قاضی فانوس را بالا گرفت و به سکههای طلا خیره شد. چند سکه از درون یکی از کوزهها برداشت و در مشتش فشرد. با آنکه سکهها در فضای خنک سرداب، سرد بودند اما او از تماس سکهها با پوست دستش گرمای مطبوعی را حس کرد. ناگهان صدایی شنید:
«ارباب! ارباب کجا هستید؟ بچهها برگشتهاند.»
سکهها را با شتاب توی کوزه ریخت و روی هر دو کوزه را با خاک پوشاند. لحاف کهنهای که پنبههای آن از درز پارچهها بیرون زده بود، روی مخفیگاه سکهها گذاشت و فوری به طرف پلههای سرداب آمد. بالای پلهها با خدمتکار سیاهپوستش روبهرو شد. چراغ را مقابل صورت او گرفت و فریاد زد: «تو اینجا چه میکنی احمق؟ مگر نگفته بودم حق نداری به سرداب بیایی!»
خدمتکار وحشتزده عقب رفت. زبانش از ترس بند آمده بود. گفت: «ببخشید ... ارباب ... من ... من پایین نیامدم. از همینجا شما را صدا کردم.»
قاضی جلو آمد و گفت: «بعد از این حق نداری تا همینجا هم بیایی. هر وقت من در فهمیدی؟»
«چشم ارباب. بعد از این بیرون منتظر میمانم. راستی ارباب، باز هم معلم، بچهها را کتک زده است.»
قاضی، چراغ را به دست خدمتکار داد و در سرداب را بست و قفل بزرگی به آن زد. وقتی به حیاط آمد خورشید وسط آسمان بود. بچهها گریهکنان به طرفش دویدند. با دیدن آنها دلش گرفت. دستهایشان را که از ضربههای چوب قرمز شده بود به قاضی نشان دادند.
«ببینید پدر! امروز هم ما را با چوب زد.»
«ما دیگر به خانهی او نمیرویم. هر روز ما را کتک میزند.»
قاضی، اشک از گونههای بچهها پاک کرد و آنها را در آغوش گرفت: «فرزندان دلبندم! فردا به دیدن معلم شما میآیم و به او تذکر میدهم که شما را تنبیه نکند. حالا بروید بازی کنید.»
بچهها ساکت شدند. از آغوش پدر بیرون آمدند و به طرف درختهای خرما که آن طرف حیاط بود رفتند.
قاضی کنار حوض نشست و دست و صورتش را شست. ناگهان صدای در بلند شد. خدمتکار در را باز کرد چند لحظه بعد به طرف قاضی آمد و گفت: «ارباب! مرد غریبهای با شما کار دارد.»
قاضی از کنار حوض بلند شد و گفت: «مرد غریبه!؟»
«بله ارباب. فکر کنم از راه دوری آمده. ظاهری خسته و غبارآلود دارد.»
قاضی چند قدم به طرف در رفت؛ اما بین راه ایستاد و با خودش گفت: «شاید آن مرد خراسانی از سفر برگشته است.» رو به خدمتکار کرد و گفت: «او را به اتاق راهنمایی کن.»
خدمتکار به طرف در رفت و قاضی وارد اتاق شد. پشت میز کوچکی بر زمین نشست و مشغول نوشتن چیزی شد.
مرد خراسانی وارد اتاق شد. سلام کرد و روبهروی قاضی نشست. قاضی به او خوشآمد گفت. مرد گفت: «جناب قاضی، مرا به یاد میآورید؟ چند ماه پیش به اینجا آمدم و دو کوزه پر از سکه پیش شما امانت گذاشتم. حالا آمدهام امانتم را پس بگیرم. از اینکه زحمت کشیدید و اموال مرا نگهداری کردید سپاسگزارم.»
قاضی برخلاف انتظار مرد خراسانی گفت: «کدام امانتی را میگویی؟»
«همان دو کوزه سکههای طلا که پیش از رفتن نزد شما گذاشتم!»
«آیا کوزهها را به دست من دادی؟»
مرد با تردید گفت: «به دست شما ندادم؛ اما خودتان فرمودید که آنها را در اتاق کتابخانه بگذارم و بروم تا وقتی برگشتم از آنجا بردارم.»
قاضی گفت: «اگر خودت آنجا گذاشتهای برو آنها را بردار!»
