به خاطر اتفاقهایی که شاید فردا رخ بدهد امروز نگران نباشید.
از یک زن سیاهپوست سالخورده، که بیش از صد سال عمر کرده بود دربارهی راز زندگانی طولانیاش پرسش کردند؛ او در پاسخ گفت:
وقتی که من دارم کار میکنم سخت کار میکنم. وقتی هم مینشینم به راحتی مینشینم. هنگامی هم که نگران و ناراحت میشوم، میروم که بخوابم!!
اگر هر کدام از ما قصد رقابت و پیشتازی با او را داشته باشیم شاید هر یک به رقم طلائی صد سال عمر برسیم!
انسان پیوسته نگران آینده است. این اضطراب با ما چه میکند؟ آنچه که احتمال آن هست اینست که فردای ما را خالی از غم و اندوه نخواهد گذارد. اما مطمئناً امروز ما را از عشق و قدرت تهی خواهد ساخت و در برابر مشکلات احتمالی فردا نیز توان غلبه بر آنها را از همین امروز از ما میگیرد.
بنابراین دغدغه و ترس مانند تکان خوردن یک صندلی است که گرچه حرکت دارد اما صاحبش را به جائی نمیرساند.
چنین نگرانیی بپایه و بیهودهای همانند بهره از پیش پرداختشدهایست که شما در برابر مشکلهای احتمالی که شاید در مسیر زندگیتان هم نباشند، می پردازید. من زوج جوانی را میشناختیم که شادمانه با همدیگر زندگی میکردند. این شادی و خوشبختی آنها، آنگاه که دارای پسر بچهای کوچولو شدند وصفناپذیر گردید؛ اما... این شادمانی چندان پایدار نماند و نگرانی آن دو دربارهی آیندهی فرزندشان آغاز شد. این ترس و نگرانی هنگامی شدت یافت که آنها توانایی تهیهی بهترینها را برای فرزندشان نداشتند!! تا آنکه خودشان نیز به وسیلهی همین دغدغه و ترس از آینده شکار شدند.
سرانجام مرد جوان تصمیم گرفت تا همسر و فرزندش را تنها گذارده در جستوجوی یافتن کاری در خاورمیانه باشد. البته به گمان خودش تصمیمی منطقی گرفته بود؛
زیرا امروزه روز، مردم در برابر تحصیل یک رشتهی مهندسی یک لَخ - Lakh - باید بپردازند، و یک جوان ۱۸ساله، میبایست حدود پانزده لخ بپردازد؛ پس من باید در آینده توان پرداخت چنین هزینهای را داشته باشم.
مرد در یافتن شغلی پر درآمد موفق گردید؛ ولی شرایط این شغل هم دشوار بود؛ او در یک پایگاه نظامی با حساسیتهای خاص همان شغل بود. بدین جهت خانوادهاش نه میتوانستند با او زندگی کنند. نه به دیدنش بروند. تنها یک ماه در سال مرخصی داشت. که با بلیت هواپیما و دیگر هزینهها همراه بود تا فقط، «سی روز» در کنار خانوادهاش باشد و مابقی ۳۳۵ روز سال همسر و فرزند کوچکش ناچار از اقامت در آپارتمانی کوچک باشند و در تنهائی به سر ببرند. آنها در این مدت در انتظار تماس تلفی او یا به امید دیدارش در سال آینده میماندند.
البته واقعیت این بود که پول زیادی به این ترتیب جمعآوری شد. اما آنان روزهای بسیاری از زندگی و شادی و لذت در کنار هم بودن را از دست دادند.
پدر در خانه نبود تا به سینه خزیدن، سپس راه افتادن پسرش را ببیند. همچنین برداشتن نخستین قدمهای فرزندش، درآمدن اولین دندان و یا نخستین کلماتی که می گفت مانند «بابا بابا» را ندید و نشنید!!
