پزشکان عقیده دارند که فقط دو نوع ترس وجود دارد که به هنگام تولد آدمی، با او زاییده شده و بروز میکنند: «ترس از سقوط و به زمین خوردن»، «وحشت از سر صدای بلند و ناهنجار».
پس چگونه است که ما گونههای بسیاری از ترس را در طول زندگی میپذیریم؟!
غیر ممکن است که ترس را طبقه بندی یا دستهبندی کرد، مایل هستند که ۵ نوع اصلی ترس را که بهوسیلهی دکتر «فارست چِرچ» شناسایی شده است ذکر کنم:
۱_ هراس (وحشت): یا ترس غریزی
۲_ نگرانی: ترسی است به سبب چیزی که ما «بدترین نوع تصور» مینامیم.
۳_ احساس گناه:
!!!
در هر حال، گناه با شرم و پنهانکاری همراه است. هنگامی که ما دارای رازهای ناپسندی بوده و به حفظ و پنهان ساختن آنها بپردازیم، اغلب به دروغ متوسل گردیده و با این روش، به سوی مشکل دیگری کشانده میشویم. در نتیجه برای پوشانیدن یک خطا و اشتباه، مجبور به ارتکاب چند اشتباه دیگر میگردیم! و این در حالیست که ما فقط در مرحله و گام اول خطاکار بودهایم. (و بیهوده بر آن افزودهایم) دقیقاً و به همین جهت، بزرگان ما نکتهب عبرتانگیز بسیار ظریفی را خطاب به ما ابراز داشتهاند؛ «صداقت بهترین شیوههاست» بهترین راه برای مقابله با احساس گناه، پذیرفتن کردارمان و مواجه شدن با پیامدهای آن میباشد. رودررو شدن با یک خطا و اشتباهی که از ما سر زده، بسیار بهتر از پوشاندن حتی یک جزء ناچیز از تقلب و دروغ، برای محافظت از اعتبار خودمان میباشد، حتی اگر با کیفر یا نوعی از مجازات روبهرو شویم، بدین ترتیب نتایج ویرانگر گناه کاسته یا خنثی میگردد .
گناه ما را به سمت و سوی واکنشهای وحشتناک کشانده، به تشکیل چرخه از خشم و نفرت، شرمساری و خشونت میانجامد. هزاران کارگر تنگدست هندی هستند که قربانی شرابخواری و الکلیسم میباشند، اینان قلباً شرمسارند! چرا که در برابر شیطان نفرتانگیز اعتیاد سر تسلیم فرود آوردهاند، و در عین دور ریختن دستمزدی که با سختی به دست میآورند، در راه چنین عادتی زشت و بد — که محروم کردن زن و فرزند از نتایج و برکات دسترنج آنهاست — ضعف و زبونی نیز دامنگیرشان شده، مانع از چیره شدن آنها بر عادت شوم و ناپسندشان شده است. ولی آن چیزی که گناه به بار میآورد، وحشتناکتر از اینهاست؛ اینگونه افراد حتی مورد تنفر و انزجار فرزندان خود هستند، اینان همیشه مست و گیج به خانه میآیند و بدون هیچ علتی، همسران خود را کتک میزنند... رفتار اینها البته توجیهپذیر نیست اما خودشان در چنگال گناه و شرمساری گرفتار بوده و قادر به خویشتنداری در چنین شرایطی نمیباشند.
هم اکنون شماری سازمان و آژانس وجود دارد که در کار انجام خدمات رایگان و برنامههای بازآفرینی برای چنین معتادانی هستند، افراد شرابخوار اغلب دچار کمبود شهامت لازم برای شرکت در چنین برنامههایی میباشند. زیرا اینان گرفتار احساس گناه، ترس و شرمساری خود شدهاند.
با شناسایی یک احساس ترس گناهآلود، نیز با رویارو شدن با آن، تقریباً در نیمی از جنگ موجود، به پیروزی میرسند! در بسیاری اوقات، آن چیزهایی که ما از شناساییشان شرمساریم، یا آن پدیدههایی که ما بیشتر خواهان نهفتن آنهاییم، باعث بروز بدترین احساسات منفی آغشته با گناه میشوند.
