جیل میخواهد وزن کم کند. او رژیم غذایی مشخصی را انتخاب کرده و هر روز صبح با ترازو پیشرفتش را بررسی میکند. اگر وزنش کم شده باشد، خودش را تحسین میکند و رژیم غذاییاش را موفقیتآمیز میداند. اگر وزنش اضافه شده باشد، آن را یک نوسان نرمال در نظر گرفته و فراموشش میکند. او ماهها با این تصور باطل ادامه میدهد که رژیم غذایی دارد کار خودش را میکند، هرچند که وزنش ثابت مانده. جیل قربانی خطای تایید است، البته از نوع بیخطر آن.
خطای تایید، ریشه در همهی تصورهای غلط ما دارد. تمایل به تفسیر اطلاعات جدید، به گونهای است که با تئوریهای موجود، باورها و اعتقادات ما هماهنگ باشد. به بیان دیگر، هر دادهی جدیدی را که با نظرهای کنونیمان تناقض داشته باشد فیلتر میکنیم (شواهد متضاد). یک عادت خطرناک. «حقایق با نادیده گرفته شدن از هستی ساقط نمیشود.» این را آلدوس هاکسلی، نویسنده، گفته بود. با این حال، ما دقیقاً همین کار را میکنیم، همانطور که سرمایهگذار بزرگ، وارن بافت، میگوید «آنچه بشر بهتر از هر کار دیگری انجام میدهد، تفسیر اطلاعات به شیوهای است که نتیجهگیریهای قبلی دستنخورده باقی بماند.» خطای تایید در دنیای تجارت نیز جاری و ساری است. مثال: یک تیم اجرایی در مورد یک استراتژی جدید تصمیم میگیرد. تیم با شور و شوق هر نشانهای را که بر موفقیت استراتژی دلالت کند، جشن میگیرد. این تیم به هر کجا نگاه میکند مدارک تاییدآمیز زیادی میبیند، در حالی که نشانههای خلاف آن دیده نشده یا خیلی سریع به عنوان «استثنا»، با «موارد خاص» رد میشوند. آنها در برابر شواهد متضاد کور شدهاند.
چه کار میتوانی بکنی اگر واژهی «استثنا» ظاهر شود و به گوشَت بخورد؟ به طور معمول، «استثنا» وجود شواهد متضاد را پنهان میکند. گوش دادن به چارلز داروین سودمند است؛ او از همان دوران جوانی دائماً با خطای تایید در وجود خود مقابله میکرد. هر زمان که مشاهدهها در تناقض با تئوریاش قرار میگرفتند، آنها را خیلی جدی میگرفت و بلافاصله یادداشت میکرد. او میدانست مغز به صورت فعال بعد از مدت کوتاهی شواهد متضاد را فراموش میکند. هرچه تئوریهای خودش را درستتر در نظر میگرفت، بیشتر و پویاتر به دنبال تناقضها میگشت.
این آزمایش نشان میدهد برای زیر سوال بردن تئوری خودت چقدر باید تلاش کنی. استاد دانشگاهی دانشجویان خود را با دنبالهی اعداد ۲، ۴ و ۶ آزمود. آنها باید قاعدهی اساسی دنباله را که استاد پشت یک برگهکاغذ نوشته بود به دست میآوردند. دانشجویان باید عدد بعدی دنباله را پیدا میکردند و استاد به هر جواب با عبارتِ «در قاعده صدق میکند» یا «در قاعده صدق نمیکند.» پاسخ میداد. دانشجویان میتوانستند هر چقدر میخواهند راجع به عدد بعدی حدس بزنند، اما برای بیان قاعده تنها یک فرصت داشتند. بیشتر دانشجویان ۸ را به عنوان عدد بعدی پیشنهاد دادند و استاد جواب داد «در قاعده صدق میکند.» برای اینکه مطمئن شوند، ۱۰، ۱۲ و ۱۴ را هم امتحان کردند. استاد هر بار جواب داد در «قاعده صدق میکند.» دانشجویان اینطور نتیجهگیری کردند، «قاعده این است که عدد ۲ به عدد قبلی اضافه شود.» استاد سرش را تکان داد؛ «قاعده این نیست.» دانشجویی زرنگ روش دیگری را انتخاب کرد. او عدد ۲- را امتحان کرد. استاد گفت: «در قاعده صدق نمیکند.» دانشجو پرسید «۷؟» «در قاعده صدق میکند.» دانشجو همه نوع عددی را امتحان کرد. ۲۴-، ۹ و ۴۳-؟ ظاهراً او ایدهای داشت و تلاش میکرد خدشهای در آن پیدا کند. فقط هنگامی که دیگر نتوانست مثال نقضی پیدا کند، گفت «قاعده این است: عدد بعدی باید بیشتر از عدد قبلی باشد.» استاد برگهی کاغذ را برگرداند و این دقیقاً چیزی بود که روی برگه نوشته شده بود.
چه چیزی این دانشجوی زیرک را از بقیه متمایز میکرد؟ در حالی که اکثریت فقط دنبال تایید فرضیههای خود بودند، این دانشجو تلاش کرد ایراد آن را پیدا کند و آگاهانه دنبال شواهد متناقض بود. ممکن است اینطور فکر کنی «خوش به حال او. اما برای بقیه هم پایان دنیا نیست.» بااینحال، فریب خطای تایید را خوردن فقط محدود به دنیای آکادمیک نیست. نحوهی تاثیرگذاری این خطا بر زندگی ما در فصل بعد واضحتر میشود.