منظور از مبدأ تاریخ زمان وقوع حادثهای است که ملت آن را برای خود مبدأ قرار داده و زمان را با آن میسنجد.
مهمترین مبادی تاریخ مردم جهان عبارتند از:
برابر است با ۳۶۵ روز و ۶ ساعت که زمان گردش کرهی زمین به دور خورشید است سال شمسی (خورشیدی) مخصوص کلدانیان بوده که بعد از از بین رفتن کلدانیان، ایرانیان آن را معمول کردند.
سال کبیسه:
سال خورشیدی را ۳۶۵ روز محاسبه میکند و ۶ ساعت باقی مانده را هم روی هم جمع کرده و هر ۴ سال یکبار (۲۴=۴×۶) یک روز به سال اضافه میکنند (۳۶۶ روز) و آن سال را کبیسه نامند.
که آن را ماه هلالی هم میگفتند یعنی مدتی که قمر از هلال یکدورِ خود را در مدت ۲۹ روز ۱۲ ساعت و ۴۳ دقیقه میپیماید، یک سال قمری ۳۵۴ روز است.
مبدأ سال شمسی و سال قمری هجرت حضرت رسول از مکه به مدینه میباشد که این واقعهی مهم را مبدأ این دو تاریخ قرار دادهاند.
مبدا آن تاریخ تولد حضرت مسیح است ولادت مسیح، سهشنبه حتمال میدهند ۲۵ کانون اول برابر با سال ۳۱۱ تاریخ اسکندری واقع شده است.
برای تبدیل سال شمسی به میلادی:
عدد ۶۲۱ به سال شمسی به افزایش سال میلادی به دست میآید و از کم کردن همین عدد از سال میلادی سال شمسی به دست خواهد آمد.
سال یزدگردی:
این سال بعد از اسلام مرسوم شد، و مخصوص پارسیان بود و مبدأ آن جلوس یزدگرد در روز سهشنبه ۲۲ شهر ربیعالاول ۱۱ قمری برابر ماه (جزیران رومی) یعنی سال ۹۹۳ رومی با اسکندری برابر با ۱۶ ژوئن ۶۳۲ میلادی است که ۳۶۵ روز حساب میشد.
سال رومی یا اسکندری:
من به آن روز دوشنبه سال ۳۱۲ قبل از میلاد که مصادف با ابتدای سلطنت سلوکوس نیکاتو جانشین اسکندر است. بعضی میگویند چون علمای اسکندریه واضع آن بودند لذا به این نام مشهور شد و ماههای آن عبارتند از کانون دوم (۳۱ روز) شباط (۲۸ روز) آذار (۳۱ روز) نیسان (۳۰ روز) ایاز (۳۱ روز) حزیران (۳۰ روز) تموز (۳۱ روز) آب (۳۱ روز) ایلول (۳۰ روز) تشرین اول (۳۱ روز) تشرین دوم (۳۰ روز) کانون اول (۳۱ روز) این ماهها را عبرانیان متداول نمودند.
سال جلالی:
بنا به قول مشهور این را تاریخ ملکشاهی یا سلجوقی یا فارسی میگویند، و مبدأ آن روز جمعه دهم ماه رمضان ۴۷۱ ه . ق، مطابق با پانزدهم آذر ماه ۱۲۹۵ رومی و سال ۱۰۷۸ میلادی میباشد.
این تاریخ در زمان ملکشاه سلجوقی مرسوم شد، و جمعی از علماء مانند حکیم عمر خیام، ابوالمظفر اسفزاری، میمون بن نجیب واسطی، خواجه عبدالرحمان خازنی، دعوت شدند و با کوشش عمر خیام تدوین و به تقویم جلالی موسوم گشت.
نام سالها:
ترکان ابیغوری برای هر سال نام حیوانی را نهاده بودند که ایرانیها نیز به تدریج از آنها استفاده کردند، این اسامی عبارتند از:
موش – گاو – پلنگ – خرگوش – نهنگ – مار – اسب – گوسفند – میمون – مرغ – سگ – خوک
برای راحتی در حفظ کردن، به شعر زیر دقت کنید:
موش و بقر و پلنگ و خرگوش شمار
زین چهار چو بگذری نهنگ آید و مار
آنگاه به اسب و گوسفند است حساب
همدونه و مرغ و سگ و خوک آخر کار
برای تشخیص اینکه هر سال با کدام یک از این نامها مطابقت دارد از سال خورشیدی عدد ۶ را کم کنید، حاصل را بر ۱۲ تقسیم کنید، عدد باقیمانده این تقسیم حتما کمتر از ۱۲ است؛ در نظر بگیرید از شمارهی ۱ از موش شروع به شمردن کنید. نام هر حیوانی با عدد باقی مانده مطابقت کرد سال همان حیوان است.
مثال: سال ۱۳۷۱ شمسی مطابق با نام کدام حیوان است؟ بعد از محاسبه در مییابی که در شمارش حیوانات بالایی نهمین حیوان میمون است.
حمل (فروردین)
ثور (اردیبهشت)
جوزا (خرداد)
سرطان (تیر)
اسد (مرداد)
سنبل (شهریور)
میزان (مهر)
عقرب (آبان)
قوس (آذر)
جدی (دی)
دلو (بهمن)
حوت (اسفند)