مرد به طرف دری که بسته بود رفت. در را باز کرد و به اتاق دیگری وارد شد. ناگهان صدای فریادش بلند شد: «خدایا بیچاره شدم!»
قاضی از همانجا که نشسته بود گفت: «چه شده، چرا فریاد میزنی؟»
مرد سراسیمه به اتاق آمد. رنگ از چهرهاش پریده بود. مقابل قاضی زانو زد و گفت: «من در آن کوزهها سکههای طلا ریخته بودم؛ اما حالا به جای آنها عسل در کوزههاست.»
قاضی با تعجب ساختگی گفت: «عسل در کوزههاست؟ خیلی عجیب است!»
بلند شد و به آن اتاق رفت و دوباره برگشت. انگشتش را که عسلی بود در دهان گذاشت و مکید: «چه عسل شیرینی هم هست. تو مطمئن هستی در آن کوزهها سکههای طلا ریخته بودی؟»
مرد با ناامیدی گفت: «بله، با دستهای خودم کوزهها را پر از سکه کردم.»
قاضی مدتی فکر کرد و گفت: «هرچه هست از خودت هست. کسی به آن دست نزده. شاید آن سکهها را از راه حرام به دست آورده بودی و حالا به قدرت خداوند به عسل تبدیل شده است!»
چند قطره اشک از چشمهای مرد خراسانی پایین غلتید. با بغض گفت استغفراللّٰه. این چه حرفی است؟ خدا شاهد است که یک سکه از آنها حرام نبوده است. من بعد از سالها تجارت و زحمت آن سکهها را پس انداز کردهام.»
«شاید مرتکب گناه بزرگی شدهای و خداوند به این وسیله تو را مجازات کرده است!»
«به خدا قسم من گناهی مرتکب نشدهام.»
قاضی دوباره فکری کرد و گفت: «شاید خمس و زکات مالت را نپرداختهای!»
«این چه حرفی است. من پیش از سفر مالم را حلال کردهام و خمس و زکات آن را کامل پرداختهام.»
قاضی که از جوابهای قانعکنندهی مرد خراسانی کلافه شده بود از پشت میز بلند شد و بر سر او فریاد کشید: «من چه میدانم چه بلایی بر سر سکههایت آمده، چرا آنها را از من طلب میکنی؟!»
مرد خراسانی بلند شد و روبهروی قاضی ایستاد. احساس میکرد پاهایش توان ایستادن ندارد. از شدت ناراحتی روی زمین نشست و گفت: پس من سکّههایم را از چه کسی طلب کنم؟ جز من و شما و خدایی که بالای سر است هیچکس نمیدانست که سکّهها در خانهی شماست! من آنها را در اینجا به امانت گذاشته بودم.»
قاضی دوباره فریاد زد: «چه امانتی؟ تو که سکههایت را به دست من نسپردی!»
ا«ما آنها را در آنجا گذاشتم. شما نمیتوانید اینطور با من رفتار کنید. من از دست شما به خلیفه شکایت میکنم.»
قاضی از کوره در رفت و با آخرین قدرت فریاد زد: «برو هر کاری میخواهی بکن. خلیفه بیکار نیست که به حرف هر آدم بی سروپایی گوش بدهد.»
مرد خراسانی بلند شد. در چشمهای قاضی نگاه کرد و گفت: «حالا میبینی.» و با سرعت از اتاق خارج شد.
با دلی گرفته در کوچههای شهر قدم میزد. هرچه فکر میکرد نتیجه نمیگرفت. میدانست که شکایت کردن از قاضی شهر کار سادهای نیست و ممکن است او را به جرم اتّهام به قاضی، به زندان بیندازند. حتّی از تهدیدی که کرده بود پشیمان شد. با خودش فکر کرد نباید با او تند حرف میزد. شاید فردا صبح قاضی از کارش پشیمان میشد و سکهها را به او میداد.
ناگهان خودش را جلوی مسجد شهر دید. وارد مسجد شد. وضو گرفت و با دلی شکسته نماز خواند.
بعد از نماز روبهروی محراب نشست و با صدای بلند گریه کرد. ناگهان فشار دستی گرم را روی شانهاش حس کرد. سرش را بالا آورد و نگاه کرد. چشمش به پیرمردی خوشرو افتاد. پیرمرد به روی او لبخند زد و با صدایی گرم گفت: «چه شده برادر، چرا گریه میکنی؟»
مرد خراسانی آهی کشید و گفت: «از بدشانسی و غم روزگار است!»
