جمله اول در استخوان مشتمل بر ۳۰ فصل است
فصل اول — کلیاتی دربارهی استخوانها و مفاصل
گوییم برخی از استخوانها به منزلهی شالودهی کالبد هستند و تن بر آنها بنیاد شده است. مهرههای پشت از همین مقولهاند، چه این مهرهها به تیرکهای وسط کشتی میمانند که بدنهی آن بر آنها استوار شده است. برخی از استخوانها مانند سپری هستند که بدن را از آسیب برخوردها دور میدارند مانند استخوان تشنک (استخوان جلوی سر که آن را جاندانه نیز گویند)
نسخهی انگلیسی: مانند کاسهسر – (توضیح: استخوان کاسهسر قسمتی از استخوانبندی جمجمه را تشکیل میدهد که مغز در آن جای گرفته است.)
و عدهی دیگری مانند جنگافزاری هستند که در برابر آسیبها از استخوانها دفاع میکنند، مانند زائدههای دندهها (سناسن) که مانند خارهای بر مهرهی پشت جای دارند.
نسخهی انگلیسی: و برخی دیگر وسایل دفاعی هستند و اندامها را در مقابل اصطکاک، ضربه و آسیب حفظ میکنند، از آن جمله زائدههای خاری شکل مهرهها.
عدهای از استخوانها در داخل مفاصل قرار دارند مانند استخوانهای سمسمانی که در بین استخوانهای ریز و مجوف (سلامیها) قرار گرفتهاند.
برخی از استخوانها فضای بین مفاصل را پر میکنند مانند استخوانهایی که از نسج و تری تشکیل شده است (Sesamoid Bone) و در بین استخوانهای بندهای انگشتان قرار گرفته است.
برخی نیز به منظور رفع نیاز اندامهایی که به تکیهگاهی نیازمند هستند بهکار رفتهاند و به شکل (ل) هستند. ماهیچههای گلو و زبان و نظایر آنها به چنین استخوانهایی نیازمند هستند.
استخوانها مجموعاً مانند ستونی برای تن هستند و موجب استواری آن میگردند. استخوانهایی که برای پایداری و قوام تن به کار میروند، در حرکت اندامها دخالتی ندارند. این استخوانها بدون تجویف هستند و فقط دارای منافذ و شکافهای ریزی میباشند که از داشتن آنها ناگزیرند. لیکن استخوانهایی که در حرکت مؤثرند، میانتهی بوده، دارای یک فضای (مجرای) خالی در وسط میباشند و این تجویف از بهر آن است که مواد غذایی در جاهای مختلف متفرق نشود و دچار سستی نگردند. بهاین جهت جسم آنها سخت و مواد غذایی آنها مغز استخوانی است که در داخل آنها جمع شده، فضای خالی آنها را پر کرده و است. فایدهی تجویف در سبک شدن استخوان و فایدهب یک تجویفی بودن در سخت ماندن جسم است و هدف از سخت بودن آن است که بر اثر حرکت و جنبش نشکند. فایدهی مادهی محتوای آن (مغز استخوان) همانطور که گفتیم تأمین غذای استخوان است و علاوه بر آن استخوان را همیشه مرطوب نگه میدارد و بهواسطهی آکندن درون آن، استخوان میانتهی با استخوان میانپر برابر گشته است. هر قدر استخوان میانتهی به استحکام بیشتری نیازمند باشد تجویف آن کمتر است و هر قدر به سبک بودن نیازمند باشد تجویف آن بیشتر است. و هدف از آفرینش شدن استخوانهای مشاشی (استخوانهایی که سر نرم و مکیدنی دارند) علاوه بر تأمین تغذیه، عبارت از استنشاق بو، همراه هواست همانطور که در استخوان مصفاه این کار انجام میگیرد.
استخوان پرویزنی: استخوانی متخلخر است که جدارههای دو طرف بینی و نیز ناحیهی فوقانی جدار میانی بینی را میسازد. تاکنون هیچگونه دلیل علمی بهدست نیامده است که مغز از طریق استخوان پرویزنی مواد دفعی خود را وارد بینی کند.
