صبح که از خواب بیدار میشوی، اولین کاری که میکنی چک کردن لیست مهمانهایت است.
نه، شوخی نمیکنم. منظورم همانهایی است که شب قبل در ذهنت جا خوش کردهاند. همان خاطرهی کلاس چهارم که وسط تا کردن لباسها ناگهان سر میرسد. همان نگرانیِ بیهودهای که هنگام رژ لب زدن، دربارهی «آیندهی نجاتِ جهان پس چه شد؟» جلسه اضطراری تشکیل میدهد. همان احساس ناخواندهای که بدون زنگ خانه را زدن، میآید و روی مبل لم میدهد و پاهایش را دراز به دراز مقابلت میگذارد.
من تمام روز را صرف این میکنم که به مهمانها بگویم: «امروز وقت ندارم ای همیشه غایب.» «امشب شب گریه نیست، آقای ابی.»، «تو را که یک هفته پیش اخراج کردم، چرا دوباره آمدی؟»
انگار من کوچ ذهنم هستم. هر کس وارد میشود، کارت شناساییاش را میگیرم. اگر فکری بیاید بدون دعوت، میگویم: «تو که یه زمونی واسه من خدا بودی، بیرون!» اگر خاطرهای پا بگذارد، میگویم: «تو که قرار بود سکوت کوچه رو ترانه بارون نکنی!».
خستگی مثل گرد و غبار روی همهچیز نشسته بود؛ روی فکرها، روی خاطرهها، حتی روی خودِ من. اما نمیتوانم جلوی خودم را بگیرم. چون اگر یک لحظه کوتاه بیایم، همهچیز از کنترل خارج میشود. درست مثل همان روزی که همزمان گریه کردم، به آینده فکر کردم، کلاس چهارم را به خاطر آوردم، و بدنم تصمیم گرفت که قلبش را تندتر از همیشه بتپاند. همهی این حسها فکرها، امیال، روی پرگاری از کنش و واکنش مستعدکننده، در یک اتاق پنجاه متری جمع شدند. دیگر نمیدانستم کدام صدا مالِ من است و کدامیک فقط مهمانی است که زیادی مانده.

قصهای که خواندید از یک ذهن پنجاه متری است. از آن خانههایی که اگر یک مهمان، آن که خدای را حبیب است، سرزده بیاید، باید میز خودمانی امیالت را از آن وسط جمع کنی. اگر یک خاطره وارد شود، احساساتِ تو خواه یا ناخواه سرازیر میشوند، توی آشپزخانه. اگر اضطراب بخواهد از پنجره سرک بکشد، دیگر جایی برای فکرهای حاضر در لحظه نمیماند.
آنجا بود که تصمیم میگیری یک خانوم خانهی حرفهای شوی.
بیایید نگاهی به ایدهی وضع کردن قوانین سختگیرانه بکنیم:
· افکار مجاز نیستند بیشتر از پنج دقیقه بمانند.
· احساسات حق ندارند بعد از فکرها، صدا بلند کنند.
· خاطرات باید دقیقاً سر ساعت مشخص وارد و خارج شوند.
· امیال، اصلاً نباید زنگ آیفون را بزنند.
· بدن هم... خوب، بدن هم هر کاری دوست دارد میکند. دعوا با بدن فایدهای ندارد، فقط خودت را بیشتر کلافه میکنی.
اما هر چه قوانین را سختتر میکنیم، مهمانهای بیشتری میآمدند. انگار از در پشتی، از پنجره، حتی از سوراخ کولر راهشان را باز میکردند. من میگفتم: «ای بختت حمیرا که مسافر غریبی!» و آنها بلندتر حرف میزدند. من میگفتم: «آمدی اما در نگاهت آن نوازشها نبود بنان خان!» و آن الهههای ناز، پنجولها و چنگالهایشان را به مبل محکمتر میکشیدند.
تا یک روز، وسط یکی از همان دعواهای معمولی صبحگاهی، یک فکر به ذهنم رسید. نه آن فکرِ زنجیری کنید ای عاقلان، که همیشه از در پشتی میآید؛ یک فکر آرام و موقر.
«تو بودی که فکر میکردی اگر رفتی، فتانه میمیرد»، خدای من، منظورم این نیست، شطرنجیاش کنید!
بلکه،
«اگر مشکل از مهمانهای نازنین نباشد چه؟»
ایستادم. دستهایم را به کمر گرفتم.
«اگر مشکل از متراژی باشد که سالهاست برای ذهنم تصور کردهام چه؟»
مثل اینکه کسی چراغ را بالای سرم روشن کند.
من تمام این مدت را صرف این کرده بودم که آمد و شد مهمانها را کنترل کنم. در حالی که پتانسیلهای ذهنم از اول بزرگتر از این حرفها بوده. میشود همه را توی یک اتاق جمع کرد. شاید باید همهی درها را باز میگذاشتم. شاید باید پنجرهها را باز میکردم تا صداها گم شوند. شاید باید به مهمانها میگفتم: «بیا تو جانم به قربانت. بعداً کفشها را تمیز میکنیم.»