پیرمرد کنارش نشست. ظاهری ساده داشت. لباس بلند کهنهای پوشیده بود. اما چهرهاش زیبا بود. پرسید: «از کجا میآیی؟»
مرد با بغض گفت: «از خانهی قاضی!»
«قاضی با تو چه کرده است که اینقدر پریشانی؟!»
«تمام ثروتم را تصاحب کرده است.»
پیرمرد گفت: «بگو چه اتفاقی افتاده؟ شاید بتوانم کمکت کنم.»
مرد دوباره آهی کشید و گفت: «چه فایدهای دارد. از دست تو کاری ساخته نیست.»
از کجا میدانی چرا اینقدر ناامیدی. مگر نمیدانی ناامیدی از رحمت خداوند گناه بزرگی است؟»
«چرا میدانم؛ اما چه کنم؟»
«همهچیز را برایم تعریف کن.»
«مگر تو کیستی که میخواهی به من کمک کنی؟»
«نامم بهلول است و بیشتر مردم شهر مرا میشناسند؛ امّا ... »
«اما چه؟»
بهلول میخواست بگوید مردم مرا بهلول دیوانه مینامند. ولی سکوت کرد.
مرد خراسانی تمام ماجرای خودش را برای بهلول تعریف کرد.
بهلول به فکر فرو رفت. بعد از مدتی دست بر شانهی مرد گذاشت و گفت: «غصه نخور. انشاءاللّٰه سکههایت پیدا میشود.»
مرد گفت: «امیدوارم پیدا بشود. آن سکهها تمام دارایی من است. نمیتوانم با دست خالی به شهرم برگردم.»
بهلول گفت: «نشانیات را به من بده و منتظر باش.»
مرد نشانی خانهای را که در آنجا اقامت داشت به بهلول داد و از مسجد بیرون رفت.
صبح زود، بهلول به خانهی قاضی رفت. وقتی وارد اتاق شد قاضی در حال رسیدگی به دعوای دو نفر بود. بهلول، ساکت گوشهای نشست. قاضی، زیرچشمی نگاهی به بهلول کرد و لبخند موذیانهای زد. وقتی کار قاضی تمام شد و شاکیها رفتند، بهلول گفت: «سلام جناب قاضی!»
قاضی یک بار دیگر لبخند شیطنتآمیزی زد و گفت: «چه شده بهلول. نکند عاقل شدهای که به دیدن ما آمدهای!»
بهلول گفت: «بله جناب قاضی من کاملاً حالم خوب شده است و سر عقل آمدهام.»
قاضی با شک و تردید نگاهش کرد و گفت: «حالا از من چه میخواهی؟»
«آمدهام نزد شما درس قضاوت بخوانم.»
قاضی خندهی بلندی کرد و گفت: «مگر دیوانگان هم قاضی میشوند؟»
بهلول با لحنی جدی گفت: «چرا به من میخندید؟ من که گفتم کاملاً عاقل و سربهراه شدهام.»
از لحن جدی بهلول، خنده بر لبهای قاضی خشکید. چند لحظه با دقت به چهرهی بهلول نگاه کرد و دید هیچ اثری از دیوانگی در او نیست. ناچار شد با لحنی جدی با او حرف بزند: «من از همان اول میدانستم که تو دیوانه نیستی و خودت را به دیوانگی زدهای. اگر من به تو درس بدهم تو میتوانی دستمزد مرا بپردازی؟»
بهلول گفت: «من مالی ندارم که به شما مزد بدهم؛ اما به جای آن برایتان کار میکنم.»
«چه کاری؟»
«هر کاری که شما بگویید.»
قاضی به فکر فرو رفت و با خودش گفت: «از این پیرمرد چه کاری برمیآید؟»
هرچه فکر کرد چیزی به ذهنش نرسید.
ناگهان خدمتکار وارد اتاق شد و گفت: «ارباب، بچهها آمدهاند.»
هنوز حرف خدمتکار تمام نشده بود که دو پسربچهی قاضی گریهکنان به اتاق آمدند و خودشان را در آغوش قاضی انداختند. پسر بزرگتر گفت: «پدر جان! ما دیگر به خانهی آن معلم سنگدل و بیرحم نمیرویم. خواهش میکنم برای ما معلم دیگری پیدا کن.»
