نشد نشد، شد ولش نکن

آیا کسانی که اعتماد به نفس پایین دارند واقعاً توانمندی‌هایشان کم است؟

افراد با اعتماد به نفس پایین مسلماً توانمندی‌هایی دارند.‌ همه‌ی افراد ناتوان یک سری توانایی‌هایی دارند که نباید آنها را ندیده بگیرند. اما افرادی که اعتماد به نفس متعادل ندارند این توانایی‌های خود را نمی‌بینند یا اگر می‌بینند برای آنها ارزش قائل نمی‌شوند. یکی از ویژگی‌هایی که بعضی از این افراد دارند دیدگاه کمال‌گرایانه است. افراد کمالگرا همه چیز را در نهایت می‌خواهند و چون در واقعیت نمی‌توانند آگونه باشند که می‌خواهند خودشان را قبول ندارند موقعیت‌های خود را کم ارزش می‌دانند و از آنها احساس رضایت نمی‌کنند.

افراد بسیار کمال‌گرا و افرادی که به نوعی وسواس دارند گاهی توانایی‌های بیشتری از دیگران دارند ولی چون توقعشان از خودشان بالاست و هیچگاه نمی‌توانند چیزی باشند که می‌خواهند خود را کمتر از آنکه هستند می‌بینند و نمی‌توانند خودشان را بپذیرند.

بنابراین نمی‌توانند تسلطی بر امور داشته باشند و در نتیجه اعتماد به نفسشان به شدت پایین می‌آید.

گاهی افراد در یک زمانی اعتماد به نفس بالایی دارند ولی در سایر زمینه‌ها آنگونه که باید به خود اعتماد ندارند و خودشان را در حد و اندازه‌ای نمی‌بینند که حرفی برای گفتن داشته باشند. برای مثال برخی از ورزشکاران وقتی در محیط‌های ورزشی قرار می‌گیرند راجع به آن چیزی که اطلاعات زیادی دارند با اعتماد به نفس بالا صحبت می‌کنند ولی در مکان‌های دیگر که از حوزه تخصص آنها خارج است به فردی گوشه‌گیر و کم حرف تبدیل می‌شوند. این حالت را می‌توان در بسیاری از افراد جامعه دید.

انسان اگر توانایی‌های خود را نبیند و فقط به ضعف‌های خود توجه کند، اعتماد به نفسش پایین می‌آید. قرار گرفتن در محیطی که باعث شود فرد به توانایی‌های خود پی ببرد و از آنها استفاده کند موجب می‌شود احساس خوبی در او ایجاد بشود و اعتماد به نفس متعادلی پیدا کند.

بنابراین قرار گرفتن در فضای مناسب و شناختن زمینه‌هایی که در آنها توانایی داریم می‌تواند باعث بالا رفتن اعتماد به نفس ما شود.‌ پس درست نیست بگوییم که: «من اصلاً اعتماد به نفس ندارم.» باید بگوییم: «اعتماد به نفس من در زمینه‌هایی ضعیف است.»

افراد کمالگرا از خود توقع بیش از حد دارند برای توانایی‌ها و موفقیت‌های خود ارزش قائل نیستند و در نتیجه اعتماد به نفس خوبی ندارند.

اعتماد به نفس کاذب بالا چیست؟

اعتماد به نفس کاذب بالا در واقع شکلی از اعتماد به نفس پایین است، با این تفاوت که فرد خود را بالاتر از آن که هست نشان می‌دهد.‌ به عبارت دیگر فرد وقتی خود را در زمینه ناتوان می‌بیند سعی می‌کند با بزرگ و توانا جلوه دادن خود نظر دیگران را جلب کند. این افراد هم مانند کسانی که اعتماد به نفس پایین دارند به گرفتن تایید دیگران محتاجند و ارزش خود را از بیرون می‌گیرند. در نتیجه طوری رفتار می‌کنند که گویی از اعتماد به نفس بالایی برخوردارند و این اعتماد به نفس از توانایی‌های آنان ناشی شده است.

رفتار افرادی که اعتماد به نفس کاذب بالا دارند نشان می‌دهد اعتماد به نفس بالایی دارند در حالی که اعتمادی که آنان به خود دارند واقعی نیست. فرد ممکن است داستان سرایی کند و چیزهایی درباره‌ی خودش بگوید که مخاطب را تحت‌تأثیر قرار دهد. شاید اطرافیان تصور کنند اعتماد به نفس فرد خیلی بالاست در صورتی که اینگونه نیست و فقط رفتار او اینطور نشان می‌دهد.

کسانی که اعتماد به نفس کاذب دارند خود را بزرگتر و تواناتر از آن چیزی که هستند نشان می‌دهند معمولاً این افراد آسیب‌پذیر و شکننده هستند.

نمونه‌ی این رفتار متناقض با باورها را می‌توانید در وجود برخی از بازیگران طنز پرداز و کمدین‌ها ببینید. در بررسی‌هایی که روی شخصیت بسیاری از کمدین‌ها انجام شده، به این نتیجه رسیدند که اغلب از لحاظ شخصیتی افرادی افسرده، متزلزل و با اعتماد به نفس پایین هستند. آنها ضعف‌های بسیاری دارند ولی با یک اعتماد به نفس کاذب بالا و با پوششی که بر اضطراب خود می‌کشند، روی صحنه و در مقابل چشم صدها تماشاگر ظاهر می‌شوند و نمایش اجرا می‌کنند، و مخاطبان اصلاً متوجه شخصیت اصلی و توانایی‌های واقعی آنان نمی‌شود.

