جلد اول کتاب مقدس به ما توضیح میدهد، اگر از فرمان یک مرجعیت برجسته سرپیچی کنیم چه اتفاقی میافتد: از بهشت تعریف شدهی چنین مرجعی بیرون انداخته میشویم. این همان چیزی است که مراجع کمتر مقدس نیز میخواهند باور کنیم: کارشناسان سیاسی، دانشمندان، پزشکان، مدیران اجرایی، اقتصاددانان، دولتمردان، گزارشگران ورزشی، مشاوران و متخصصان بازار بورس.
مراجع دو مشکل عمده برای شفافاندیشی ایجاد میکنند: اول، سوابق آنها عموماً معقول است. حدود یک میلیون اقتصاددان کارآزموده روی این سیاره زندگی میکنند، اما حتی یکیشان هم نتوانسته به طور دقیق زمان بحران اقتصادی سال ۲۰۰۸ را پیشبینی کند (به استثنای نوریل روبینی و نسیم طالب)، چه برسد به اینکه بتواند چگونگی این سقوط را از ترکیدن حباب املاک و مسکن گرفته تا فروکش کردن مبادلات اعتباری، در بحبوحهی بحران اقتصادی حدس بزند. هیچگاه یک گروه از متخصصان این چنین شکست نخوردهاند. این قضیه در دنیای پزشکی نیز کمابیش صادق است: تا سال ۱۹۰۰، روش معقولتر برای بیمارانی بود که به پزشک مراجعه نکنند. عموماً روند درمان به خاطر کیفیت پایین بهداشت و عادات عمومی مثل حجامت، بیماری را بدتر میکرد.
استنلی میلگرم، روانشناس، به آزمایشی در سال ۱۹۶۱ خطای مرجعیت را به وضوح نمایش داد. از افراد تحت آزمایش خواسته شد شوک الکتریکی افزاینده را به شخصی که در طرف مقابل یک دیوار شیشهای نشسته وارد کنند. به آنها گفته شد با ۱۵ ولت کار خود را شروع کنند، سپس سی ولت، ۴۵ ولت، و همینطور آن را زیاد کنند تا به حداکثر برسد، یعنی ولتاژ مرگبار ۴۵۰ ولت. در حقیقت، هیچ جریان الکتریکییی وجود نداشت. میلگرم از یک بازیگر استفاده کرده بود تا نقش قربانی را بازی کند، اما اشخاص تحت آزمایش از این موضوع بیاطلاع بودند. نتایج غافلگیرکننده بودند؛ فرد تحت آزمایش به هنگام شنیدن صدای نالهی شخصی دیگر که در اتاق مجاور به خودش میپیچید میخواست وارد کردن شوک را متوقف کند، اما پروفسور میگفت «ادامه بده آزمایش به همین بستگی دارد» و بیشتر افراد هم به افزایش ولتاژ ادامه میدادند. بیش از نیمی از شرکت کنندهها ولتاژ را حداکثر کردند، صرفاً به این خاطر که از مرجعیت تبعیت کنند.
در طول دههی گذشته، خطوط هوایی نیز با خطرات خطای مرجعیت آشنا شدند. قبلتر، خلبان مثل پادشاه بود. دستورات او زیر سوال نمیرفت. اگر کمکخلبان متوجه از قلمافتادن موضوعی میشد، از روی احترام، یا ترس، جرأت نمیکرد خلبان را از آن مطلع کند. با پی بردن به این رفتار تقریباً تمام خطوط هوایی از مدیریت منابع کاری استفاده میکنند که خلبانان و خدمهی پرواز را ترغیب میکند آزادانه و به سرعت دربارهی هر موضوعی به بحث بپردازند. به بیان دیگر، آنها به دقت خطای مرجعیت را از کار میاندازند. در ۲۰ سال گذشته، مدیریت منابع کاری، بیش از هر پیشرفت فنی دیگری توانست امنیت را برای پروازها فراهم کند.
بسیاری از شرکتها، چندین سال نوری از این دست آیندهنگریها دورند، به خصوص موسسههایی که مدیران اجرایی سلطهطلبی دارند که در آنها کارمندان عموماً نظرات کماهمیت خود را بروز نمیدهند و این اتفاق برای هر شغلی بسیار زیان آور است.
مراجع مسئول همواره به دنبال جلب توجهاند و همیشه راهی پیدا میکنند تا وجههی خود را تقویت کنند. پزشکان و محققان روپوشهای سفید میپوشند. مدیران بانکی کت و شلوار و کراوات به تن میکنند. پادشاهان تاج بر سر میگذارند. اعضای یک دستهی نظامی درجه دارند. امروزه، از نمادها و ابزارهای بیشتری برای نشان دادن تخصص استفاده میشود؛ از حضور یافتن در برنامههای تلویزیونی گرفته تا جلد مجلهها، از جلسات امضای کتاب گرفته تا صفحهی ویکیپدیای شخصی. مرجعیتها مانند مد لباس متغیرند و جامعه هم به همان میزان ازشان تبعیت میکند.
در نتیجه، هر وقت میخواهی تصمیم بگیری، به این فکر کن چه مراجعی ممکن است بر استدلالهایت اثر گذاشته باشند. وقتی به یکی از آنها در واقعیت برخوردی، تلاشت را بکن که در برابرش مقاومت کنی.
<