نه اینکه همه چیز را ول کنم. نه اینکه بیخیال شوم. فقط اینکه خانهی بزرگتری برایشان در نظر بگیرم. جایی که فکر کنجکاو بتواند برود توی اتاقِ کناری و ارائهی افاضات کند. جایی که خاطرهی زنگهای تفریح مدرسه، بتواند توی بالکن بنشیند و بزند زیر چهچهِ شهشهانی. جایی که احساسات، بدون اینکه یکدیگر را هل بدهند، هر کدام گوشهای برای خودشان بازی کنند.

میگویند خانهی پانصد متری، عادتهای عجیب، دلنشینی دارد.
هیچوقت دمِ در بازجویی نمیکند. از مهمانها نمیپرسد چرا آمدهاند و تا کی میمانند. انگار از اول میداند که بیشترشان، دیر یا زود، راه برگشت را بلدند.
در این خانه، هر چیزی اتاق خودش را دارد. فکرها لازم نیست روی مبل احساسات ولو شوند. خاطرهها وسط آشپزخانه چمدان باز کنند. دلشورهها هم مجبور نیستند برای دیده شدن، آنقدر سروصدا راه بیندازند.
صاحب این خانه عجلهی عجیبی برای بیرون کردن کسی ندارد. فقط در را باز میکند، بساط میوه و شیرینی و پذیرایی به راه میکند. و به مهمانها اجازه میدهد همانقدر که لازم است بمانند.
راز خانهی پانصد متری همین است که هیچوقت مهمانیهایش را مدیریت نمیکند.
و عجیب اینکه، مهمانهایی که میفهمند لازم نیست برای ماندن بجنگند، معمولاً خودشان زودتر کفشهایشان را میپوشند و میروند. (😐😂)
واضحتر بگویم، اتفاق عجیبی که میافتد این است: وقتی در را باز میگذاری، مهمانها زودتر میروند.
فرار نمیکنند. اخراج هم نمیشوند. فقط وقتی بدانند میتوانند بیایند و بروند، دیگر آنقدر به مبل نمیچسبند. وقتی بدانند فضای کافی اختصاص داده شده به خودشان را دارند، دیگر مجبور نیستند همه توی یک سالن جمع شوند و قشقرق راه بیندازند.
بعضی دردها، کرایهی سفری هستند که خودت انتخابش کردهای. بعضی دردها، جریمهی فرار از همان سفرند.
این را هم شنیدهام. از کسی که خودش سالها مدیریت قصر ذهنش را عهدهدار بود. و یک روز فهمید که قصه بزرگتر از این حرفهاست.
خودِ خانومِ قصهگو هنوز در حال یادگیری است.
هنوز گاهی درها را میبندم. هنوز بعضی مهمانهای عمیقا دوستداشتنی و نازنین را از چشمی نگاه میکنم و تصمیم میگیرم جواب ندهَم. البته فعلاً. به کمی زمان نیاز دارم. اما حداقل حالا میدانم که میتوانم درها را باز کنم و اگر باز نشد، خودم از پنجره بپرم بیرون. تا طعم آزادی را با پاهای برهنهی خودم، روی چمن، بچشم. اینکه انتخاب با من است. اینکه ذهنم چه وسعت و پتانسیلهایی دارد. اینکه خودم آن را پانصد متر فرض کنم یا پنجاه متر؟
خانهی پانصد متری را هیچوقت ندیدهام که دنبال آرامش بگردد.
آدمهایش هم همیشه آرام نیستند. گاهی صدای گریه از یکی از اتاقها میآید، گاهی بوی خاطرهای قدیمی در راهرو میپیچد، گاهی یک فکر سمج ساعتها کنار پنجره میایستد و منظره را تماشا میکند.
فقط انگار این خانه، با آمدن و رفتنها قهر نیست.
کمکم دارم شک میکنم که تمام این سالها، مسئله باید به جای «چطور کمتر رنج بکشم» فوکوس میکرد روی «رنجهای پاک و ناپاک».
رنجِ جنگیدن با هر مهمانی که نیمهشب زنگ در را میزند، یا رنجِ باز کردن در، جا باز کردن، و ادامه دادن به زندگی با همهی شلوغیهایش.
یکی از این رنجها، آدم را دور خودش و ناکجاآباد میچرخاند. آن یکی، با اینکه سبک نیست، دستکم آدم را به جایی، ارزشی یا هدفی میرساند.
و اگر زندگی، خانهای نیست که قرار باشد همیشه در آرامشِ مطلوب باشد؛ چه میشود اگر آنقدر بزرگ، آنقدر انعطافپذیر شود که همهچیز بتواند از آن عبور کند؛ حتی رنجهای ذهنیِ مدامِ ناطلبیدهی لفی خسرِ سیزیفی!
و تز همینجای قصه احتمالاً دیگر ملتفت شدهاید که همهی رنجها شبیه هم نیستند. بعضی رنجها بهای زندگی کردناند؛ بعضی دیگر، بهای فرار کردن از زندگی.