و نیز او در کنار خانواده نبود تا با دیدن نخستین نشانههای بیماری سرخک، آبله.مرغان و مانند اینها به همسرش کمکی بدهد.
او در خانه نبود تا اولین برگههای ثبتنام فرزندش، مصاحبههای مدارس، مراحل پذیرش وی را برایش پر کند و انجام بدهد.
وقتی هم پسر هجدهساله شد، دربارهی آینده تحصیلی و اشتغال خویش به فکر افتاد. او با موفقیت، مراحل پذیرش در «آکادمی دفاع ملی» را طی کرد. زیرا علاقهمند به پیوستن به نیروهای نظامی هندوستان بود تا به کشورش خدمت کند و جالب اینکه او برای چنین امتیازی نیازی به پرداخت پول و هزینه نداشت!!
پدر و مادر البته از این بابت شادمان و خشنود بودند.
اما در عین حال احساس بلاهت خفیفی دربارهی آیندهی شغلی فرزندشان داشتند که آن هم بعدها ثابت شد، خوب و درخشان است. من کسانی را میشناسم که به خاطر دغدغههای آینده نیامده و ناشناخته در ترسی دائم به سر میبرند. اینها چیزی را پیشبینی نمیکنند؛ اما نگرانی آینده بخشی از مشغله ذهنی آنهاست. اینان در حالتی از ناامنی مداوم به سر برده و بسیاری از بهرههای لذتبخش زندگی را از دست میدهند.
چه پیش خواهد آمد اگر قیمت ثابت اجناس شکسته شود!؟
اگر یک وقت تصادفی پیش بیاید چه بر سر من خواهد آمد!؟
اگر فرزندم بیمار شود چطور خواهد شد!؟
و اگر...
و به همین ترتیب این روند پریشان فکری و سرگشتگی از ترسی به ترسی دیگر تداوم دارد.
گروهی از سالخوردگان را میشناسم که از بیرون رفتن از خانه برای پیادهروی و تنفس هوای تازه می ترسند. آنان برای توجیه امتناع خود از بهره بردن از سادهترین و سالمترین لذتهای زندگی، چنین میگویند:
اگر از خانه بیرون بروم، شاید به زمین خورده، استخوان دست یا پایم بشکند!
خداوند، ما را واجد عشق، قدرت، تندرستی در مورد همهی نیازهایمان ساخته است. او از طريق الهام مفاهيم و تدبیرهای خاصی، زندگی هر یک از ما را همانند بادبان کشتی، هدایت میکند. او به ما توانمندی و شهامت لازم برای سپری کردن همه روزهی زندگی عطا مینماید. پس چه لزومی دارد خویشتن را از آینده بترسانیم؟
من داستانی کهن را در این باره خواندهام؛ فرشتهای با مردی ملاقات میکند که کولهباری بزرگ و سنگین را بر دوش خود میبرد. فرشته از او می پرسد:
این چیست که بر دوش خویشتن نهادهای؟
آن مرد در پاسخ میگوید:
همهی ترسها، نگرانیها، غمها، و اندوهی که دارم؛ به حقیقت هم باری سنگین و جانکاه است. عمریست که سعی کردهام ولی دیگر تاب و توان حمل آنها را ندارم.
و فرشته به او گفت:
بگذار تا یاریات داده، آن را از روی دوشت بردارم!
کنجکاو هستم تا ترس و نگرانی هایت را ببینم!
ولی هنگامی که فرشته آن توبرهی بزرگ را باز کرد، آن را خالی دید!!
آن مرد شگفتزده شد! همیشه نگرانی او برای فردائی بود که نیامده!
فرشته به او گفت:
دیگر نباید از هیچچیزی بترسی. کولهبارت را به زمین نهادم تا به راحتی به راهت ادامه بدهی!
من همیشه به مردم میگویم؛ شما نباید صرف توجه به گذشته یا آینده احساس درماندگی یا بیچارگی کنید. «گذشته» دیگر حکم «یک برگ چک باطل شده» را دارد!
