روزنامه را که باز میکنی، متوجه میشوی مدیرعاملی به خاطر نتایج بد مجبور به کنارهگیری شده. در بخش ورزشی، میخوانی قهرمانیِ تیمت به لطف بازیکن الف یا مربی ب بوده. در کتب تاریخی، یاد میگیری موفقیت ارتش فرانسه در اوایل دههی ۱۸۰۰ میلادی تأییدی است بر استراتژی و رهبری فوقالعادهی ناپلئون. بهنظر میرسد «هر داستان یک چهره دارد.» در واقع، این قانونی محکم در هر اتاق خبری است. روزنامهنگاران (و البته خوانندگان آنها) که همیشه در پی «زاویهی دید مردم» هستند ایناصل را یک قدم جلوتر هم میبرند و قربانی انتساب ذاتی میشوند. این پدیده، تمایل غلو کردن در مورد تأثیرگذاری افراد و دستکم گرفتن عوامل خارجی و موقعیتی را توصیف میکند.
سال ۱۹۶۷، محققان دانشگاه دوک آزمایش زیر را انجام دادند: شرکتکنندگان مطلبی راجع به فیدل کاسترو میخواندند که او در آن یا بدنام شده بود یا ستایش. شرکتکنندگان مطلع شدند نویسندهی متن نظراتش را دور از دیدگاههای سیاسی واقعیاش بیان کرده است. او فقط یک بحث منطقی را مطرح کرده. بااینحال، بیشتر حاضران باور داشتند آنچه نویسنده گفته بازتابی است از نظر واقعی او. آنها به شکل نادرستی محتوای نطق او را به شخصیتش نسبت دادند و عوامل خارجی را — در این مورد خاص استادی که متن را هنرمندانه تهیه کرده — نادیده گرفتند.
خطای انتساب ذاتی به طور مشخص برای تراشیدن وقایع منفی و تبدیل آنها به بستههای تروتمیز مفید است. به عنوان مثال، ما با بیتوجهی در جنگها تقصیر را به گردن افراد میاندازیم؛ آدمکشی یوگوسلاوها در سارایوو عامل محرک جنگ جهانی اول بود و هیتلر بهتنهایی باعث جنگ جهانی دوم شد. خیلیها این سادهانگاریها را میپذیرند، با وجود اینکه جنگها وقایعی غیرقابلپیشبینیاند ممکن است هیچگاه دلایل بیشمار مؤثر بر آنها را به طور کامل درک نکنیم. چنین مسئلهای کمی شبیه بازارهای مالی و مسائل هواشناسی است. موافق نیستی؟
وقتی شرکتها نتایج خوب یا بد خود را اعلام میکنند الگوی مشابهی را میبینیم. همهی نگاهها به سمت دفتر مدیریت تغییر جهت میدهد؛ حتی اگر حقیقت را بدانیم. موفقیت اقتصادی خیلی بیشتر به شرایط عمومی اقتصاد و جذابیت بازار بستگی دارد تا رهبری عالی. جالب است که شرکتهایی که در صنعت دچار مشکلاند مدیران خود را بهتناوب عوض میکنند و چهقدر بهندرت در بخشهای در حال ترقی چنین اتفاقی میافتد. آیا صنایع مشکلدار در فرایند استخدام خود کمتر دقت میکنند؟ اینچنین تصمیمهایی از اتفاقی که بین مربیان فوتبال و باشگاههایشان میافتد، خیلی منطقیتر نیستند.
من معمولاً به کنسرتهای موسیقی میروم. در شهر محل زندگی من، لوکرن ،در مرکز سوئیس، تکنوازیهای کلاسیک مرا احاطه کردهاند. در طول زمان تنفس میبینم گفتوگوها تقریباً همیشه حول رهبران ارکستر یا تکنوازها میچرخد. بهجز در موارد برجستهی جهانی، بهندرت در مورد آهنگسازی بحثی در میگیرد. چرا؟ معجزهی اصلی موسیقی بههرحال آهنگسازی است؛ خلق صداها، حالتها و ریتمها در جایی که قبلاً فقط یک تکهکاغذ خالی قرار داشت. تفاوت بین قطعات مختلف ۱۰۰۰ برابر شگفتآورتر است از تفاوت اجراهای مختلف یک قطعهی مشترک. اما ما اینگونه فکر نمیکنیم. نت (برخلاف رهبران ارکستر و تکنوازها) بدون چهره است.
در دورهی رماننویسیام، خطای انتساب ذاتی را به این صورت تجربه کردم: بعد از خواندن داستانهایم (که خودش یک مسئلهی موردبحث است) اولین سؤال همیشه، واقعاً همیشه، این است «چه بخشی از رومان شرححال خودت است؟» معمولاً میخواهم با عصبانیت پاسخ بدهم «راجع به من نیست. لعنتی. بحث راجعبه کتاب است، متن آن، زبان آن، باورپذیر بودن داستان!» اما متأسفانه تربیت من بهندرت اجازهی چنین طغیانهایی را میدهد.
نباید در مورد آنهایی که در خطای انتساب ذاتی مقصرند خیلی سختگیرانه قضاوت کنیم. تمایل ما به بودن در کنار بقیهی مردم از گذشتهی تکاملیمان ناشی میشود؛ تعلق به یک گروه برای نجات ضروری بود. تولید مثل، دفاع و شکار حیوانهای بزرگ غیر ممکن بود که به دست افراد به صورت تکی محقق شود. تبعید شدن به معنای مرگ بود و آنها که خودشان زندگی تکی را انتخاب میکردند (که بیشک چند نفر از این نوع وجود داشتهاند) زندگی بهتری نداشتند و از چرخهی زندگی ناپدید شدند. به طور خلاصه، زندگی ما به زندگی بقیه بستگی دارد و حول آن میچرخد و به همین خاطر امروزه اینقدر به همتایان خود وابستهایم. نتیجهی شیفتگی آن است که ۹۰ درصد وقت خود را صرف فکر کردن راجعبه مردم میکنیم و فقط ۱۰ درصد دیگر را به بررسی سایر عوامل و زمینهها اختصاص میدهیم.
در نتیجه، آنقدر که مجذوب صحنهی تماشایی زندگی هستیم، مردم روی صحنه بینقص و خودمختار نیستند. در عوض، آنها از موقعیتی به موقعیت دیگر جستوخیز میکنند. اگر میخواهی بازی کنونی را درک کنی، واقعاً درک کنی، بازیگران را فراموش کن. با دقت به رقص اثرهایی توجه کن که بازیگران بازیچهی آن هستند.
'