زاویه‌‌ی جیش

آیا با دارودرمانی هم می‌توان اعتماد به نفس پایین را درمان کرد؟

پایین بودن اعتماد به نفس را نمی‌توان با دارو درمان کرد. قرصی وجود ندارد که باعث بالا رفتن اعتماد به نفس شود و نباید انتظار داشت که دارو بتواند مسئله‌ای را که در طول زمان و در شخصیت فرد شکل گرفته اصلاح کند.

البته با دارو می‌توان اضطراب را کاهش داد. اضطراب بالا باعث می‌شود افراد نتوانند به خوبی با دیگران ارتباط برقرار کنند و به طور غیر مستقیم اعتماد به نفس آنان را پایین می‌آورد. همچنین با کمک دارو می‌توان تمرکز افراد را بالا برد برخی از افراد نمی‌توانند کارهای روزمره خود را به درستی انجام بدهند. اما می‌توان با دارو تمرکز آنها را بالا برد و به طور غیر مستقیم مشکل پایین بودن اعتماد به نفسشان را برطرف کرد. اگر کسی به افسردگی دچار شده و این مسئله اعتماد به نفس او را تخریب کرده باشد می‌توان با دارو درمانی افسردگی او را درمان کرد و زمانی که افسردگی از بین رفت اعتماد به نفس فرد خود به خود افزایش پیدا می‌کند.

اما به طور کلی موثرترین روش درمان اعتماد به نفس، روان درمانی مشاوره است.

آیا برای اعتماد به نفس پایین درمان قطعی وجود دارد؟

اعتماد به نفس پایین کاملاً درمان می‌شود یا خیر به انگیزه‌ی خود افراد بستگی دارد و به اینکه چقدر حاضرند در این راه قدمی بردارند. البته برخی افراد نسبت به بعضی درمان‌ها، حتی دارودرمانی مقاومند. به عنوان مثال، بعضی از افراد در مقابل روش‌های روان درمانی بیماری افسردگی مقاومت می‌کنند و مثلاً در طی روند درمان بیان می‌کنند که «من حرف شما را قبول دارم اما نمی‌توانم». افرادی هم که اعتماد به نفس پایین دارند از بعضی جملات کلیشه‌ای زیاد استفاده می‌کنند؛ مثل: «نمی‌شود، نمی‌توانم، غیر ممکن است، محال است و ...» . در صورتی که باید بدانند می‌شود این‌ها را تغییر داد. این افراد باید ذهنیت‌های خود را تعدیل کنند. نباید اینگونه بیندیشند که «اگر من آدم با ارزشی بودم او با من اینگونه رفتار نمی‌کرد.» یا «من حرفم را نمی‌زنم چون می‌ترسم او آن را قبول نداشته باشد.» این افراد باید باور کنند که نظرشان مهم و مورد تایید دیگران است.

اگر خودپنداره‌ی افراد اصلاح شود و توانایی‌ها و ناتوانی‌های واقعی خود را بشناسند، اعتماد به نفسشان بهبود می‌یابد.

ما همواره خودمان را ارزیابی می‌کنیم و نتایج این ارزیابی را در مواجهه با واقعیت می‌سنجیم، اگر تصویری که از خودمان داریم با واقعیت همخوانی داشت آن را تایید و اگر با واقعیت نداشت آن را رد می‌کنیم. به عنوان مثال وقتی ما را به یک مهمانی دعوت می‌کنند، با خود فکر می‌کنیم که چه کسانی در آنجا حضور دارند و آن افراد چقدر ما را می‌پذیرند. اگر از اعتماد به نفس پایینی برخوردار باشیم و از طرف جمع پذیرفته شویم به ما خوش می‌گذرد و اگر مورد بی‌توجهی قرار بگیریم از بودن در آن مهمانی لذت نمی‌بریم. یعنی اگر دیگران به استقبال ما بیایند و از دیدن ما اظهار خوشحالی کنند برایمان خوشایند است ولی اگر بگویند: «باز سر و کله‌‌ی این پیدا شد.» و احساس ناخشنودی کنند، تمایلی به ماندن در آن جمع نداریم.

