خورشید غروب کرده بود و هوا رو به تاریکی میرفت. کاروان تجارتی در یک فرسخی شهر بغداد بود. صدای زنگ شترها آهنگ محزونی در غروب دشت مینواخت. در دوردست، چراغهای روشن خانههای روستایی، چون کرمهای شبتاب در دشت میدرخشیدند. در کنارهی جادهی کاروانرو، شبح غولآسای کاروانسرایی قد برافراشته بود. قافله آرامآرام به کاروانسرا نزدیک میشد. مردی که جلوی کاروان بر شتر سوار بود و لباس تاجران هندی به تن داشت به همراهانش که پشت سر او بودند، گفت: «شب را همینجا میمانیم.»
یکی از همراهان اعتراض کرد و گفت: «تا بغداد راهی نمانده است. اگر کمی تند برویم تا پیش از بسته شدن دروازههای شهر به آنجا میرسیم.»
تاجر هندی گفت: «شما اگر مایل نیستید میتوانید بروید. من در این کاروانسرا کاری دارم که باید انجام بدهم. فردا صبح خودم را به شما میرسانم.»
یکی دیگر از همراهان گفت: «تو در بغداد کسی را نداری که منتظرت باشد؛ اما زن و فرزندان ما چشم انتظار هستند. تو اگر میخواهی بمان. ما میرویم. از اینجا به بعد راه امن است. فردا میتوانی تنها به شهر بیایی.»
تاجر هندی افسار شترش را به طرف کاروانسرا چرخاند و دو شتر دیگر را - که بار زیادی روی آنها بود - به دنبال خود کشید. جلوی کاروانسرا از شتر پایین آمد. در بزرگ کاروانسرا بسته بود. چند ضربهی محکم به در زد. طولی نکشید که صدایی از داخل کاروانسرا شنید: «آمدم، آمدم.»
صدای پاهای شتابآلودی به گوشش خورد و بعد نور زرد رنگ چراغی از درزهای در بیرون پاشیده شد. در بزرگ کاروانسرا با غرّش مهیبی روی پاشنه چرخید و مردی چراغ به دست در را به روی او گشود: «خوشآمدی، شترت را بیاور تو. آه تو تنها هستی؛ پس همسفرانت کجا رفتند.صدای زنگ قافلهی بزرگی را شنیدم. مگر آنها با تو نیستند؟»
تاجر افسار شترش را به دست سرایدار داد و گفت: «من تنها هستم. مگر شما از یک مسافر تنها پذیرایی نمیکنید؟»
سرایدار او را به طرف یکی از اتاقها راهنمایی کرد و گفت: «این چه حرفی است. مشتری، مشتری است. چه تنها باشد، چه ۱۰۰ نفر. روزی دست خداست.»
تاجر به طرف اتاق تاریکی رفت. سرایدار شترها را کنار دیوار خواباند و برگشت. چراغ را در اتاق گذاشت و گفت: «همین حالا برایتان آب میآورم.»
به طرف حیاط دوید و با ظرفی آب برگشت. آب را جلوی اتاق روی ایوان گذاشت و گفت: «بفرمایید نمازتان را بخوانید، شام را آماده میکنم. بگویید چه میل دارید: کباب، مرغ بریان، تخم مرغ ... .»
تاجر حرف او را قطع کرد و گفت: «اگر غذای مرغ بریان به همان خوشمزگی سال گذشته باشد میخورم.»
سرایدار ظرف آب را روی دست تاجر گرفت و آب ریخت. در پرتوی نور لرزان چراغ به چهرهی تاجر خیره شد؛ اما نتوانست او را او را به جا بیاورد. همانطور که آب میریخت گفت: «حتماً از راه دوری آمدهاید.»
تاجر ظرف آب را از دست سرایدار گرفت و مشغول وضو شد. وقتی وضو گرفت، گفت: «درست است. از راه دور و درازی آمدهام و خیلی هم خسته و گرسنه هستم.»