و آینده نیز آرزویی خیالی و اثبات نشده است، ولی «زمان حال» تنها برگ برندهایست که در دستهای شماست! پس «خردمندانه و به نحو احسن از آن بهرهبرداری نمائید!» -
پیرمردی ۷۵ ساله، پیوسته در یک حالت دغدغه و نگرانی بیش از حد، به خاطر آینده قرار داشت. او به هیچچیز به جز سرمایهگذاریها و ارزش سهامش و بهرههای بانکی فکر نمیکرد! دوستانش مدام به او گوشزد میکردند که وضعیت مالی شما از بسیاری دیگر، بهتر است. چرا تا این حد به خاطر آینده نگران و ناراحتید؟
و او پاسخ میداد: نرخ بهرههای بانکی در حال سقوط است! قیمت مسکن دیگر رشد نمیکند، خرید و فروش طلا هم دیگر مقرون به صرفه نیست! سرمایهگذاریهایم چه بر سرشان خواهد آمد!؟ من چگونه میتوانم استاندارد و حد متعادل زندگیام را در دوران کهولت و پیری حفظ کنم؟
شاید به جا بود تا از این مرد کهنسال پرسیده شود که شما از کدام «دوران پیری» حرف میزنید؟
آیا مطمئن هستید که صد سال کامل زنده میمانید ولی دربارهی بهای نفت، طلا، مسكن، سهام و بازار بورس و بهرههای بانکی اطمینان ندارید!؟
چه خوب بود به این فرد سالمند گوشزد شود، «ممکن است در آینده صدها هزار واقعه روی بدهد که هیچکدام از ما قادر به پیشبینی آنها نباشیم!»
یک مأمور بیمه در حال گفتگو با زن کارگری بوده تا یک طرح جدید بیمهی عمر و از کارافتادگی را تشریح و معرفی کند. او با تأکید خاصی خطاب به آن زن می گفته:
شما امروز در حال بهره بردن از یک زندگی آسودهاید، اما پس از بازنشستگی چه بر سرتان خواهد آمد؟ شما دیگر امکان بهرهبرداری از آن چه را که امروز از آنها استفاده میکنید، نخواهید داشت و فراموشش نکنید که میبایست برای تورم هم آماده شوید.
آن زن که کمی نگران شده بود، افزود: بله درست است؛ اما برنامه و طرح شما در این باره چیست؟ مأمور بیمه همانطور که تعدادی برگهی معرفینامه را از درون کیف دستیاش بیرون میآورد، خطاب به آن زن گفت: من به شما سفارش میکنم تا در طرح نوین از کارافتادگی ما سرمایهگذاری کنید تا به همان ترتیب از استانداردهای زندگی پس از بازنشستگی بهرهمند بشوید.
و آن زن که با دیدن آمار و ارقام سرگیجه گرفته بود با خود میگفت هووم... من چه مقدار میبایستی سرمایهگذاری بکنم؟ و مأمور جوان بیمه، هیجانزده رایانه لپتاپ خود را از توی کیفش بیرون میآورد و میگوید:
خانم ما خیلی ساده و آسان میتوانیم این مسئله را بررسی و رویش کار کنیم؛ ما باید ابتدا همهی هزینههای جاری و نیازهای اولیهی شما را وارد برنامه رایانهای نمائیم. از یکسو هم باید بدانیم سطح استاندارد زندگی شما کدامست تا معلوم شود نیازمند چه مقدار سرمایهگذاری هستید و آن زن که با دیدن آمار و ارقام مربوطه در حال از دست دادن آرامش خود بود؛ با هیجان خاصی مشغول تماشای صفحه رایانهای شد که او باید به پرسشهای گوناگونش پاسخ میداد؛ اولین پرسش این بود: عایدی ماهانهی شما چه مقدار است؟ و پرسشهای دیگری نیز در پی آن مطرح شدند؛ صورتحساب سوختی، صورتحساب غذائی هزینههای پوشاک و جواهرات برنامههای تفریحی و گردشگری، وضعیت تندرستیاش... و خلاصه میانگینی از زندگی مورد علاقهی خانواده و مانند اینها.