و ضمناً محلی است که برای تجمع مواد دفعی مغز. استخوانها در جوار همدیگر قرار میگیرند و به هم وصل میشوند. فاصلهی بین دو استخوان مجاور زیاد نیست و در برخی از آنها بسیار کم است. این فضای بین دو استخوان را زائدههای غضروفی یا شبههغضروف که کار غضروف را انجام میدهد پر کرده است و هرجا که نیازی به این زائدهی غضروفی یا شبه غضروف نیست اتصال استخوانها بدون آن انجام میگیرد، مانند آروارهی زیرین.
مجاورت استخوانها بر چند وجه است: برخی از آنها مجاور مفصل نرم و برخی دیگر مجاور مفصل سست حرکت و نامحکم هستند. عدهای نیز دارای مفصل محکمی به شکل دندانهای و یا مد روز (در هم دوخته) و یا چسبیده میباشند. منظور از مفصل نرم یا آسان (مفصل لولائی) این است که در آن یکی از دو استخوان به آسانی حرکت میکند و دیگری جنبشی ندارد مانند مفصل مچ و ساعد. مفصل دشوار و نامحکم (مفصل ساینده) مفصلی است که در آن جنبش یکی از استخوانها کم و دشوار باشد مانند مفصل بین استخوانهای مچ و کف دست و یا مفصلی که بین دو استخوان کف دست قرار دارد. مفصل محکمشده (مفصل بیحرکت) مفصلی است که در آن هیچیک از دو استخوان مفصل شده به تنهایی حرکت نمیکند مانند مفصلهای استخوان جناغ سینه.
بین قبضهی جناغ سینه و استخوان جناغ سینه حرکت مختصری وجود دارد.
مفصل ترکیزبافته (دندانهای) مفصلی است که برجستگی یکی از استخوانها در فرورفتگی دیگری قرار گرفته است و این جایگیری به نحوی است که استخوان حرکت نمیکند، مانند دندانها در حفرههای دندانی فک.
مفصل مدروز (درزیشده، دوخته) مفصلی است که در آن دو استخوان دارای بریدگیهای دندانهمانند هستند و این دندانها در هم داخل شدهاند، نظیر قطعات مس که در آهنگری بر اثر تداخل دندانهها بههم میپیوندند و این نوع بههمپیوستگی را مدروزی مینامند یعنی در آن دو استخوان بههم دوخته شدهاند مانند مفصل استخوان کاسهی سر در آهیانه. مفصل چسبیدهی آن است که دو استخوان در طول خود بههم چسبیدهاند، مانند مفصل بین دو استخوان ساعد. مفصل چسبیده نیز وجود دارد که در آن دو استخوان در پهنای خود به هم چسبیدهاند، مانند مهرههای زیرین پشت. یادآوری میشود که مهرههای زیرین پشت دارای مفصل نامحکم میباشند.
فصل دوم — تشریح استخوان آهیانه
نسخهی انگلیسی: استخوان جمجمه و اعمال آن
فائدهی مجموعهاستخوانهای کاسهسر در آن است که مانند سپری، مخ را در بر گرفته، آن را از آسیب و گزند حفاظت میکند. اینکه آهیانه از استخوانهای متعدد بههم پیوستهای تشکیل شده است مبتنی بر دو حکمت است که اولی معطوف به خود استخوان و دومی مربوط به محتوای آن است.
حکمت اول: تشکیل استخوانهای کاسهی سر به صورت گروهی، به دو منظور است: نخست آنکه اگر برای یک جزء آن شکستگی و یا فساد رخ دهد همهی آهیانه زیان نمیبیند، چه اگر استخوان یکپارچه بود از آسیب محفوظ نمیماند. دوم اینکه کاسهب سر و بخشهای اسفنجی و متراکم (متخلخل و منکاثف) و نازکی و سپری نیازمند است و جمع این اضداد در استخوان یکپارچه ممکن نیست.
حکمت دوم در یکپارچه نبودن و گروهی بودن آن مربوط به انگیزههایی است که نه بهخود استخوان بلکه به محل اتصال آنها مربوط است، زیرا اولاً بخاراتی که از مغز برمیخیزد از استخوان بدون منفذ نمیتواند عبور کند، پس باید گذرگاهی برای بخش تحلیلرفتهی مغز که بخاری است وجود داشته باشد و مغز بتواند پالایش یابد.
در قدیم تصور میشد که ترشحات غدهی هیپوفیز از راه بینی خارج میشود.