«چرا شب را به بغداد نرفتید؟»
«کار مهمی در اینجا داشتم!»
سرایدار میخواست بپرسد چه کاری؛ اما احساس کرد با سؤالهایش مسافر را خسته میکند. ظرف خالی را برداشت و گفت: «من میروم شامتان را آماده میکنم.»
تاجر هندی به طرف اتاق رفت و مشغول خواندن نماز شد. نمازش را که خواند، با خودش گفت: «چقدر عجیب است. گویی همین دیروز در اینجا بودهام.رچه زود یک سال گذشت. خدا را شکر یک بار دیگر توانستم به اینجا بیایم و حقی که برگردنم بود ادا کنم.»
سرایدار با کاسهای شیر داغ به اتاق آمد. کاسه را به او داد و به چهرهاش خیره شد. حالا به خوبی میتوانید زیر نور چراغ چهرهی گرد و گونههای برجستهی تاجر هندی را - که ریش نرم سیاهی داشت - ببیند. تاجر هندی چشمهای گِرد و بزرگش را به سرایدار دوخت و گفت: «آیا مرا میشناسی و چهرهام را به خاطر داری؟»
سرایدار به حافظهاش فشار آورد و فکر کرد؛ اما نتیجهای نگرفت. با لحنی پوزشآمیز گفت: «افراد زیادی به اینجا رفتوآمد میکنند؛ تاجران، نظامیان، درویشانِ دورهگرد و گاهی هم مردم معمولی. مردم هر طبقهای هم شباهت زیادی به هم دارند. مثلاً شما تاجرها، چاق و سرحال هستید و گونههایتان رنگ دارند. نظامیها هم، همه یکجور و یک لباس هستند. درویشان هم شباهت زیادی به هم دارند. چهطور انتظار دارید من چهرهای کسی را به خاطر بسپارم؟!»
تاجر کاسهی شیر را جرعه جرعه نوشید و گفت: «اما اگر یکی از مشتریهای شما به شما بدهکار باشد چه؟ آن وقت هم قیافه او را به خاطر نمیسپارید؟»
سرایدار پوزخندی زد و گفت: «ما در اینجا به کسی نسیه نمیدهیم که بدهکار شود. هر کس غذا بخورد، روزی که میخواهد برود، حسابش را تسویه میکند.»
تاجر هندی، کاسهی خالی شیر را به دست سرایدار داد و گفت: «شاید یکی از مشتریها یادش برود که حسابش را پرداخت کند، یا اینکه به خاطر عجلهای که برای رفتن دارد، فرصت نکند به شما بهای غذا را بدهد. آن وقت چه؟»
سرایدار کاسهی شیر را برداشت و گفت: «این غیر ممکن است. من کاملاً حواسم جمع است! تا به حال چنین اتفاقی نیفتاده است... اما شما چرا این سؤالات را از من میپرسید؟»
تاجر تبسمی کرد و گفت: «حالا برو شام بیاور. بعد از شام به تو خواهم گفت.»
سرایدار با بیتفاوتی شانههایش را بالا انداخت و به طرف آشپزخانه رفت. طولی نکشید که با یک سینی بزرگ برگشت. سینی را از روی سرش پایین گذاشت و گفت: «بفرمایید! این هم مرغ بریان که خواسته بودید.»
تاجر هندی نگاهی به مرغ بریان - که وسط سینی بود - کرد و گفت: «حالا بنشین تا برایت بگویم آن سؤالها برای چه بود.»
