فیلم افتضاح بود. بعد از یک ساعت، درِگوش همسرم گفتم «پاشو برویم خانه.» گفت «بههیچوجه. قرار نیست ۳۰ دلارمان را دور بریزیم.» با اعتراض گفتم «این توجیه درستی برای ماندن نیست. پولمان همین الان هم خرج شده. اینجا با خطای هزینهی هدررفته مواجه شدهایم. نوعی طرز فکر اشتباه!» آنچنان به من چشمغره رفت که انگار تازه یک لیموترش را گاز زده. خب، من قبول دارم که دربارهی این موضوع زیادهروی میکنم که خودش خطایی است به نام تغییر شکل حرفهای. چه بمانیم و چه برویم، ۳۰ دلار را خرج کردهایم. بنابراین، این عانل نباید در تصمیم ما نقش داشته باشد. با گفتن این جملات، تلاش کردم موضوع را روشن کنم. نیازی به گفتن نیست که در نهایت تسلیم شدم و در صندلیام فرو رفتم.
روز بعد، در یک جلسهی بازاریابی شرکت کردم. چهار ماه از شروع فعالیت کمپین تبلیغاتی میگذشت. حتی یکی از اهدافمان هم محقق نشده بود. به نظر من بهترین راه، انصراف از کمپین بود اما مدیر تبلیغات با اصرار میگفت «ما سرمایهگذاری زیادی برایش انجام دادهایم. اگر الان متوقفش کنیم، یعنی همهی این هزینهها بیدلیل بوده.» او هم قربانی دیگر خطای هزینهی هدررفته است.
یکی از دوستانم سالها از رابطهی عاشقانهی پُرمشکلش زجر میکشید. نامزدش بارها و بارها به او خیانت میکرد. هر دفعه هم پشیمان برمیگشت و التماس میکرد که دوستم او را ببخشد. او میگفت «انرژی زیادی صرف این رابطه کردهام و کنار گذاشتنش کار اشتباهی است.» یک مورد کلاسیک از خطای هزینهی هدر رفته.
خطرناکترین حالت خطای هزینهی هدر رفته وقتی است که زمان، پول، انرژی یا عشق زیادی صرف چیزی کرده باشیم. این هزینه کردن دلیلی میشود برای ادامه دادن، حتی اگر با موضوعی محکومبهشکست سروکار داشته باشیم. هرچه بیشتر سرمایهگذاری کنیم، هزینهی هدررفته بیشتر میشود و بیشتر مجبور میشویم ادامه دهیم.
سرمایهگذاران اغلب قربانی خطای هزینهی هدر رفتهاند. بیشتر وقتها، تصمیمهای تجاریشان را بر اساس قیمت خرید میگیرند. آنها میگویند: «پول بسیار زیادی به خاطر این سهام از دست دادهام، الان نمیتوانم بفروشمش.» این استدلال غیر منطقی است. قیمت خرید نباید هیچ نقشی داشته باشد. مهم عملکرد آیندهی سهام و (آیندهی عملکرد سرمایهگذاریهای جایگزین) خواهد بود. به شکل طعنهآمیزی، هرچه سهام ضرر بیشتری بدهد، سرمایهگذاران تمایل بیشتری برای نگهداشتنش دارند.
نیاز به ثبات منجر به رفتار غیرمنطقی میشود. نباید فراموش کنیم که ثبات نشاندهندهی اعتبار است. از تضادها خوشمان نمیآید. اگر در میانههای راه تصمیم بگیریم پروژهای را لغو کنیم، تضاد ایجاد کردهایم. در واقع قبول کردهایم یکزمانی جور دیگری فکر میکردیم. ادامه دادن یک پروژهی بیارزش تنها این اتفاق دردناک را به تاخیر میاندازد و ظاهر را کماکان حفظ میکند.
کنکورد نمونهی بارز یک پروژهی ناموفق دولتی است. هر دو طرف قرارداد — بریتانیا و فرانسه — از مدتها قبل میدانستند تجارت این هواپیمای مافوق سرعت صوت هرگز بهصرفه نبوده، اما کماکان به صرف مبالغ هنگفت ادامه دادند، شاید فقط برای حفظ ظاهر. رها کردن پروژه به منزلهی پذیرفتن شکست بود. به همین دلیل، اغلب خطای هزینهی هدر رفته را اثر کنکورد هم مینامند. این خطا منجر به اشتباهات پُرهزینه و فاجعهآمیزی در قضاوتها میشود. آمریکاییها، به همین دلیل، به حضورشان در جنگ ویتنام ادامه دادند. تفکرشان این بود «ما تا الان خیلی چیزها را قربانی این جنگ کردهایم. اشتباه است اگر منصرف شویم.»
«تا اینجا آمدهایم...»،
«تاکنون این همه از کتاب را خواندهام...»،
«...اما دو سال صرف این دوره کردهام»،
اگر با هر یک از این نمونههای فکری مواجه شدهاید، یعنی خطای هزینهی هدر رفته در گوشهی ذهن شما مشغول به کار است.
البته ممکن است دلایل خوبی برای ادامهی کار و سرمایهگذاری برای چیزی تا نتیجهدادنش وجود داشته باشد. اما مراقب دلایل غلطی مثل توجیه سرمایهگذاریهای جبرانناپذیر باش. برای تصمیم گیری منطقی باید هزینههایی را که تا امروز کردهای فراموش کنی. مهم نیست تاکنون چقدر سرمایهگذاری کردهای؛ فقط ارزیابیات از هزینهها و سودهای آینده مهم است.