قاضی با خشم گفت: «لعنت به این مرد بد اخلاق و ظالم. با آنکه چند بار به او تذکر دادهام؛ اما گوشش بدهکار نیست و هر روز فرزندان دلبند مرا تنبیه میکند.»
بهلول که تا آن لحظه سکوت کرده بود و با دقت به حرفهای قاضی و بچههایش گوش میداد، ناگهان فکری به نظرش رسید. با خودش گفت: «این بهترین فرصت برای اجرای نقشهی من است. رو به قاضی کرد و گفت: «جناب قاضی! اگر موافقت کنید من حاضرم به کودکان شما درس بدهم.»
قاضی گفت: «تو؟»
آری جناب قاضی! من سالها پیش مکتبخانه داشتهام و به بچههای شهر درس میدادم. حالا میتوانم به جای دستمزد شما، در عوض به کودکانتان درس بدهم.»
قاضی گفت: «بد فکری نیست. من حرفی ندارم اما یک شرط دارد!»
بهلول گفت: «چه شرطی؟»
«بهشرط آنکه هرگز آنها را کتک نزنی.»
خیالتان راحت باشد. من هیچوقت شاگردانم را کتک نمیزنم. حالا با اجازهی شما مرخص میشوم.»
قاضی گفت: «از فردا آماده باش. یک هفته تو به بچههای من درس بده و یک هفته هم من به تو قضاوت یاد میدهم.» بهلول شرط قاضی را قبول کرد و رفت.
وقتی بهلول رفت قاضی گفت: «اگر خلیفه بداند بهلول عاقل شده خیلی تعجب میکند!»
مرد خراسانی تا چشمش به بهلول افتاد شاد شد. به طرف او دوید و گفت: «خوشآمدی، آیا توانستی سکهها را از قاضی بگیری؟»
بهلول، مرد خراسانی را به طرف نخلهایی – که در حیاط خانه بود برد – وآهسته گفت: «هنوز نه؛ اما من نقشهای دارم که به امید خدا موفق خواهیم شد. فعلاً به کمک تو نیاز دارم. چند سکّه داری؟»
مرد خراسانی کیسهای از میان شال کمرش بیرون آورد و به بهلول داد: «همینقدر برایم مانده.»
بهلول کیسه را در دستش وزن کرد و گفت: «فکر کنم کافی باشد. حالا با من بیا.»
مرد به دنبال بهلول راه افتاد. بهلول او را در چند کوچه دنبال خودش کشید. در کوچهای، جلوی خانهی بزرگی ایستاد.
مرد پرسید: «اینجا کجاست؟»
بهلول گفت: «خانهی مردی است که حیوانات وحشی شکار میکند!»
مرد با تعجب گفت: «حیوان وحشی؟ این چه ربطی به قاضی و سکههای من دارد!؟»
بهلول گفت: «فعلاً در بزن. وقتی شکارچی آمد به او بگو دو توله خرس میخواهم.»
«مگر تو نمیآیی؟»
«این مرد مرا میشناسد. نباید کسی بداند که من بچه خرس خریدهام.»
بهلول دو کیسهی بزرگ به مرد خراسانی داد و خودش در پناه دیوار در تاریکی ایستاد. مرد چند ضربه به در زد. چند لحظه بعد در باز شد. مرد قویهیکل – که شبیه پهلوانها بود – در چهارچوب در ایستاد و با صدای خشن گفت: «این وقت شب چه میخواهی؟!»
مرد خراسانی سکهها را در دستش گرفت و به شکارچی نشان داد: «برای خریدن دوتوله خرس آمدهام. شنیدهام شما دارید.»
شکارچی تا چشمش به کیسهی سکهها افتاد چهرهاش باز شد. چشمانش برقی زد و گفت: «درست آمدهای. اتفاقاً دوتا توله خرس کوچکِ زرنگ دارم. مادرشان موقع شکار کشته شد و من آنها را با خود آوردم.»
مرد خراسانی به دنبال او وارد خانه شد. بهلول در پناه دیوار میان تاریکی ایستاده بود و به نقشهاش فکر میکرد و هر لحظه امیدوارتر میشد. در همین افکار بود که مرد خراسانی با دو کیسه از خانه بیرون آمد. هر کدام کیسهای به دوش گرفتند و به طرف خانهی بهلول رفتند.