سرایدار روبهروی او نشست و با کنجکاوی نگاهش کرد. تاجر هندی گفت: «تو حق داری که مرا به جا نیاوری! چون هر روز تعداد زیادی مسافر به اینجا رفتوآمد میکنند؛ اما من به خوبی چهرهی تو را به یاد دارم. سال گذشته، من به همراه کاروانی به اینجا آمدم و یک شب ماندم. آن شب هم مثل امشب تو برایم مرغ بریان آوردی و صبح ۴ عدد تخم مرغ صبحانه خوردم؛ اما وقتی میخواستم از اینجا بروم تو برای کاری بیرون رفته بودی و هر چه منتظر شدم نیامدی. کاروان در حرکت بود و من نمیتوانستم صبر کنم. برای همین بدون پرداخت بهای غذا، از اینجا به هندوستان رفتم. اینک یک سال از آن شب میگذرد و من در این مدت لحظهشماری میکردم تا یک بار دیگر به اینجا برگردم و حساب تو را بپردازم. امشب هم برای همین از دوستانم جدا شدم و به کاروانسرای تو آمدم .حالا از تو خواهش میکنم که مرا ببخشی و قیمت غذای آن شب را هم با من حساب کنی.»
چشمان سرایدار از تعجب گرد شده بود و با بهت به تاجر هندی نگاه میکرد. او از اینکه برای اولین بار یک مشتری بدون پرداخت بهای غذا از آنجا رفته بود، ناراحت بود. فکر میکرد که به او توهین بزرگی شده است. تا آن روز خودش را مرد زیرک و باهوشی میدانست و همیشه ادعا میکرد که هیچکس نمیتواند بدون پرداخت حسابش از دست او بگریزد؛ اما این تاجر هندی، برای اولین بار او را شکست داده بود. برای سرایدار مهم نبود که تاجر ناخواسته این کار را انجام داده، بلکه عمل او برایش اهمیت داشت. تصمیم گرفت به روی خودش نیاورد اما از همانلحظه به فکر طرح نقشهای افتاد تا از تاجر انتقام بگیرد. لبخندی زد و گفت: «شما اصلاً نگران نباشید. من شما را میبخشم و فردا بهای هر دو وعده غذا را حساب میکنم. حالا بفرمایید غذایتان را میل کنید. سرد میشود و از دهان میافتد.»
تاجر هندی تبسمی کرد و مشغول خوردن غذا شد. احساس کرد بار سنگینی را از دوشش برداشتهاند. با اشتهای بیشتری شروع به خوردن مرغ بریان کرد.
با طلوع آفتاب، تاجر هندی آمادهی حرکت شد. بار شترهایش را وارسی کرد و بعد به آشپزخانه رفت تا حسابش را با سرایدار تسویه کند. عدهای از مسافران در گوشه و کنار نشسته بودند و صبحانه میخوردند. تاجر هندی به طرف سرایدار رفت و گفت: « وقت رفتن است. لطفاً بگویید بابت دو وعده غذا، چقدر باید بپردازم؟»
سرایدار لبخندی زد و گفت: «امیدوارم در اینجا به شما بد نگذشته باشد.»
تاجر گفت: «اتفاقاً خیلی خوش گذشت. وقتی به هندوستان برگردم از غذاهای خوب شما برای دوستان تعریف خواهم کرد.»
سرایدار مشغول حساب کردن شد و همانطور که چشمانش را ریز کرده بود با یک دست انتهای ریشه نازکش را گرفته بود و با دست دیگر انگشتانش را یکییکی میشمرد.
وقتی انگشتهای هر دو دستش را شمرد، باز هم کمی فکر کرد و بعد لبخندی زد و گفت: «با حسابی که من کردم میشود ۱۰۰۰ دینار!»
تاجر بیاختیار فریاد زد: «هزار دینار؟ یعنی چه؟! این بهای صدها مرغ و تخم مرغ است. آیا دیوانه شدهای یا قصد شوخی با من داری؟!»
سرایدار با لحنی جدّی گفت: «من دیوانه نشدهام. بلکه خیلی هم منصفانه حساب کردم.»
