نوشتن کتاب دربارهی شفافاندیشی نکات مثبت بسیاری دارد. تاجران مشهور و سرمایهگذاران از من دعوت میکنند برایشان سخنرانی کنم و پول خوبی هم بابتش میدهند (البتهاینبه خاطر قضاوت نادرست آنهاست، چرا که کتابها بسیار ارزانترند). در یک کنفرانس پزشکی، این اتفاق برای من افتاد. داشتم دربارهی غفلت از نرخپایه حرف میزدم که آن را با یک مثال پزشکی بیان کردم؛ در مورد یک مریض ۴۰ساله، درد شدید قفسهی سینه احتمالاً (بیشاز هرچیزدیگری) نشاندهندهی مشکل قلبی است یا ممکن است بیانگر استرس باشد.
استرس بسیار متداولتر است (نرخ پایهی بیشتری دارد). بنابراین، توصیه میشود ابتدا استرس بیمار بررسی شود. تمام این مطالب بسیار منطقی بهنظر میرسد و آن پزشکان بیهیچمشکلی متوجه موضوع میشوند. اما وقتی از عالم اقتصاد مثال انتخاب کردم، بیشترشان گیج شدند.
وقتی هم برای سرمایهگذاران حرف میزنم همین اتفاق میافتد. اگر با کمک مثالهای مالی خطاها را توضیح بدهم، همه بهسرعت متوجه میشوند اما اگر بخواهم از زیستشناسی استفاده کنم، خیلیها مطلب را گم میکنند. نتیجه این است که انتقال مفاهیم از یک رشته به رشتهی دیگر به خوبی انجام نمیگیرد. به این اثر، وابستگی دامنه گفته میشود.
در ۱۹۹۰، هری مارکوویتز جایزهی نوبل اقتصاد را به خاطر نظریهاش دربارهی «انتخاب حوزهی سرمایهگذاری» دریافت کرد. او در این کار ترکیببندی ایدهآل یک حوزهی کاری را با در نظر گرفتن ریسک و احتمال بازگشت سرمایه توضیح میدهد. اما خود مارکوویتز در مورد حوزهی سرمایهگذاریاش و چگونگی تخصیصدادن سرمایه به بازار بورس و اوراق قرضه، توزیع ۵۰_۵۰ را انتخاب کرد؛ نیمی از سرمایه در بازار بورس، نیم دیگر در اوراق قرضه. این برندهی جایزهی نوبل از بهکارگیری فرایند ابتکاری خود در امور شخصی ناتوان بود، یک نمونهی آشکار از وابستگی دامنه. او نتوانست دانش را از جهان آکادمیک به زندگی شخصی منتقل کند.
یکی از دوستان من به آدرنالین معتاد است. همیشه در حال صخرهپیمایی با دست خالی یا پریدن از روی کوه با لباس بادی است. او هفتهی پیش به من توضیح میداد که چرا شروع کردن یک تجارت جدید خطرناک است؛ ورشکستگی همیشه امکانپذیر است. به او گفتم «بهشخصه ترجیح میدهم ورشکسته باشم تا اینکه بمیرم.» ولی او منطق مرا نپذیرفت.
بهعنوان یک نویسنده بهخوبی میدانم انتقال مهارت به یک حوزهی جدید چقدر دشوار است. برای من، نوشتن طرح داستان برای رمان و خلق شخصیتهای جدید مثل آب خوردن است. یک برگ کاغذ سفید و خالی مرا مضطرب نمیکند. اما این قضیه در مورد مثلاً، یک آپارتمان خالی بسیار متفاوت است. وقتی کار به طراحی داخلی میرسد، میتوانم ساعتها در اتاق بایستم، دستهایم را توی جیبم کنم و حتی یک ایده هم به ذهنم خطور نکند.
حوزهی تجارت همیشه با وابستگی دامنه در چالش است. یک شرکت نرمافزار کامپیوتری یک مدیر فروش موفق را استخدام کرد. جایگاه جدید همهی استعدادهای او را به کار نمیگرفت؛ برای او انتقال مهارت فروش کالا به شغل جدیدش یعنی فروش خدمات بسیار مشکل بود. همینطور یک مجری که در برابر جمعیت کوچک فوقالعاده اجرا میکند ممکن است مقابل جمعیت ۱۰۰نفره قابلیتهای خود را از دست بدهد. یا یک ذهن با استعداد در بازاریابی وقتی به مقام مدیرعامل ارتقا مییابد ممکن است ناگهان نتواند راهکارهای خلاقانهای در زمینه تولید ارائه دهد.
در مثال مارکوویتز دیدیم انتقال مهارت یا دانش از محدودهی حرفهای به محدودهی شخصی کار سختی است. من برخی مدیران عامل را میشناسم که در دفتر خود یک رهبر باجذبهاند، اما در منزل هیچ ارادهای از خود ندارند. همینطور به ندرت میتوان قشری را پیدا کرد که بیشتر از منادیان سلامتی، یعنی پزشکان، سیگار بکشد. افسران پلیس هم دو برابر غیرنظامیان در خانه از خود خشونت نشان میدهند. رمانهای منتقدان ادبی همیشه تندترین نقدها را مال خود میکنند. معروفتر از همه، ازدواج مشاوران خانواده از ازدواج مراجعانشان شکنندهتر است. استاد ریاضی، بری میزر، این داستان را نقل میکند «چند سال پیش میخواستم تصمیم بگیرم از دانشگاه هاروارد به استنفورد بروم یا نه. دوستانم را با بحثهای احمقانه خسته کرده بودم. آخر سر، یکی از آنها به من گفت «تو یکی از نظریهپردازان اصلی تصمیمگیری ما هستی. شاید باید یک فهرست از مزایا و معایب درست کنی و سعی کنیم برآیند آنها را محاسبه کنی.» بیدرنگ به او پرخاش کردم و گفتم «سندی شوخی نکن، قضیه جدی است!»
وقتی در یک زمینه به مهارت بالایی میرسی، انتقال آن به یک زمینهی دیگر کار مشکلی است. بهخصوص انتقال مباحث از حوزهی علم به زندگی شخصی کار بسیار چالشبرانگیزی است، یعنی از یک نظریهی بهظاهر بیعیب به یک کار که عملاً امکانپذیر باشد. البته این موضوع شامل این کتاب هم میشود. انتقال دانش از صفحات این کتاب به زندگی روزمره دشوار خواهد بود. حتی برای من هم که نویسندهی این کتاب هستم کار بسیار سختی است. بههمین دلیل افراد بامطالعه ممکن است در خیابان خیلی باهوش نباشند.
؛