بهلول، توله خرسها را به اتاق کوچکی برد و از کیسه بیرون آورد. تولهها خودشان را به دیوار چسباندند و به بهلول زل زدند.
بهلول گفت: «نترسید قرار است شما فرزند قاضی شهر بشوید!»
از اتاق بیرون آمد و به اتاق دیگری رفت. مترسک بزرگی را – که با چوب و پارچه ساخته بود – به دیوار تکیه داده بود. بهلول به طرف مترسک رفت. چند ضربهی محکم بر سرش زد و گفت: «ای دزد نادان! بگو سکههای آن مرد بیچاره کجاست؟»
مترسک، ساکت به بهلول خیره شده بود. بهلول مترسک را طوری ساخته بود که به قاضی شباهت داشت. دوباره چند مشت بر سرش زد و گفت: «نمیگویی ... ها ... باشد، بلایی بهسرت میآورم تا دیگر حواس دستدرازی به مال مردم نکنی.»
کاسهای شیر برداشت و جلوی مترسک گذاشت: «حالا بچههایت را میآورم تا به آنها غذا بدهی.»
به اتاق خرسها فت و آنها را پیش مترسک آورد. خرسها با دیدن کاسهی شیر جلو دویدند و مشغول خوردن شدند.
بهلول از اتاق بیرون آمد و پشت در از سوراخ نگاه کرد. خرسها داشتند با سرعت شیرهای درون کاسه را میلیسیدند. بهلول همانطور که آنها را میپایید دستهایش را به هم کوبید و گفت: «عالی شد. تا اینجا خیلی خوب عمل کردم. خدا کند فردا قاضی یکی از پیراهنهایش را به من بدهد.»
صبح زود، کودکان قاضی به اتفاق خدمتکار به خانهی بهلول آمدند. بهلول پیراهن کهنه و پارهای پوشید و در را به رویشان باز کرد و گفت: «خوش آمدید.»
بچهها با دیدن چهرهی شاد و خندان بهلول آرام شدند. بهلول آنها را به طرف تختی که زیر درخت بزرگی بود راهنمایی کرد. خودش بالای تخت نشست و بچهها روبهرویش نشستند. بهلول گفت: «کدامیک میتوانید قرآن بخوانید؟»
پسر بزرگتر گفت: «من میخوانم.»
اما وقتی شروع به خواندن کرد، تمام کلمهها را غلط خواند.
بهلول گفت: «پناه بر خدا، پس معلمتان به شما چه یاد داده است؟!»
پسر قاضی سرش را پایین انداخت و گفت: «او فقط ما را تنبیه میکرد. چیزی به ما یاد نمیداد.»
بهلول، یکی از سورههای آخر را خواند. صدای گرم و تلفظ صحیح بهلول، بر دل بچهها نشست.
بهلول گفت: «همین امروز قرآن خواندن را به شما یاد میدهم.»
آن روز تا ظهر بچهها کنار بهلول نشستند و قرآن خواندند. ظهر که شد خدمتکار به دنبال آنها آمد.
پسر بزرگتر که تا آن لحظه مرتب حواسش به پیراهن بهلول بود، طاقت نیاورد و گفت: «شما استاد خوبی هستید و خیلی خوب درس میدهید؛ اما چرا یک پیراهن برای خودتان نمیخرید؟!»
بهلول که منتظر همین سؤال بود گفت: «من مرد فقیری هستم و مالی ندارم تا لباس بخرم.»
پسر کوچکتر گفت: «پدرم خیلی لباس دارد. بعضی از لباسهایش را هم نمیپوشد.»
بهلول گفت: «خدا به او بیشتر بدهد.»
پسر بزرگتر گفت: «فردا به پدرم میگویم تا لباسی به شما بدهد.»
بهلول گفت: «ممنونم پسرم. با این کارت لطف زیادی در حق من میکنی.»
بچهها به همراه خدمتکار رفتند. بهلول به اتاق خرسها آمد و از پشت در نگاهشان کرد. هر دو خوابیده بودند.
به اتاق رفت و خرسها را به اتاقی که مترسک در آن بود برد. خرسها به طرف کاسهی شیر که جلوی مترسک بود دویدند. وقتی سیر شدند، بهلول آنها را به اتاقشان برد. فردا صبح، بچههای قاضی آمدند. پسر بزرگتر بقچهی کوچکی به بهلول داد و گفت: «پدرم وقتی فهمید پیراهن ندارید خیلی ناراحت شد و این را برای شما فرستاد. به شما سلام رساند و گفت: «خیلی متشکرم که اینقدر خوب به بچهها درس دادهای.»
