درد کمر او گاهی بهتر بود و گاهی بدتر میشد. بعضی روزها احساس میکرد میتواند کوه را جابهجا کند و بعضی روزها هم به سختی میتوانست از جایش تکان بخورد. وقتی این اتفاق میافتاد، (که البته به ندرت اینطور میشد)، همسرش او را به مرکز فیزیوتراپی میرساند. روز بعد، احساس راحتی بیشتری در حرکاتش داشت و آن فیزیوتراپ را به همه توصیه میکرد.
یک مرد دیگر، جوانتر بود که هندی کپ او (امتیازی در بازی گلف برای بازیکن ضعیفتر)، عدد قابل قبول ۱۲ بود. او پیش مربی گلف خود میرفت. هر وقت افتضاح بازی میکرد یک ساعت تمرین با مربی خودش رزرو میکرد و جالب است بدانید که در بازی بعد بسیار بهتر ظاهر میشد.
مرد سوم، مشاور سرمایهگذاری یک بانک بزرگ، برای خود نوعی رقص باران ابداع کرد و هر وقت اوضاع بازار بورس بسیار بد میشد، در دستشویی به شیوهی خودش میرقصید. این کار خیلی عجیب به نظر میرسید، اما او با اشتیاق این کار را میکرد، و همیشه اوضاع پس از آن بهتر میشد.
آنچه این سه مرد را به هم پیوند میدهد یک خطاست؛ توهم بازگشت به میانگین. فرض کن محل زندگیات با سرمای بی سابقهای مواجه شده. احتمالش بسیار زیاد است که طی چند روز آتی دما به مقدار میانگین ماهانهی مورد انتظار برگردد و هوا گرمتر شود. این امر برای گرمای بسیار زیاد، خشکسالی یا باران نیز صادق است. دما حول یک میانگین ثابت در حال نوسان است. این حالت برای دردهای مزمن ما، هندی کپ گلف، عملکرد بازار بورس، شانس آوردن در عشق، خوشمزاجی و نمرهی امتحانات نیز برقرار است. به بیان مختصر، آن درد فلجکننده احتمالاً بدون کمک فیزیوتراپ نیز کمی بهبود مییافت. هندی کپ گلفباز احتمالاً بدون کمک خارجی به ۱۲ برمیگشت و عملکرد بازار بورس نیز پس از یک دوره افت به میانگین همیشگی خود باز میگشت، چه با رقص و چه بیرقص.
بعد از عملکردهای اغراق آمیز، به عملکردهای معمولیتر برمیخوریم. بعید است موفقترین سهامهای بورس در سه سال گذشته، در سه سال آینده هم موفقترین باشند. با توجه به این موضوع، میتوان متوجه شد که چرا برخی ورزشکاران تمایلی به حضور در صفحهی اول روزنامهها ندارند؛ میدانند در مسابقهی بعدی احتمالاً نمیتوانند نتایج درخشان خود را تکرار کنند و این موضوع ارتباطی با توجه رسانهها ندارد، بلکه به خاطر ناپایداری در عملکردهاست.
یا مثلاً یک مدیر بخش را در نظر بگیر که برای افزایش روحیهی کارمندانش ۳ نیروی کار خود را که کمتر از بقیه انگیزه دارند به یک دوره میفرستد. نتیجه چیست؟ بار بعد که به میزان روحیهی افراد نگاه میکند، آن افراد قبل دیگر در انتهای لیست نخواهند بود، بلکه عدهی دیگری جای آنها را خواهند گرفت. آیا آن دوره اثرگذار بوده؟ نمیتوان به درستی گفت، چون محتمل بود روحیهی آن گروه حتی بدون دورهی تمرینی به مقدار اولیه خود بازگردد. این شرایط برای بیمارانی که به خاطر افسردگی بستری میشوند نیز صدق میکند. آنها وقتی کلینیک را ترک میکنند احساس بهتری دارند. البته تا حدی محتمل است که این دورهی درمانی هیچ اثری نگذاشته باشد.
یک مثال دیگر: در بوستون، مدارسی که ضعیفترین عملکرد را داشتند به یک برنامه حمایتی جامع معرفی شدند. سال بعد، مدارس در ردهبندی پیشرفت کرده بودند، پیشرفتی که مسئولان مربوط به جای اینکه مرتبط با بازگشت به میانگین بدانند، به برنامه نسبت میدادند.
نادیده گرفتن بازگشت به میانگین میتواند آثار مخربی داشته باشد، مثل معلمانی (یا مدیرانی) که فکر میکنند چماق کارآمدتر از هویج است. برای مثال، پس از یک آزمون، دانشجویانی را که بالاترین نمرات را دارند، تشویق میکنند و دانشآموزانی را که نمراتشان از سایرین پایینتر است توبیخ. در آزمون بعدی، احتمالاً دانشجویان دیگری — کاملاً از سر تصادف — بالاترین و پایینترین نمرات را مال خود میکنند. به همین خاطر، معلم گمان میکند این توبیخ نتیجه میدهد و تشویق باعث سستی میشود — خطایی که دائم تکرار میشود.
در نتیجه، وقتی داستانهایی مثل این را میشنوی که «مریض بودم، به پزشک مراجعه کردم و چند روز بعد بهتر شدم» یا «شرکت ما سال بدی داشت، بعد یک مشاور استخدام کردیم و حالا اوضاع به حالت عادی برگشته است»، به دنبال دوست قدیمی ما، بازگشت به میانگین باش.