همچنان که پیشتر یادآور شدم، گناه در نهان انجام میگیرد، و ما پیوسته در هراس آشکار شدن و لو رفتن آن به سر میبریم! به این ترتیب، ما در وضعیتی نارام و خشن رشد کرده، و به نزاعها و درگیریهای خشونتبار علاقه نشان میدهیم. ولی هنگامی که خویشتن را از منشاء و منبع گناه دور نگه میداریم، در نتیجه از گزند شرمساری و ترس آسودهایم.
۴_ فقدان امنیت:
!!!
این حالت همراه و عجین با احساسات میباشد، این نوع ترس، توسط احساس نامناسب بودن بروز نموده و ظاهر میگردد.
در فیلمهای خندهدار قدیمی که برای نمونه: «لورل و هاردی» در آنها شرکت دارند، «هاردی» بیشتر وقتها چشمان خود را به دوست لاغر اندام کوچک خود دوخته، او را از سر تا پا به دقت وارسی میکند. به این ترتیب «لورل» آشفته و نامطمئن شده، هر کاری را که در حال انجام آن است، خراب میکند!در هر حال و هر شرایط، عدم اطمینان روح ما را به سوی آشفتگی و به هم ریختن میکشاند نداشتن آرامش و اعتماد، در جایگاههای اجتماعی به همگان یورش میبرد، نه تنها تودههای مردم، بلکه هنرمندان مردمی به خاطر از دست دادن موقعیت و جایگاه اجتماعی در میان طرفداران خود، در هراس بوده و مضطرب هستند. سیاستمداران نیز، دربارهی حمایتهای مردمی نگران و مضطرب میباشند.
۵_ مورد پنجم: غیبی میباشد. حدس خودتان را میطلبد.
محتوای فرآیند «ترس» به وسیلهی ادراک یا استدلال برایمان قابل شناساییست و این به معنای انتظاری روشن و خطری مشخص میباشد. ولی «اضطراب» مبهم است و نامشخص، واکنش ما در برابر اضطراب با چنین واژگانی بیان میگردد: «امکان دارد اتفاق وحشتناکی دربارهام رخ بدهد! و یا حادثهای دلخراش به زودی برایم پیش بیاید!»
پایه و اساس ترس، بر وضعیتی از یک واقعیت زیانبخش و خطرناک قرار دارد، ولی اضطراب بر اساس خطری موهوم و غیر عاقلانه میباشد.
وحشت» گونهای از ترس میباشد که توسط تردیدها و بیاطمینانیهای بیپایهی زندگی به وجود آمده و بروز میکند. در همین زمینه دکتر «چرچ» وحشت را بهمثابهی یک آسیب و صدمهی جدی برآمده از اضطراب تشریح کرده، که توسط آرزو و به قصد تصاحب چیزهایی که ما برای اختیار ما قرار دارند، تداوم مییابند.
هنگامی که ما دریابیم در حال از دست دادن مدیریت زندگی خود هستیم، اضطراب ما به هزاران برابر تبدیل میگردد، زیرا به آیندهای نگاه میکنیم که از ما فاصله دارد و ما در عین حال، از رویارویی با آن وحشت داریم.
نگرانیها و احساسهای منفی ما، در دیدگاه و منظر غولآسای آینده، به نمایش در میآیند و ما زندگانی را پراکنده و آشفته میبینیم. این امر به شدت ما را به سوی افسردگی میکشاند که این روزها، یکی از رایجترین پدیدههای جهان میباشد.
افسردگی، در واقع به نمایش درآمدن چیرگی ناامیدیها، در نبردی نابرابر میباشد! همچنین موجب قطع ارتباط ما با هر ابزاری میشود که توانایی حفظ و کمک به ما را دارد، نیز هرچه بیشتر و بیشتر، ما را به گرداب پوچ تنهایی و گوشهگیری فرو برده و آرامش را از زندگی ما خارج میکند.
زندگی بشری، در واقع کانون یورش همه جانبهی درد، ترس، رنج یا بیزاری میباشد. در چنین شرایطی، بهترین پناهگاه ما، بازگشت به سمت دوستی خواهد بود، که بتواند شانهای برای تکیه دادن به ما بدهد و چه شخصیتی بهتر از دوست و امین همهی بینوایان و درماندگانی که دربردارندهی مهر و محبت مادرانه، پدری، خویشان و بستگان در یک وجود یگانه میباشد!
پینوشت:
خواهیم دید ایمان و باور راستین چه چیزی خواهد شد...
آن چیزی که در نیازمندیهای این جهان، دربهدر دنبال کنندهاش بودِحاید...