بهلول بقچه را از پسر بزرگ گرفت و تشکر کرد. آن روز هم بهلول تا ظهر به بچهها درس داد. وقتی آنها رفتند به اتاق آمد. بقچه را باز کرد. پیراهن سفید بلندی در بقچه بود. بهلول پیراهن را بو کرد و گفت: «اَهاَه چه بوی بدی میدهد. گویی ماههاست که آن را نشسته است. میدانستم قاضی خسیس است و پیراهن نو به من نمیدهد؛ اما این بهتر است. بوی گند خودش را میدهد.»
پیراهن را به تن مترسک کرد. ظرف شیر را جلوی مترسک گذاشت و تولهخرسها را به اتاق آورد.
یک هفته گذشت. هر روز پسرهای قاضی به خانهی بهلول میآمدند و تا ظهر درس میخواندند. بهلول هم بعد از درس به سراغ خرسها میرفت. چند بار، بهلول بدون آنکه غذایی جلوی مترسک بگذارد خرسها را به اتاق آورد.
خرسها به طرف مترسک دویدند. وقتی ظرف شیر را ندیدند خودشان را به مترسک آویزان کردند و با پنجههای تیزشان لباس او را کشیدند.
آن روز بهلول تصمیم گرفت قسمت آخر نقشهاش را عملی کند. وقتی بچهها آمدند بهلول گفت: «امروز آخرین روز درس در این هفته است. برای همین تصمیم گرفتهام شما را برای گردش به باغی که اطراف شهر است ببرم. اگر موافقید همین حالا میرویم.»
بچهها با خوشحالی گفتند: «بله، ما میآییم.»
بهلول بچهها را از خانه بیرون برد، از شهر خارج شدند. بیرون شهر، باغ باصفایی بود. بهلول بچهها را به باغ برد. مدتی که بازی کردند بهلول به بچهها گفت: «شما همینجا بازی کنید تا من برگردم.» بعد به طرف باغبان رفت و سکهای در دست باغبان گذاشت و گفت: «مواظب بچهها باش تا غروب برای بردن آنها برمیگردم.»
بهلول تا قبل از ظهر خودش را به خانه رساند. خرسها را از اتاق بیرون آورد و به جایی که بچهها را درس میداد برد. خرسها را روی تخت گذاشت و همانجا منتظر ماند. ظهر که شد خدمتکار در زد. بهلول در را به روی او گشود و شروع به گریه و زاری کرد. خدمتکار وحشت زده نگاهش کرد و گفت: «چه شده، چرا گریه میکنی؟»
بهلول گفت: «بچههای قاضی...»
«چه بلایی سر بچههای قاضی آمده؟»
بهلول او را به طرف خرسها برد .خدمتکار تا چشمش به خرسها افتاد درجا خشکش زد. نزدیک بود از ترس بیهوش شود. چشمهای گرد شدهاش را به بهلول دوخت و گفت: «چه خبر شده. این توله خرسها اینجا چه میکنند. پس بچههای قاضی کجا هستند؟»
بهلول روی تخت نشست و گفت: «من برای کاری از خانه بیرون رفته بودم. وقتی برگشتم دیدم بچههای قاضی خرس شدهاند. برو به قاضی خبر بده.»
خدمتکار وحشتزده از خانهی بهلول بیرون دوید. بهلول خندهی بلندی کرد و به خرسها گفت: «بیچاره قاضی، وقتی به اینجا بیاید از دیدن شما غش میکند.»
قاضی غش کرده بود و خدمتکار داشت شانههای او را میمالید. بهلول مقداری آب به صورتش پاشید. قاضی بههوش آمد. تا چشمش به تولهخرسها افتاد نزدیک بود دوباره غش کند؛ اما ناگهان بلند شد و یقهی لباس بهلول را گرفت و فریاد زد: «ای دیوانهی زنجیری، بگو چه بلایی سر بچههایم آوردی؟!»
بهلول خودش را از چنگ قاضی خلاص کرد و گفت: «من چه میدانم؟» و به خرسها اشاره کرد و گفت: «من از خانه بیرون رفته بودم. نمیدانم در اینجا چه اتفاقی افتاده. حتماً این دو توله خرس بچههای تو هستند!»
