روزی بود و روزگاری بود. یک شغال زیرک بود که در صحرای نزدیک روستایی زندگی میکرد؛ در میان حیوانات آنجا اینطور معروف بود که این شغال با تجربه و داناست. اگرچه شغال دشمن باغهای انگور گروه خروس و مرغهای خانگی است؛ اما حیوانات وحشی دیگر از شغال نمیترسیدند و هر وقت کار مهمی پیش میآمد با او مشورت میکردند.
یکی از کسانی هم که با شغال آشنا بود زاغی بود که در کوه، خانه کرده بود و در شکاف سنگی لانه ساخته بود و با شغال دوستی گرمی داشتند، هر وقت شغال به آنجا میرسید قدری مینشست و از همهچیز و همهجا صحبت میکردند.
یک روز که شغال در کوه گردش میکرد به آشیانهی زاغ رسید و دید که زاغ دم در نشسته و خیلی غمگین است. بعد از سلام و علیک شغال پرسید: «چطوری؟ میبینم اوقاتت تلخ است. مگر اتفاق تازهای افتاده که ماتم گرفتهای؟»
زاغ جواب داد: «ای رفیق مهربان, چه بگویم که دلم خون است. مدتی است به یک بلایی گرفتار شدهام که دارم از زندگی سیر میشوم. یک حیوان بدجنس و بیانصاف در این کوه پیدا شده که روزگار مرا سیاه کرده است.»
شغال پرسید: «کدام حیوان؟ اگر میدانی که زور من میرسد بگو تا پوست از تنش بکنم.»
زاغ گفت: «نه زور تو به او نمیرسد. دشمن من یک مار خطرناک است که تازگیها در تپهی پشت آن باغ خانه کرده و هر چند وقت یکبار میآید و یکی از بچههای مرا میخورد. زور تو هم به او نمیرسد، چون که تو فقط با دندانهایت میتوانی جنگ کنی و مار ممکن است لب تو را نیش بزند.»
شغال پرسید: «خوب، زور خودت هم که به مار نمیرسد، پس میخواهی چه کار کنی؟»
زاغ گفت: «من میخواهم انتقام خودم را از مار بگیرم. بالاخره مرگ یک بار است و شیون هم یک بار! اگر من همیشه از ترس جان ساکت بنشینم، هیچوقت از شهر آزار و اذیت مار در امان نخواهم بود.»
شغال گفت: «تو که نمیتوانی با مار بجنگی و اگر مار دور گردنت بپیچد تو را خفه خواهد کرد.»
زاغ گفت: «من که اینقدر سادهلوح نیستم بروم به مار بگویم ای مار صبر کن و تکان نخور من میخواهم تو را بکشم، بلکه فکر کردهام یک روز که مار خوابیده ناگهان بر سر او حمله کنم و با نوک خود چشمش را درآورم و پرواز کنم تا دیگر نتواند خانهی مرا پیدا کند و فرزندان و نور چشمان مرا آزار برساند. به عقیدهی تو این فکر، فکر خوبی نیست؟»
شغال گفت: «اگر مار بیدار شود و تو را ببیند بعد از آن بیشتر با تو دشمن خواهد شد. پیران قدیم گفتهاند با دشمن طوری باید روبهرو شد که خطر جان در میان نباشد.»
زاغ پرسید: «خوب، پس راه چارهاش چیست؟»
شغال گفت: «راهش این است که کسی را به جنگ مار بفرستیم که زورش به مار برسد. همانطور که آدمها برای مبارزه با گرگ سگ را همراه گله میفرستند و دو دشمن را به جان هم میاندازند تا خودشان در این میان سالم بمانند.»
زاغ گفت: «از حیوانات چه کسی زورش به مار میرسد؟ فقط گربه است چون که پنجههای تیز دارد و میتواند یک دستش را روی بینی بی موی خود بگذارد و با دست دیگرش مار را بکشد، اما حالا که هیچ گربهای با ما رفیق نیست تا از او کمک بگیریم.»
شغال جواب داد: «بسیار خوب، گربه نباشد. کسی دیگر باشد. تازه گربه هم که بود نمیشد التماس او را به جنگ فرستاد. باید فکر اساسی کرد.»
زاغ گفت: «خوب، پس به نظر تو کدام یک از حیوانات را باید به جنگ مار فرستاد؟»
شغال گفت: «لازم نیست از حیوانات باشد، بهتر از همه، آدمها هستند که میتوانند مار را نابود کنند.»
زاغ با تعجب گفت: آدمها؟ آدمها که دلشان به حال بچهی زاغ نسوخته است که بیایند و ما را بکشند.»
شغال گفت: «لازم نیست که آدمها دلشان به حال بچهی زاغ بسوزد. چون مار دشمن مشترک زاغها و آدمهاست. همین اندازه که آدمها جای خانهی ما را بدانند میآیند و او را نابود میکنند.»
زاغ پرسید: «آخر آدمها از کجا میدانند که ماری روی آن تپه، پشت باغ است و بچههای مرا میخورد؟»
شغال جواب داد: «خیلی عجله میکنی و گوش نمیدهی. زیاد شلوغ نکن و گوش بده ببین چه میگویم، ما زورمان به مار نمیرسد.»
– خوب ما که زبان آدمها را نمیدانیم.
– وقتی ما زبان آنها را نمیدانیم نباید دست روی دست بگذاریم. فقط باید درست فکر کرد و راه آن را پیدا کرد و این عقلی که توی کلهی ما گذاشتهاند برای همین است که آن را به کار بیندازیم و علاج دردهایمان را پیدا کنیم.
– خوب.
شغال گفت: «بهتر از همهی کارها این است که پرواز کنی و بروی توی آبادی و هرجا که چیز سبکوزن گرانقیمتی از مال آدمها دیدی آن را به نیش بگیری و طوری پرواز کنی که آن را ببیند. آن وقت آنها دنبال تو راه میافتند که آن را پس بگیرند و تو باید آن چیز را که بلند کردهای بیاوری روی تپه و هرجا که ما را دیدی بیاندازی روی مار، کارها خودش درست میشود.»
زاغ خوشحال شد و گفت: «آفرین! فکر خوبی کردی.»
بعد پرواز کرد و آمد توی آبادی در خانهای که جمعی زنان نشسته بودند دید از همهچیز بهتر یک پیراهن زنانه است که هم سبک است و هم مردم آن را میبینند. زود پیراهن را که روی بَند بود به نوک گرفت و پرید و چند دور بالای سر آنها پرواز کرد. زنها که هرگز ندیده بودند یک مرغ وحشی پیراهنی را ببرد هیاهو راه انداختند و مردها را خبر کردند. گروهی دنبال زاغ راه افتادند تا ببینند کجا خسته میشود و پیراهن را میاندازند. زاغ هم آمد و آمد تا روی تپهی پشت باغ انگور و همین که به مار رسید پیراهن را روی مار انداخت. مار هم به گمان اینکه این پیراهن آدم است و قصد جان او را کرده دوید زیر دامن پیراهن که او را نیش بزند، و مردم هم رسیدند و اول مار را کشتند و بعد هم پیراهنشان را برداشتند و رفتند.
زاغ هم با خیال راحت آمد به خانهاش و شغال تشکر کرد و گفت: «آفرین! بیخود نیست که نام تو را شغال زیرک گذاشتهاند.»