اما اگر از اعتماد به نفس خوبی برخوردار باشیم، حتی در صورتی که مورد بی‌مهری و به تنهایی دیگران قرار بگیریم با خود می‌اندیشیم که «ممکن است این افراد به دلیلی من را قبول نداشته باشند، ولی ارزش من در این نیست که عده‌ای قبولم داشته باشند و تأییدم کنند.» اینو طرز تفکر، تأثیرات مثبتی روی ما می‌گذارد و باعث می‌شود حتی از بودن در چنین جمعی هم لذت ببریم.

اگر شما از جمع دوستانتان دوری می‌کنید، با دیگران راحت نیستید و از ترس اینکه شما را نپذیرند، با کسی ارتباط مناسب برقرار نمی‌کنید، لازم است پیش قدم شوید، سر صحبت را باز کنید و ارتباط برقرار سازید، از کسی که به او علاقه دارید تقاضای همراهی کنید و ...

اینکه همواره می‌ترسید «نه» بشنوید و اگر از کسی «نه» شنیدید احساس پوچی می‌کنید، به دلیل این است که خود را وابسته به نظر دیگران می‌بینید.

پذیرفته نشدن از سوی دیگران به این معنا نیست که شما شایستگی ندارید یا بی‌ارزش هستید. همواره نظر خود را بیان کنید و اگر کسی به نحوی گفت که از شما خوشش نمی‌آید، بدانی که نظر آن فرد دلیل بر بدی یا بی‌ارزش بودن شما نیست.

مهاجرت به افراد موفق و کسانی که از اعتماد به نفس خوبی برخوردارند می‌تواند در درمان اعتماد به نفس موثر باشد. افرادی که اعتماد به نفس بالا دارند، هنگامی که به افراد دیگر برخورد می‌کنند، می‌تواند انگیزه‌هایی را در آنها به وجود آورند. برای مثال چندین سال پیش فیلمی از پدرِ من از تلویزیون پخش شد و جوانی با دیدن این فیلم، نامه‌ای برای پدرم نوشت که «من خیلی دلم می‌خواهد مانند شما باشم.» و پدرم در جواب برای او نوشت «انسان‌ها هیچ فرقی با هم ندارند، فقط برای رسیدن به هدف باید کمی جدی‌تر تلاش و کار کنند. لزومی ندارد که انسان‌ها شبیه به هم باشند، هرکس باید توانایی خودش را بشناسد و بر اساس آنها آنها زندگی کند.» آن جوان در نامه‌ی بعدی خود نوشته بود که این پاسخ پدر من دریچه‌ی جدیدی در ذهن او باز کرده و امیدوار شده که می‌تواند با تلاش کردن به مراحل بالا برسد.

آیا اضطراب داشتن هنگام صحبت یا سخنرانی نشانه اعتماد به نفس پایین است؟

اگر فرد مطلبی را که می‌گوید قبول داشته باشد از خودباوری بالایی برخوردار خواهد بود، در نتیجه می‌تواند خیلی راحت و بدون اضطراب با دیگران ارتباط چشمی برقرار کند و حرفش را بزند، ولی اگر به خود شک داشته باشد و از چیزی که می‌خواهد بگوید اطمینان نداشته باشد، دائم نگاه خود را می‌دزد یا سرش را پایین می‌اندازد و نمی‌تواند راحت صحبت کند، تپق می‌زند و از این شاخه به آن شاخه می‌پرد. همین فرد اگر از مطلبی که می‌خواهد بگوید اطمینان پیدا کند و با تمرین بتواند به خودباوری مناسبی برسد، می‌تواند با اعتماد به نفس و خیلی راحت مطلب خود را بیان کند.

طبیعتاً وقتی کسی مجبور باشد در مورد موضوعی که اطلاع کمی از آن دارد صحبت کند، دچار اضطراب می‌شود و نمی‌تواند حق مطلب را به جا بیاورد. برای ایراد یک سخنرانی باید برنامه‌ریزی کنیم، در مورد موضوع مورد بحث چندین کتاب بخوانیم و اطلاعاتی را درباره‌ی آن به دست بیاوریم و سخنرانی خود را در حضور چند نفر آشنا تمرین کنیم. این کار اعتماد به نفسمان را بالا می‌برد.