تا جای با عصبانیت گفت: «متشکرم. اما بگویید به چه دلیل من باید هزار دینار بابت دو وعده شام و دو وعده صبحانه بپردازم؟»
چند نفر از مسافران با شنیدن صدای فریاد و تاجر و دعوای آنها اطرافشان جمع شدند. سرایدار گفت: «آقایان شما هم دقت کنید اگر من بیحساب میگویم، به من بگویید.» با دست به تاجر اشاره کرد و ادامه داد: «این شخص سال گذشته در اینجا یک مرغ و چهار تخم مرغ خورده و بهای آن را نپرداخته است. اگر آن مرغ زنده بود و تخم مرغها را زیر پای او میگذاشتم و جوجه میشد، هر کدام از جوجهها تا به حال چندین تخم میگذاشتند و باز از تخمهای آنها جوجه به عمل میآمد و با این حساب من تا به حال صاحب هزاران تخم مرغ و جوجه میشدم؛ اما من به خاطر پر کردن شکم این شخص، همهی این منافع را از دست دادهام. حالا در عوض تمام این خسارتها هزار دینار از او میخواهم؛ اما به من میگوید که دیوانه شدهام.»
تاجر با شنیدن حرفهای سرایدار به فکر فرو رفت و ساکت ماند. بین عدهای که دور آنها جمع شده بودند بحث داغی درگرفت و عاقبت همه به این نتیجه رسیدند که سرایدار راست میگوید و تاجر باید هزار دینار به او بدهد.
تاجر از رأی آنها ناراحت شد و گفت: «شما همگی دیوانه شدهاید و من رأی شما را قبول ندارم.»
یک نفر گفت: «چهطور است از کدخدای این آبادی نظر بخواهیم. شاید او بتواند این مشکل را حل کند.»
تاجر گفت: «قبول است. بروید کدخدا را بیاورید.»
مردی که نظر داده بود فوراً از آنجا بیرون دوید. سرایدار گفت: «تا ده راهی نیست، همین حالا کدخدا میرسد.» کدخدا سوار بر الاغ، وارد کاروانسرا شد. همه به استقبال از او بیرون رفتند. کدخدا بدون آنکه از الاغش پیاده شود گفت: «موضوع چیست. چرا این وقت روز به دنبال من فرستادید؟»
سرایدار تمام ماجرا را برای کدخدا تعریف کرد. کدخدا همانطور که سوار بر الاغ به حرفهای سرایدار گوش میداد، چند بار گفت: «عجب، عجب. که اینطور!» وقتی حرفهای سرایدار تمام شد، کدخدا به فکر فرو رفت. ناگهان برقی در چشمانش درخشید و با صدای بلند گفت: «من فکر میکنم حق با سرایدار است و مرد تاجر باید هزار دینار به او بپردازد.»
تاجر با شنیدن رأی کدخدا، فریادی کشید و گفت: «کدخدای شما هم مثل خودتان دیوانه است. آخر من به چه حقی باید این همه سکه بابت دو وعده غذا بپردازم. مگر شما انصاف ندارید؟»
کدخدا اخم کرد و گفت: «همین که گفتم. اگر قضاوت مرا قبول نداری، کسی را به دنبال قاضی شهر بفرست تا او بیاید و حکم کند. از اینجا تا بغداد راهی نیست.»
تاجر فکر کرد و با خودش گفت: «میترسم قاضی هم مثل اینها دیوانه باشد. اما چارهای نیست. شاید او بتواند مشکل را حل کند.»
جوانی که در میان جمع بود گفت: «من اسب تندرویی دارم. به شهر میروم و قاضی را میآورم.»
تاجر گفت: «اگر قاضی را بیاوری انعام خوبی به تو میدهم.»
جوان به طرف سرایدار رفت و آهسته در گوشش گفت: «یادت باشد اگر قاضی به نفع تو حکم کرد، نیمی از آن هزار دینار را به من بدهی.»
