر سابق بریتانیا، میآورم «من پیشبینی نمیکنم. هرگز نکردهام و هرگز هم نخواهم کرد.»