
روزی بود و روزگاری بود. یک مرغ ماهیخوار بود که لب دریاچه زندگی میکرد و از همهی کارهای دنیا به این دلش خوش بود که هر روز یک ماهی بگیرد و بخورد و شب همانجا بخوابد.
مدتها این کارش بود تا پیر و ضعیف و رنجور شد و یک روز دید که دیگر نمیتواند مثل گذشته لبِ آب کمین کند و با تردستی و چابکی ماهیها را بگیرد، چون ماهیها پیش از اینکه او به خودش بجنبد فرار میکردند و او گرسنه میماند. آنوقت از خستگی در گوشهای مینشست و با خودش فکر میکرد که «افسوس که عمر عزیز را به بازیچه بر باد دادم و در جوانی چیزی برای روزگار پیری ذخیره نکردم و حالا قدرت و توانایی ندارم که حتی یک ماهی هم بگیرم.»
تا اینکه یک روز فکری کرد و با خودش گفت: «حالا گذشتهها گذشته و چون بیخوراک نمیتوان زندگی کرد باید راه آسانتری پیدا کنم. در دنیا را که نبستهاند!»
بعد رفت در کنار دریاچه، آنجا که نزدیک منزل خرچنگ بود نشست. قیافهی ماتمزدهای هم به خودش گرفت و بنا کرد با خود حرف زدن و گفت: «خدایا این چه بلایی بود که نازل شد. من که پیر شدهام و چیزی از عمرم باقی نمانده، اما این ماهیها چه گناهی دارند و چرا باید گرفتار دست ظالم بشوند. عجب روز و روزگاری شده که هیچکس به هیچکس رحم نمیکند. . .»
خرچنگ که با ماهیخوار آشنا بود و بسیار هم با هم نشسته و درد دل کرده بودند وقتی صدای او را شنید از آب بیرون آمد. نزدیک ماهیخوار رفت و گفت: «دوست عزیز، انشاءاللّٰه بلا دور است، میبینم که خیلی پریشان و غمگینی مگر چه اتفاق بدی افتاده؟»
ماهیخوار جواب داد: «ای برادر چگونه غمگین نباشم. تو میدانی که سرمایهی زندگی من این بود که هر روز از این آبگیر یک ماهی میگرفتم. من هم به همین شکار ناچیز قناعت میکردم و راضی بودم، اما امروز دو صیاد را دیدم که با تورهای بزرگ ماهیگیری از اینجا میگذشتند و نگاهی به این آبگیر انداختند و یکی از آنها به دیگری گفت: «حالا در فلان دریاچه ماهی بیشتر است اول کار آنجا را میسازیم و بعد میآییم اینجا و دوسه روزه کلک اینها را هم میکنیم.»
این است که من میبینم علاوه بر اینکه من در اینجا بیروزی میمانم همهی این ماهیها هم در ظرف دوسه روز صید میشوند و یکباره از میان میروند. خوب، دلم به حال اینها هم میسوزد.»
خرچنگ این خبرها به ماهیها گفت. آنها هم از این خبر خیلی ترسیدند و جوش و خروش در میانشان افتاد و همه دور خرچنگ جمع شدند و گفتند: «بله، مرغ ماهیخوار راست میگوید. اگرچه او هم دشمن ما بود. اما او فقط روزی یک ماهی میگرفت و از جمع ما چیزی کم نمیشد، ولی اگر صیاد بیاید ناگهان همه را میگیرد و چون ما نمیدانیم چه چارهای باید کرد بهتر این است که از ماهیخوار بپرسیم شاید او راه فراری بلد باشد.»
خرچنگ گفت: «اگرچه نباید با دشمن مشورت کرد، ولی مرغ ماهیخوار در خشکی زندگی کرده شاید عقلش زیادتر باشد.»
پس ماهیها همه همراه خرچنگ آمدند کنار ساحل و از ماهیخوار پرسیدند: «خبری که خرچنگ از قول تو گفته، راست است؟»
ماهیخوار گفت: «بله، من شکارچیها را با چشم خودم دیدم و حرفهای آنها را با گوش خودم شنیدم و این بود که هم برای خودم و هم برای شما خیلی غمگین شدم.»
ماهیها گفتند: «ای مرغ دانا، ما میدانیم که وقتی بلای سخت و دشمنی بزرگ پیش میآید دشمنیهای کوچک را باید فراموش کرد. همیشه زندگی تو به وجود ما وابسته بود و حالا زندگی ما هم به عقل و هوش تو وابسته است، حالا در کار ما چه راه نجاتی به عقلت میرسد؟»
ماهیخوار جواب داد: «من خود از زبان ماهیگیران شنیدم که گفتند بعد از تمام شدن کار آن دریاچه به اینجا خواهند آمد و چون نه من و نه شما، هیچ یک زورمان به آنها نمیرسد، به عقیدهی من هیچ راه دیگری وجود ندارد جز اینکه همه از این دریاچه به دریاچهی دیگری که در پشت این کوه است فرار کنیم. من آن دریاچه را دیدهام، به قدری بزرگ است که هیچ ماهیگیری نمیتواند در ته آن قدم بگذارد و با وجود این آبش به قدری صاف و زلال است که تخم ماهی و دانهی ریگ را در ته آن میتوان دید. همه به آنجا بروید. همیشه راحت هستید، زیرا پای هیچ آدمیزادی به آنجا نرسیده و از چشم دشمنان پنهان است.»