اگر نسبت به مطلبی شناخت کافی داشته باشیم و بدانیم که دقیقاً راجع به چه چیزی صحبت می‌کنیم و بیشتر از اطرافیان در مورد آن موضوع اطلاعات داشته باشیم، خیلی راحت می‌توانیم در جمع صحبت یا سخنرانی کنیم.

درمان اعتماد به نفس بالا آسان‌تر است یا اعتماد به نفس پایین؟

درمان اعتماد به نفس بالا و پایین تفاوت زیادی نمی‌کند. برای متعادل کردن اعتماد به نفس، گاهی لازم است تصویرهای کاذبی را که در ذهن فرد وجود دارند بشکنیم و گاهی لازم است توانمندی‌های فرد را به او بشناسانیم و تصویری را که از خود دارد اصلاح کنیم.

بهترین کار این است که ذهنیت و باورهای فرد در مورد توانایی‌های خودش را به واقعیت نزدیک کنیم و محدودیت‌هایی را که برای خود قائل است از بین ببریم. بعضی از بیماران می‌گویند: «من حرف شما رو کاملاً قبول دارم، ولی اومدنم برای درمان بیهوده است. اگر تا به حال هم آمده‌ام فقط برای این است که شما را قبول دارم و دوست‌تان دارم، اما فکر می‌کنم شما این حرف‌ها رو برای دلخوشی من می‌گویید.» این افراد باید بدانند که ما به آنان دروغ نمی‌گوییم، فقط دیدگاه جدید را به روی آنان می‌گشاییم تا خود را از زاویه‌ی دیگری ببینند و بتوانند تغییر کنند. اگر کسی همواره بگوید که «نمی‌توانم، نمی‌شود و ...» همین نوع تفکر، مشکلات و سختی‌هایی را برای او به وجود می‌آورد و تا زمانی که چنین افکاری دارد، نمی‌تواند اعتماد به نفس خود را متعادل کند.

در هر صورت برای درمان اعتماد به نفس نامتعادل باید گام به گام پیش رفت و تمرین‌هایی به فرد داد تا به انجام دادن آنها بتواند به توانایی‌های واقعی خود پی ببرد و به اعتماد به نفس متعادلی برسد.

ورود به مدرسه و محیط آموزشی چه تأثیری روی اعتماد به نفس دارد؟

رفتار خانواده و اینکه چگونه با کودک برخورد می‌کنند، چگونه او را تحویل می‌گیرند، چقدر به او احساس مسئولیت می‌دهند و چقدر نشان می‌دهند که قبولش دارند، زمینه ساز باور او نسبت به خودش است. کسی که حس کند مورد تأیید است و با این احساس وارد مدرسه یا هر محیط جدید دیگری شود، اعتماد به نفس خوبی خواهد داشت.

کودک در مدرسه با تعداد زیادی از هم‌سن و سالان خود روبه‌رو می‌شود. در چنین محیطی رقابت وسیع‌تر از محیط خانواده است و اگر کودک با توانایی‌های خود آشنا نباشد، و والدین یا اطرافیان، دائم او را با دیگران مقایسه کنند، کم‌کم حساسیت‌های در او به وجود می‌آید و احساس بدی نسبت به خود یا دیگران پیدا می‌کند. اگر این احساس بد را به خودش نسبت دهد، ذهنیتی در او ایجاد می‌شود که «من آدم با ارزش و مورد تأییدی نیستم» و این باعث کاهش اعتماد به نفس او می‌شود. اما اگر به کودک فرصت داده شود که خود را بشناسد، توانایی‌هایش را کشف کند و پرورش دهد، خود پنداره‌ی درستی در او شکل می‌گیرد، در آینده اعتماد به نفس خوبی پیدا می‌کند و می‌تواند در تحصیل و زندگی موفق باشد. این موفقیت اعتماد به نفس او را افزایش می‌دهد و فرد وارد چرخه‌ای می‌شود که مثل یک راه‌پله‌ی مارپیچ او را به مراحل بالای موفقیت می‌رساند. یعنی موفقیت، اعتماد به نفس را بالا می‌برد و اعتماد به نفس بالا، موفقیت‌های بیشتر را موجب می‌شود.