پس از آن که به همهی پرسشها پاسخ داده شد، مأمور جوان بیمه با لبخندی اعتمادآمیز دگمهای را فشار داده و با لحنی پرغرور گفت: برنامهی ما به شما خواهد گفت که نیازمند چه مقدار سرمایهگذاری در طرح «پانسیون» و از کارافتادگی خواهید بود. تا بتوانید به راحتی به همان نوع از زندگی که به آن عادت دارید ادامه بدهید.
در اینجا صفحهی رایانهی برقیزده، سپس رقم «۱/۲۵» کرور¹ (Cror) را نمایش داد!!
۱. این واژه که در زبانهای گوناگون، از جمله فارسی هم کاربرد دارد. (قید کثرت نیز هست؛ کرور کرور آدم!) بیشتر برای میزان بالا و برای مبالغه به کار میرود. از پانصد هزار – تا یک میلیارد را در بر میگیرد (در متن کتاب هم میلیارد منظور است) مترجم.
آری این رقمی بود که آن خانم باید پیش از بازنشستگی و برای حفظ و ادامهی استاندارد زندگییی که به آن خو گرفته بود سرمایهگذاری کند؛ ولی زن بینوا که از شنیدن و دیدن رقم رایانهای مبهوت شده بود، گفت: من حتی پس از میلیونها سال هم نمیتوانم چنین پولی را جمع کنم.
این بایستی نوعی شوخی باشد!!
البته که نیست خانم محترم!
بعد برای اطمینان بخشیدن به آن زن کارگر، با خونسردی گفت:
ولی به آن بدی و سختی هم که شما گمان میکنید نیست... حفظ و نجات دادن ۱/۲۵ کرور، در طی ۲۵ سال! شما فقط میبایستی مبلغی معادل ۳ تا ۴ «لَخ» را در سال به دست بیاورید.
من بايستی ۳ تا ۴ لَخ را در سال به دست بیاورم!؟
و سپس اعتراض گونه میافزاید:
من چگونه میتوانم چنین پولی را به دست بیاورم!!؟
البته باید این مطلب را به شما یادآور شوم که این آمار و ارقام فقط برای یک زندگی ۷۵ ساله تکافو میکند؛ ولی اگر شما بیشتر عمر کنید آمار و ارقام مربوطه میباید بازنگری شوند. در پایان آن خانم ماند و یک سردرد سنگین با احساس ترسی شدید به خاطر آینده. آیا او چه کاری میباید بکند؟ «دست از خرج کردن پول برداشته و همهی درآمدش را پسانداز کند؟ دیگر اقدام به خرید پوشاک نکند؟ آیا او میبایستی برنامهریزی نماید که فقط تا ۶۰ سال عمر کند!؟ آیا او هنگامی که بازنشسته میشد، تغییر عمده و اساسی در روش و ساختار زندگیاش به وجود میآمد؟
شرایط دشوار آن زن کارگر مرا به یاد قطعه شعری میاندازد که چندی پیش خواندهام. نام شعر «هنگامهی نگرانی» است:
«چه هنگام ما باید نگران شویم؟
آنگاه که در راه خویش موانعی میبینیم!؟
و یا خارها و مشکلات را در کارمان...
اینک .... بایستی تا دست از خیالات و ساخت همهی این اوهام برداریم.
چنانچه پرندگان کوچک را دیدیم که در حال ساخت انباری برای ذخیرهسازی غذایشان هستند... آنگاه زمان نگرانی ما فرا رسیده است!
اما نه اکنون!!»