ثانیاً تارهای عصبی که از مغز بیرون میآیند و به اندامها میروند راه خروج داشته باشند.
همچنین مغز و دو عضو دیگر در دو حالت دیگر مشترکاً ذینفعاند: نخست اینکه رگها و شریانهایی که به درون سر فرو میروند از درزهای اجزاء استخوانهای گروهی وارد میشوند. دوم اینکه پردهی ستبر و سنگین بتواند در مرز بین اجزای استخوانی وارد شود و بر مغز سنگینی نکند و مغز را آزاد گذارد.
شکل طبیعی آهیانه گرد است و در آن نیز دو حکمت و دو بهره مستتر است:
نخست این که حجم معینی از شکل مدور برای مادهی محتوای خود در مقایسه با شکل زاویهدار و چند ضلعی چنین حجمی فراتر است. و منفعت مربوط به داخل سر است.
دوم اینکه وقتی جسمی مستدیر است در برابر ضربات خارجی کمتر از اشکال زاویهدار و چندضلعی آسیب میبیند. آهیانه با شکل مستدیر خود تمایل به کشیدگی دارد، زیرا پیهای مغزی به شکل طولی قرار گرفتهاند و برای این است که از فشار در امان باشند.
آهیانه دارای دو برجستگی است یکی در جلو و دیگری در عقب که بتوانند پیهائی را که از طرف راست و چپ پایین میروند نگهداری کنند
این استخوان مدور دارای سه درز واقعی و دو درز غیر واقعی است. سه درز واقعی عبارتند از:
الف— درز کمانی یا قوسی که در آن با پیشانی مشترک است و آن را درز تاجی مینامند و به شکل هلالی است.
ب— درز مستقیم که سر را به دو بخش تقسیم میکند و آن را درز سهمی میگویند. و گاهی که به درز تاجی میپیوندد، به نام سفودی )سیخی) میخوانند و در این صورت شکل آن به صورت قوسی است که بهوسیلهی یک خط مستقیم به دو بخش تقسیم میگردد. و به شکل (------- در میآید.
ج— درز سوم درزی است که قسمت عقبی سر و پایهاش در آن مشترک هستند.
نسخهی انگلیسی: درز سوم بین قسمت طاقی و فوقانی جمجمه و قاعدهی آن قرار گرفته است.
این درز به شکل زاویهای است که قاعدهی آن به کنارهی درز سهمی پیوسته است و شکل لاندای ( λ یونانی) دارد و به آن درز لامی میگویند. مجموعهی این درز و اشکال فوقالذکر به شکل (---------< در میآید.
د— دو درز غیر واقعی در طول سر از دو طرف به موازات درز سهمی کشیده میشود و به طور کامل در استخوان فرو نرفتهاند و به این جهت آن دو را درز قشری مینامند. وقتی این دو درز غیر واقعی با سه درز واقعی به هم میرسند به این شکل در میآیند: (====<
شکل سر در سه حالت غیر طبیعی است:
نخست،رحالتی که سر در بخش جلو برجستگی نداشته باشد، در این صورت از درز تاجی بیبهره میشود.
دوم, حالتی که در قسمت عربی آن برجستگی نباشد، در این حالت درز لامی را از دست داده است.
سوم، حالتی که در بخش جلو و عقب سر برجستگی نباشد و سر شبیه کرهای است که درازا و پهنایش برابر است.
جالینوس سرآمد طبیبان میفرماید: سری که ابعادش برابر است، سهم لازم خود را نیز از درزها دریافت داشته است. سری که دارای شکل طبیعی است در طول یک عرض و در عرض دو درز دارد، لیکن در اینجا هم در عرض و هم در طول، در هر کدام یک درز دارد. درز عرضی از یک گوش تا دور گوش دیگر و درز طولی در جهت عمود بر آن قرار گرفته است و به شکل × میباشد.
این دانشمند فرموده است: هرگز شکل غیر طبیعی چهارمی برای سر وجود ندارد، زیرا هر اندازه درازا کوتاهتر از پهنا آید، بههمان نسبت محتویات مغز یا جسم مغز به کاستی میگراید که با زندگی ناسازگار و با دقت ترکیب ناهنجار است. وی فرمودهی بقراط پیشرو اطبا را پسندیده است که شکل سر را چهار حالت روا شمرده است و بس و تو نیز این را بدان.