قاضی گفت: «از تو پیش خلیفه شکایت میکنم.» رو به خدمتکار کرد و گفت: «همینحا بمان و مواظب او باش.»
وقتی قاضی از خانهی بهلول خارج میشد، بهلول او را صدا زد و گفت: «جناب قاضی، بیا بچههایت را ببر!»
قاضی بدون آنکه پشت سرش را نگاه کند از خانه بیرون رفت.
بهلول روی تخت نشست و به خدمتکار قاضی زل زد. خدمتکار محو تماشای تولهخرسها شده بود. بهلول گفت: «طوری به آنها نگاه میکنی که انگار برایت غریبه هستند. مگر آنها را نمیشناسی؟ بچههای اربابت هستند!»
خدمتکار که از ظاهرش معلوم بود حرف بهلول را باور کرده است گفت: «واقعاً راست میگویی؟ چقدر عجیب است. تا به حال چنین چیزی در عمرم ندیده بودم!»
بهلول گفت: «حالا که میبینی!»
خدمتکار به خرسها نزدیک شد و با ترس دستش را جلو برد، یکی از آنها را لمس کرد. اما زود دستش را عقب کشید و گفت: «حالا چه کار کنیم؟»
بهلول گفت: «هرچه خدا بخواهد، پیش میآید.»
«اما قاضی رفت تا پیش خلیفه از شما شکایت کند.»
«من هم منتظر مأمور خلیفه هستم.»
«اگر خلیفه بفهمد، تو را به زندان میاندازد.»
«هرچه خدا بخواهد، پیش میآید.»
صدای چند ضربهی محکم که به در خورد بهلول به طرف در دوید. مأموری که پشت در بود به بهلول گفت: «خلیفه دستور داده فوری به قصر بروی.»
بهلول به حیاط برگشت. زنجیر خرسها را در دست گرفت و به دنبال مأمور از خانه خارج شد.
بین راه مردم به دنبال بهلول راه افتادند. بهلول به آنها لبخند میزد و میرفت. هرکس چیزی میگفت:
«بهلول، کارت به خرسچرانی کشیده؟!»
«داری برای خلیفه هدیه میبری؟!»
بهلول میخندید و میگفت: «قاضی شهر بچههایش را به من سپرده بود. میروم آنها را به او تحویل بدهم.»
وقتی وارد قصر شد، قاضی را دید که با چهرهای افسرده و سر و روی آشفته انتظار میکشد. هارونالرشید روی تخت نشسته بود و با قاضی حرف میزد. بهلول وسط تالار ایستاد. زنجیر خرسها را محکم گرفته بود تا فرار نکنند.
هارون از روی تخت بلند شد و چند قدم به طرف بهلول آمد. قبل از آنکه دهان باز کند و حرفی بزند، بهلول رو به قاضی کرد و گفت: «مرد حسابی، چرا تولههایت را گذاشتهای و به اینجا آمدهای. از صبح تا حالا مرتب سراغ تو را میگیرند. آخر من کار و زندگی دارم!»
هارون نتوانست جلوی خندهاش را بگیرد. قهقههای سر داد و گفت: «ای دیوانه، این بار چه نقشهای در سر داری؟!»
بهلول گفت: «بنده بیتقصیرم جناب خلیفه! اگر باور نمیکنید از این بچههای قاضی بپرسید.»
قاضی از کوره در رفت و فریاد زد: «ای ابله، اینها که بچههای من نیستند.»
هارون به طرف تخت برگشت. سر جایش نشست و به دعوای آنها نگاه کرد. قاضی میخواست به بهلول حمله کند. هارون با دست به او اشاره کرد که سر جایش بنشیند. با لحن آرام و خیلی جدی به بهلول گفت: «من میدانم تو مرد شوخ و بذلهگویی هستی و همیشه مردم را دست میاندازی؛ اما این بار مواظب خودت باش. چون قاضی مرد محترمی است و مورد توجه ماست. حالا برو بچههای قاضی را به اینجا بیاور. قول میدهم که از تقصیر تو بگذرم.»
بهلول به تولهخرسها اشاره کرد و گفت: «پیش از آنکه شما دستور دهید من خودم بچههای قاضی را به اینجا آوردهام. حالا تقصیر من چیست که آنها تولهخرس شدهاند!»