سرایدار نگاه تندی به او کرد و با تلخی گفت: «تو هم برای شوخی وقت گیر آوردهای؛ زود برو کارت را انجام بده.»
جوان به طرف طویله رفت. اسبش را زین کرد و به تاخت از کاروانسرا خارج شد.
آفتاب بالا آمده بود که جوان به شهر رسید. بدون لحظهای درنگ به طرف خانهی قاضی رفت. جلوی خانه از اسب پیاده شد و در را کوبید. خدمتکاری در را به روی او باز کرد. جوان در حالی که از خستگی نفسنفس میزد، سلام کرد و گفت: «قاضی خانه است؟»
خدمتکار جواب داد: «قاضی اینجا نیست.»
جوان آهی کشید و گفت: «کجا میتوانم قاضی شهر را پیدا کنم.»
«قاضی در شهر نیست. برای کاری از شهر خارج شده و تا فردا برنمیگردد.»
جوان آهی کشید و با ناراحتی سر اسبش را برگرداند تا برود.
خدمتکار گفت: «اگر مشکلی داری به مسجد شهر برو. شاید بهلول دیوانه بتواند کمکت کند.»
جوان ایستاد و با تعجب نگاهش کرد: «چه میگویی مرد! من برای حل دعوایی به قاضی عادل نیاز دارم. آن وقت تو آدرس دیوانه ای را به من میدهی؟»
خدمتکار لبخندی زد و گفت: «ظاهرش دیوانه است؛ اما در قضاوت کسی به پای او نمیرسد.»
وقتی خدمتکار در را بست جوان سوار بر اسب شد و به طرف مسجد تاخت. چند کوچه را پشت سر گذاشت. جلوی مسجد از اسب پیاده شد. چشمش به الاغ پیری افتاد که در سایهای دیوار بسته بود.
با تردید وارد مسجد شد. چند نفر را مشغول عبادت دید. نگاهش را در اطراف مسجد گرداند. چشمش به پیرمردی افتاد که مشغول قرائت قرآن بود. جلو رفت و دو زانو روبهروی پیرمرد نشست. پیرمرد متوجه او شد. قرآن را بست، آن را بوسید و گفت: «آمدهای قرائت قرآن یاد بگیری؟»
جوان به پیرمرد زل زد و گفت: «با بهلول... کار داشتم.» میخواست بگوید بهلول دیوانه اما حرفش را خورد.
پیرمرد گفت: «با بهلول چه کار داری؟»
جوان گفت: «دعوایی پیش آمده که برای حل آن به قاضی نیاز دارم گفتند قاضی در شهر نیست.»
پیرمرد گفت: «بهلول دیوانه من هستم.»
جوان سرش را با شرم پایین انداخت و گفت: «من چنین حرفی نزدم.»
بهلول گفت: «وقتی نام مرا آوردی، کمی مکث کردی. حتماً خدمتکار قاضی به تو اینطور گفته بود.»
جوان سرش را پایین انداخت و با تکان دادن سر حرف او را تأکید کرد.
بهلول دست زیر خانهی جوان برد و سرش را بالا آورد: «ناراحت نشو، مردم راست میگویند. در نظر آنها من آدم دیوانه ای هستم و به این دیوانگی هم افتخار میکنم. یک دیوانهی بیآزار بهتر از صدتا عاقل مردمآزار است. کاش همهی مردم دیوانه بودند؛ اما در زندگی کمی انصاف داشتند.»
جوان که از حرفهای بهلول سردرنمیآورد، گفت: «من منظور شما را نمیفهمم. آیا حاضرید با من بیایید.»
بهلول گفت: «به کجا؟»
«به کاروانسرایی که بیرون شهر است. در آنجا مشکلی پیش آمده و بین دو نفر اختلاف سختی افتاده است.»
جوان تمام ماجرای مرد سرایدار و تاجر هندی را برای بهلول تعریف کرد. وقتی حرفش تمام شد، بهلول به نقطهای خیره شد و به فکر فرو رفت. ناگهان از جا بلند شد و گفت: «برویم!»