بقراط (Hippocrates)، طبیب یونانی، در ۴۶۰ قبل از میلاد زاده شد. وی پایهگذار علم طب بوده است و حوزهی آن را از قلمرو خرافات و جادو جدا کرده است. ترمینولوژی پزشکی ما بهراستی از زمان بقراط شروع میشود، زیرا او اولین پزشکی بود که اصطلاحات پزشکی را بهرشتهی تحریر درآورد. برخی از نوشتههایی که بهبقراط نسبت میدهند از آن او نیست، بلکه نوشتهی نویسندگان پیش از اوست. این نوشتهها بیشتر مربوط میشوند به رژیمهای غذایی، بهداشت، درمانهای خارجی، ورزش و خوابیدن و در آن بیماریها به حاد مزمن و همهگیر و تکگیر و بدخیم و خوشخیم تقسیم شدهاند. بقراط و پیروانش نظام «پاتولوژی خلطی» را تکمیل نمودند. قسمنامهی بقراط که بهوسیلهی پزشکان کهن اجرا میشد، هنوز مانند ۲۰۰۰ سال پیش از آن استفاده میشود.
نسخهی انگلیسی: در میان پزشکان کهن بقراط اولین پزشکی بود که در مورد اشکال سر نظریهی صحیح را ابراز کرد. وی اشکال جمجمه را چهار نوع، شامل یک نوع طبیعی و سه نوع غیرطبیعی تقسیم کرده است.
فصل سوم — تشریح استخوانهای پایینتر از آهیانه
نسخهی انگلیسی: سایر استخوانهای جمجمه.
سر علاوه بر دو آهیانهی (پاریهتال) دارای ۵ استخوان است که چهارتای آن (دوتمپورال، یک فرونتال و یک اکسیپیتال) مانند چهاردیواره و پنجمی (اسفنوئید) بسان پایهای برای سر است. این چهار دیوار سختتر از تشنک هستند، زیرا در برابر افتادنها و ضربهها سهم بیشتری دارند.
بخش متورق استخوان آهیانه در طرفین جمجمه کاملاً نازک است ولی با عضلات آهیانه تقویت میشود.
از آنجا که این چهاردیواره مانند آهیانهی سر نیاز به ساختمان متخلخل ندارند تا بخار تحلیلرفته مغز از آن خارج گردد و از آنجا که مانند تشنک لزومی به تخلخل در آنها نیست تا بر مغز سنگینی نکنند، ازاینروی سختترند و بین آنها نیز دیوارهی عقبی سختترین است، زیرا که از حراست حواس بینصیب میباشد. دیوارهی نخستین، استخوان پیشانی است و حدود آن به این قرار است: در قسمت بالا درز تاجی و در پایین درز دیگری است که از طرف تاجیک کشیده میشود و نزدیک ابرو بر چشم میگذرد و به انتهای دیگر تاجی میرسد. دو دیوارهی دیگر در طرف راست و طرف چپ قرار دارند و استخوانهایی هستند که گوشها را در خود جای دادهاند و بهمناسبت سختی زیادشان استخوانهای دو سنگ نامیده میشوند. حدود هر یک از آنها چنین است: در بالا بهوسیلهی درز قشری، در پائین بهوسیلهی درزی که از کنارهی درز لامی میآید و تا درز تاجی ادامه مییابد، در جلو بهوسیلهی بخشی از درز تاجی و در پشت بهوسیلهی خشی از درز لامی محدود میشود.
حدود دیوارهی چهارم در بالا بهوسیلهی درز لامی و در پایین بهوسیلهی درزی که بین سر و استخوان میخی مشترک است و به هر دو سر لامی میرسد مشخص میگردد. استخوان میخی (استخوان شبپرهای) استخوانی است که سنگینی سایر استخوانها بر اوست و مقر مغز است. در سخت آفریدن آن دو هدف منظور بوده است: نخست اینکه سختی آن در تحمل سنگینی مغز مددکار است. دوم اینکه اگر سختی کمتر باشد به علت داشتن مواد زائد فساد میپذیرد و این استخوان در محلی قرار دارد که ریختنیها بر آن میریزند و رعایت در سخت بودن از همین جهت است.