هارون گفت: «آیا میتوانی ثابت کنی که این تولهخرسها بچههای قاضی هستند؟»
بهلول گفت: «بله. اما به یک شرط!»
«چه شرطی؟»
«اگر به قاضی ثابت شد که اینها بچههای او هستند از شکایت خودش صرف نظر کند و اینها را از من تحویل بگیرد.»
قاضی پوزخندی زد و گفت: «اگر نتوانستی ثابت کنی چه؟»
بهلول گفت: آنوقت دعایی میخوانم تا توله خرسها آدم شوند!»
هارون با صدای بلند خندید و گفت: «از تو کارهای عجیب، زیاد دیدهام؛ اما نمیدانستم که میتوانی معجزه هم بکنی!»
بهلول به تولهخرسها گفت: «بچههای خوب بروید توی بغل پدرتان!» تا زنجیر خرسها را رها کرد، تولهخرسها به طرف قاضی دویدند و خودشان را توی بغل او انداختند.
قاضی و هارونالرشید از دیدن این صحنه درجا خشکشان زد و با تعجب بههم نگاه کردند. قاضی هرچه سعی کرد تولهها را از خودش دور کند، نتوانست. کمکم داشت باور میکرد که آنها بچههای خودش هستند. خرسهای بیچاره گرسنه بودند و چون بهلول مترسک را شبیه قاضی درست کرده بود، خرسها برای پیدا کردن غذا به قاضی چسبیده بودند و او را بو میکشیدند.
هارون، سخت در فکر بود و در برابر بهلول جوابی نداشت. رو به قاضی کرد و گفت: «خیلی عجیب است. تا به حال چنین چیزی ندیده بودم!»
قاضی در حالی که سعی میکرد توله خرسها را از خودش دور کند با ناراحتی گفت: «این حقّه است. حتماً بهلول اینها را دستآموز کرده است.»
بهلول گفت: «اگر دستآموز بودند چرا نزد خلیفه نرفتند و یکراست به طرف تو آمدند؟»
قاضی گفت: «نمیدانم! اما کلکی در کار است.»
بهلول گفت: «شاید گناهی مرتکب شدهای و خداوند به این وسیله تو را مجازات کرده است!»
قاضی به فکر فرو رفت. ناگهان به یاد حرفی که به مرد خراسانی زده بود افتاد. فهمید که بهلول از این کارها منظور خاصی دارد.
بهلول گفت: «حالا که حقیقت روشن شد، با اجازهی شما مرخص میشوم.»
هارون هنوز در فکر بود و با توجه و حیرت به قاضی و خرسها نگاه میکرد. وقتی بهلول از قصر بیرون رفت، قاضی تولهخرسها را بهکناری انداخت و بهدنبال بهلول دوید. خرسها هم پشت سر قاضی از قصر خارج شدند. بهلول با شتاب میرفت و قاضی و خرسها به دنبال او بودند. بین راه قاضی خودش را به بهلول رساند و گفت: «خواهش میکنم صبر کن. هرچه بگویی انجام میدهم.»
توله خرسها به پاهای قاضی پیچیدند و خودشان را به او آویزان کردند. مردم از کنار آنها میگذشتند و با دیدن آن صحنه میخندیدند. قاضی به التماس افتاد و گفت: «زودتر فکری کن و مرا از شرّ این خرسها نجات بده. آبرو و اعتبار من دارد از دست میرود.»
بهلول سرش را به گوش قاضی نزدیک کرد و آهسته گفت: «اگر عسلهای توی کوزهها سکه شود، من هم دعایی میخوانم تا این تولهخرسها آدم شوند!»
قاضی گفت: «هر چه بگویی انجام میدهم.»
بهلول زنجیر خرسها را گرفت و گفت: «به خانه برو تا من آن مرد خراسانی را بیاورم. امیدوارم وقتی برگشتم تمام آن عسلها به سکّه تبدیل شده باشد!»
قاضی گفت: «همین حالا سکهها را آماده میکنم.» و با شتاب به طرف خانه رفت.
بهلول زنجیر خرسها را کشید و گفت: «بیایید برویم. حیف است شما در خانهی این مرد حیلهگر زندگی کنید. او از حیوان هم پستتر است.»
خرسها به دنبال بهلول راه افتادند. بهلول میرفت تا بچههای قاضی را بیاورد و به مرد خراسانی مژدهی پیدا شدن سکههایش را بدهد.
.