در بعضی از افرادی که اعتماد به نفس کاذب بالا دارند، موارد سوء نیت و سوء استفاده هم دیده می‌شود. مثلاً فردی که بسیار ترسو است، وقتی احساس خطر می‌کند جسارت به خرج می‌دهد و داد و بیداد می‌کند تا دیگران فکر کنند که اعتماد به نفس او بالاست، در صورتی که او در حقیقت خالی است و به محض اینکه تنها شود یا در موقعیتی قرار بگیرد که نتواند اینگونه نقش بازی کند، می‌شکند و از بین می‌رود.

افراد متظاهر نیز به نوعی می‌خواهند خود را آنگونه که نیستند نشان دهند فقط به این دلیل که دیگران آنها را ببینند و باور کنند.

افرادی هم که قصد فریب دادن دیگران و کلاهبرداری دارند، با اعتماد به نفس بسیار بالا ظاهر می‌شوند تا طرف مقابل هیچ شک و تردیدی در درست بودن ادعای آنان به دل راه ندهد.

افسردگی، اعتماد به نفس را کاهش می‌دهد یا اعتماد به نفس کم، افسردگی می‌آورد؟

میزان اعتماد به نفس و افسردگی هر دو روی هم اثر می‌گذارند افسردگی علل مختلفی دارد دلایل افسردگی می‌تواند فیزیولوژیک (درون‌زاد) یا محیطی (برون‌زاد) باشد. اگر کسی به افسردگی درونزاد مبتلا باشد حالت‌های افسردگی و بی‌حوصلگی او ممکن است مانع شوند که به فعالیت‌های روزمره‌اش بپردازد و نیز ممکن است نتواند از همه‌ی توانایی‌ها و استعدادهایش استفاده کند. در نتیجه ممکن است دچار سرخوردگی شود و اعتماد به نفس خود را از دست بدهد. این افراد اگر افسردگی‌شان را درمان کنند در مدت کوتاهی به سطح قابل قبولی از اعتماد به نفس می‌رسند.‌ برخی افراد به دلیل خصوصیت شخصیتی، مثل داشتن دیدگاه کمال گرایانه و توقع‌های بسیار زیاد از خود یا به دلیل تربیت نامناسب، از خودپنداری مناسبی برخوردار نیستند و تصویر نامناسبی که از خود در ذهن دارند باعث می‌شود به توانایی‌ها و ارزش‌های خود به درستی پی نبرند و احساس سرخوردگی و ناکامی کنند. این احساس می‌تواند به مرور باعث ایجاد افسردگی در آنان شود.

بنابراین، افسردگی و اعتماد به نفس با هم رابطه متقابل دارند، یعنی افسردگی می‌تواند باعث کاهش اعتماد به نفس و کاهش اعتماد به نفس می‌تواند موجب افسردگی شود. در این صورت فرد وارد چرخه‌ی باطلی می‌شود که تأثیر نامطلوبی بر زندگی او خواهد داشت و باید هرچه زودتر راهی برای خروج از آن بیابد.

افرادی که اعتماد به نفس پایین دارند در زندگی با چه مشکلاتی مواجه می‌شوند؟

کسانی که اعتماد به نفس پایینی دارند استرس و اضطراب زیادی را تجربه می‌کنند هیچ وقت به حق خودشان نمی‌رسند و همواره احساس می‌کنند که پایین‌تر از دیگران هستند و همیشه در سایه‌ی دیگران قرار دارند. از این رو همیشه احساس سرخوردگی می‌کنند، در ارتباطات بین فردی‌شان نیز مشکل دارند چون هیچ وقت نمی‌توانند خودشان را مطرح کنند، نمی‌تواند نظر واقعی خود را بگویند، در نتیجه‌ی کلام خیلی خشک و سردی دارند و کلمات کلیشه‌ای مانند «ببخشید» را بارها به کار می‌برند. حرف‌هایشان می‌گویند. همواره نظر طرف مقابل را می‌پذیرند و از خودشان نظری ندارند.

افراد با اعتماد به نفس پایین از نظر فیزیکی هم عادی نیستند.‌ همیشه سرشان پایین است هیچ وقت صاف نمی‌ستند هیچ وقت در چشم دیگری نگاه نمی‌کنند چون نمی‌توانند تماس چشمی را — که شاید اصل اولیه‌ی ارتباط است — تحمل کنند. این افراد نمی‌توانند خودشان را با جمع وفق دهند، در نتیجه کنار می‌کشند. این کنار کشیدن باعث می‌شود که هیچ وقت مطرح نباشند. دیگران به آنها توجه نکنند و همیشه در حاشیه قرار بگیرند. کی مسئله فشار زیادی بر آن‌ها وارد می‌کند.

در زمینه‌ی شغلی هم زیاد موفق نمی‌شوند. زیرا حاضر نیستند خیلی از کارها را میان جمع انجام بدهند.‌ برای اینکه دلشوره و اضطرابشان دیده نشود همیشه کنار می‌کشند و رؤسای‌شان هم، چون آنان را خیلی کم می‌بینند توجه زیادی به آن‌ها نمی‌کنند، در نتیجه در شغل‌شان زیاد پیشرفت نمی‌کنند.

زندگی زناشویی‌شان هم تعریفی ندارد و در آن هم موفقیت چندانی به دست نمی‌آورند.‌ نمی‌توانند ارتباط مناسب و موثری با همسرشان برقرار کنند، در نتیجه همیشه فکر می‌کنند که تنها ابزاری هستند برای گذران زندگی و از این بابت بسیار احساس ناراحتی می‌کنند.‌ این نارضایتی از همسر و ازدواج به مرور باعث تخریب روابطشان می‌شود و روندی را ایجاد می‌کند که روز به روز بدتر می‌شود.

اعتماد به نفس پایین باعث می‌شود افراد نتوانند با اطرافیان و همسر خود روابط درستی برقرار کنند. در نتیجه زندگی زناشویی آن‌ها به مشکل برمی‌خورد.