ماهیها گفتند: «فکر بسیار خوبی است، اما دریاچهی ما راهی به آنجا ندارد و ما در خشکی نمیتوانیم راه برویم و این کار بیکمک تو امکانپذیر نیست. تو که یک عمر از ماهیها خوراک کردهای بیا و این همراهی را در حق ما بکن و ما را به آنجا برسان تا خدا هم از گناهانت درگذرد و ما هم از تو راضی باشیم.»
مرغ ماهیخوار جواب داد: «من کوتاهی نمیکنم، اما وقت کم است و صیادان ممکن است تا چند روز دیگر اینجا برسند و من هر بار بیش از دوسه ماهی نمیتوانم ببرم.»
ماهیها باز التماس کردند و قرار بر این شد که هر روز دو بار مرغ ماهیخوار چند ماهی را به دریاچهی جدید ببرد. پس ظرفی از پوست هندوانه آوردند و نخی از علف دریا به آن بستند و هر روز صبح و عصر چند ماهی در آن مینشستند و ماهی خوار نخ را به نیش میگرفت و پرواز کنان آنها را میبرد بالای تپهای که در آن نزدیکی بود و آنها را میخورد و استخوانهایشان را همان جا میریخت و با ظرف خالی برمیگشت. ماهیها هم که از حقیقت حال خبر نداشتند و فریب او را خورده بودند هر بار هر یک پیشدستی میکردند که «اول مرا ببر.»
تا چند روز ماهیخوار با این بدجنسی شکم خود را از گوشت ماهیها سیر میکرد و در دل خود آنها را مسخره میکرد و میگفت: «پیران قدیم راست گفتهاند که، تا احمق در جهان هست تنبل بیروزی نمیماند.»
بعد از چند روز خرچنگ به ماهیخوار گفت: «من میخواهم دریاچهی جدید را تماشا کنم و خبر خوشحالی و سلامتی ماهیها را برای دوستان بیاورم، خوب است امروز مرا ببری.»
ماهیخوار وقتی این حرف را شنید با خود گفت: «حالا که این خرچنگ برای سلامت ماهیها نگران شده ممکن است ماهیها را هم به شک و تردید بیندازد، پس بهتر است این را هم دنبال دوستانش بفرستم.»
این بود که دیگر نگذاشت خرچنگ در آب برود و پیشنهاد کرد که «چه از این بهتر، زود باش، همین الان بیا پشت من سوار شو تا در یک ساعت برویم و برگردیم، هم دریاچه را تماشا میکنی، هم ماهیها را میبینی و هم پروازی میکنیم و خلاصه هم فال است و هم تماشا.»
بعد خرچنگ را بر پشت خود سوار کرد و پروازکنان راه بیابان را در پیش گرفت؛ اما خرچنگ باهوش همین که استخوانهای ماهیها را روی تپه دید فهمید که اوضاع از چه قرار است و دانست که ماهیخوار مکار، حیله به کار برده و ماهیها را نابود کرده و حالا جان خود خرچنگ هم در خطر است.
این بود که با خود گفت: «بهتر است حالا که دستم میرسد با او بجنگم و انتقام ماهیها را از او بگیرم، اگر موفق شدم او را هلاک کنم که جان خودم و بقیهی ماهیها را خریدهام. اگر هم زورم نرسید دستکم مرگ من مرگ با افتخاری است و مردم نمیگویند که خرچنگ هم چنگش را فراموش کرد و خر شد!»
بعد از این فکر تصمیم خودش را گرفت و همچنان که بر پشت ماهیخوار سوار بود ناگهان خود را به گردن ماهیخور انداخت و با چنگهای استخوانی خود حلق او را محکم فشار داد. مرغ ماهیخوار بیهوش شد و هر دو با هم به زمین افتادند. وقتی خرچنگ مطمئن شد ماهیخوار دیگر جان ندارد گردنش را رها کرد و به عجله خود را به ماهیها رساند و خبر حیلهی ماهیخوار را به آنها داد و گفت: «ماهیخوار شنیده بود که بعضی وقتها مکر و حیله بیش از زور بازو برای پیشرفت کار اثر دارد، اما نفهمیده بود که همیشه خیانت به دوستان و قصد جان بیگناهان به قیمت جان حیلهگر تمام میشود.»
ماهیها از فداکاری خرچنگ تشکر کردند. آنها خوشحال بودند که مرغ ماهیخوار هم به سزای خیانتش رسیده و با خود عهد کردند که دیگر هیچوقت خبری را که از جانب دشمن میرسد باور نکنند و از دشمن خود توقع خیراندیشی نداشته باشند.
بعد ماهیها در گذشته بعضی از دوستان خود را تسلیت گفتند و بازماندگان از فداکاری خرچنگ تشکر کردند. آنها خوشحال بودند که مرغ ماهیخوار هم به سزای خیانتش رسیده و با خود عهد کردند که دیگر هیچوقت خبری را که از جانب دشمن میرسد باور نکنند و از دشمن خود توقع خیراندیشی نداشته باشند.