جوان به دنبال بهلول از مسجد خارج شد. جلوی مسجد، بهلول به طرف الاغ پیرش رفت. جوان افشار اسب را به طرف او دراز کرد و گفت: «بهتر است شما با اسب بروید تا زودتر برسید. آنها بی صبرانه منتظر هستند.»
بهلول سوار الاغ شد و گفت: «بگذار انتظار بکشند. او باید ساعتی پیش از من به آنجا بروی و به آنها بگویی که منتظر آمدن من بمانند.»
جوان گفت: «اما...»
بهلول الاغش را راهی کرد و همانطور که میرفت، گفت: «بگو قاضی برای انجام کاری رفته و یک ساعت دیگر برمیگردد.»
جوان گفت: «همین؟»
«آری، فعلاً بیش از این حرفی به آنها نزن. بقیهی کارهای را به امید خدا خودم انجام میدهم.»
جوان سوار بر اسب شد و به تاخت از کنار بهلول گذشت.
همهی مسافرها در حیاط کاروانسرا جمع شده بودند و دربارهی دعوایی که پیش آمده بود بحث میکردند. تاجر هندی کنار یکی از شترها ایستاده بود و مشغول سفت کردن بار شتر بود. هوا گرم شده بود، مسافرها در پناه سایهای دیوار گرم صحبت بودند.
جوان به تاخت وارد کاروانسرا شد و یک راست به طرف تاجر هندی رفت. همه با دیدن جوان، اطراف او جمع شدند. و او را زیر رگبار سؤال گرفتند:
«چرا تنها آمدی؟»
«مگر قرار نبود قاضی را به اینجا بیاوری؟»
«شاید قاضی حاضر نشده در این مورد قضاوت کند؟»
«شاید جواب این معما را به خودت گفته؟»
جوان نفسی تازه کرد و گفت: «قاضی شهر قول داد تا ساعتی دیگر به اینجا بیاید.»
«چرا با هم نیامدید؟ چه کاری مهمتر از این داشت؟»
جوان گفت: «او بین راه از من جدا شد و گفت که کارش را انجام میدهد و میآید.»
سرایدار خودش را به تاجر رساند و گفت: «قاضی قول داده بیاید و حتماً میآید. اما تو هم باید قول بدهی که اگر او حرف مرا تأیید کرد، هزار دینار را بپردازی.»
تاجر گفت: «چارهای نیست. اگر قاضی شما هم مثل سایرین حکم کند که من این مبلغ را بپردازم، میپردازم.»
لحظهها به کندی میگذشت و همه بی صبرانه انتظار میکشیدند. سرایدار تحملش را از دست داد و به طرف در کاروانسرا رفت. جلوی کاروانسرا ایستاد و به جاده چشم دوخت. با چهرهای مأیوس برگشت و گفت: «یک ساعت گذشته؛ اما از قاضی خبری نشد. نمیشد اول به اینجا میآمد و بعد به دنبال کارهای خودش میرفت؟»
جوان در مقابل سؤال سرایدار سکوت کرد. کمکم او هم داشت نگران میشد.
نیم ساعت دیگر گذشت و از قاضی خبری نشد. سرایدار یکبار دیگر از کاروانسرا بیرون رفت و چشم به جاده دوخت. ناگهان دوان دوان برگشت و به جوان گفت: «قاضی سوار بر الاغ میآید؟»
جوان گفت: «آری.»
سرایدار خندید و گفت: حتماً خودش است. سواری به این طرف میآید.»
طولی نکشید که بهلول سوار بر الاغ، وارد کاروانسرا شد. همه به پیشواز او رفتند. بهلول از الاغش پیاده شد و گفت: «مرا ببخشید که تأخیر کردم. البته عذرم به جای بود چون من غیر از قضاوت به کشاورزی هم اشتغال دارم. وقتی این جوان به دنبال من آمد قرار بود کشاورزانی که روی زمینهای من کار میکنند برای گرفتن بذر بیایند. برای همین رفتم تا به کار آنها رسیدگی کنم؛ اما تأخیر بیشتر من به خاطر این بود که شنیده بودم اگر بذر گندم را بجوشانند، حاصل آن خوب میشود. به همین خاطر معطل شدن تا بذرها را بجوشانند و به زارعین بدهم.»
ناگهان سرایدار پوزخندی زد و به جوان گفت: «عجب قاضی دیوانهای گیر آوردهای. مگر میشود بذر گندم را جوشاند و بعد آن را در زمین کاشت؟»
صدای خندهی مسافران بلند شد و همهمهای در میان آنها افتاد:
«بهراستی امروز همه دیوانه شدهاند.»
«شهر بغداد با داشتن چنین قاضی دیوانهای باید به شهرهای دیگر فخر بفروشد.»
«شاید بین راه، دزدان ضربهای به سرش زده باشند.»
جوان زیر حرفها و شکایتهای سرزنشآمیز مسافران، سرش را پایین انداخته بود و فکر میکرد. ناگهان به یاد حرف خدمتکار قاضی افتاد: «شاید بهلول دیوانه بتواند کمکت کند.» با خودش گفت: «از همان اول میدانستم که این مرد دیوانه است. نباید او را به اینجا میآوردم. خودش هم به این موضوع اقرار کرد و گفت که من به این دیوانگی افتخار میکنم.»
کمکم صدای اعتراض مسافران بالا گرفت. تاجر هندی به سرایدار خیره شده بود. سرایدار داشت میخندید و با اشاره به او میگفت که سکهها را به من بده. ناگهان صدای فریاد بهلول همه را ساکت کرد.
بهلول که تا آن لحظه با حوصله حرفها، اعتراضها و نیش و کنایههای آنها را تحمل کرده بود باصدای بلند گفت: «تا به حال در عمرم این همه آدم ابله یکجا ندیده بودم.»
همه مبهوت به او خیره شدند. بهلول به سرایدار نزدیک شد و یقهی لباسش را گرفت و گفت: «در شهری که مرغ بریانشده تخم بگذارد، گندم جوشانده هم سبز خواهد شد!»
نفسها در سینه حب شده بود و هیچکس جرأت حرف زدن نداشت. چهرهها در هم بود و ابروها گره خورده و چین عمیقی در پیشانیها افتاده بود. گویی حرف بهلول مثل صاعقه آنها را بر جا خشکانده بود.
بهلول افسار الاغش را کشید و از کاروانسرا بیرون رفت.
چند دقیقه طول کشید تا همه به خودشان آمدند. کدخدای ده که در جمع بود، سکوت را شکست و گفت: «او راست گفت، ما واقعاً ابله و نادان هستیم.»
تاجر هندی خندهی بلندی کرد و گفت: «آری ما همه دیوانهایم. آن مرد بهترین قضاوت را کرد.»
سرایدار از خجالت سر پایین انداخته بود و چیزی نمیگفت. تاجر به طرف او رفت. چند سکه از کیسهاش بیرون آورد در دست سرایدار گذاشت و گفت: «این بهایِ غذاهایی است که خوردهام. از این به بعد وقتی به مشتریها مرغ بریان و تخم مرغ نیمرو میفروشی از آنها بابت تخم مرغها و جوجههای یک سال سکّه بگیر تا مشکلی پیش نیاید.»
تاجر هندی قهقههی بلندی سر داد و به طرف شترهایش رفت. سرایدار سکهها را به طرف مرد جو
ان پرت کرد و گفت: «لعنت به تو. این قاضی را از کجا پیدا کردی؟»
جوان لبخندی زد و گفت: «از مسجد شهر بغداد.»