در هر یک از دو جانب گیجگاه دو استخوان سخت وجود دارد که عصبی را که از گیجگاه میگذرد پوشاندهاند و در طول گیجگاه به طور مورب قرار گرفتهاند و آنها را استخوان زوج (بالها) مینامند.
فصل چهارم — تشریح استخوانهای آرواره و بینی
تعداد استخوانهای آرواره و گیجگاه وقتی معلوم میشود که نخست درسهای آواره را بیان کنیم
پس گوئیم: حدود آروارهی فوقانی چنین است: در بالا درز مشترکی بین آرواره و (استخوان) پیشانی وجود دارد که از زیر ابرو میگذرد و از یک گیجگاه به گیجگاه دیگر میرسد. در پایین در دو طرف رستنگاه دندانها درزی است که از ناحیهی گوش میآید و آرواره و استخوان میخی (استخوان شبپرهای) که در پشت دندانهای آسیاست، در آن مشترکند و بعد در طرف دیگر پایان مییابد، منظورم این است که کمی به طرف داخل جسم گرایش دارد و فاصلهاش اندک است؛ و آنگاه درزی ایجاد میشود که در حد فاصله بین این درز و درز دیگری است که آن را ذکر میکنیم: درز مورد نظر درزی است که کام دهان را در طول قطع میکند. این بعد حدود آروارهی فوقانی.
درزهای داخلی آن از این قرارند: یک درز طولی کام دهان را قطع میکند. درز دیگری از میان دو ابرو شروع میشود و در بین محل دو دندان پیشین خاتمه مییابد. درز سوم با درز دوم از یک محل شروع میشود ولی از او فاصله گرفته، سرازیر میشود و از طرف راست تا وسط رستنگاه رباعی (دندانهای لاترال) و نیش ادامه مییابد. درس چهارم مشابه درز سوم و در سمت چپ است و بنابراین مرز داخلی آن میان سه درزی که در وسط و دو طرف هستند محدود میگردد.
در میان رستنگاه دندانهای نامبرده دو استخوان مثلثی وجود دارد که قاعدهی آنها در رستنگاه دندانها نیست، اما درزی متقاطع که به قاعده سوراخهای بینی نزدیک است قبلاً راه را بر او سد میکند. سه درز نام برده از این تقاطع میگذرند و به محلهایی که ذکر شد میرسند.
در پایین هر دو استخوان مثلثی در استخوان وجود دارد که بین قاعدهی دو مثلث و رستنگاه دندانها محصور هستند و دو تا از آن درزهای جانبی، یکی از آن دو استخوان را — دو استخوانی که در دو طرف درز وسطی قرار دارند — از دیگری جدا میکنند. در چنین وضع این (دو استخوان) با درز جداکننده دو زاویهی قائمه به وجود میآورند و در رستنگاه (ریشه) دندانهای نیش زاویهی حاده و در سوراخهای بینی زاویهب منفرجه میسازند.
از درزهای آروارهی فوقانی درز دیگری از درز مشترک بالاتر به طرف چشم پائین میآید وقتی که به گودی چشم رسید سهشاخه میشود: شاخهای از زیر درزی که با پیشانی مشترک است و بالای گودی چشم است عبور کرده، به ابرو میرسد. شاخهی دوم پائینتر از آن و بدون اینکه به گودی چشم برسد خود را به ابرو میرساند و شاخهی سوم پس از آنکه وارد گودی چشم شد تا ابرو ادامه مییابد. هر بخشی از آنها که نسبت به درزی که زیر ابروست پایین تر است، از محلی که در زیر بالاتر با آن تماس دارد دورتر است. استخوانی که درز اول آن را جدا ساخته است بزرگتر و استخوانی که دومی را جدا کرده است از استخوان جداشده بهوسیلهی سومی بزرگتر است.
نسخهی انگلیسی: استخوانی که توسط درز اول جدا میشود استخوان بزرگ است. استخوان دوم که توسط درز دوم جدا شده است از استخوان اول کوچکتر است و استخوانی که توسط درز سوم جدا شده است از دو استخوان پیشین بزرگتر است.
در نسخهی عربی: و لکن اعظم الذی یفرزهالدرز الاول من الثلالهاعظم – ثمالذی یفرزه الثانی.
بینی: بینی دارای سه فائده است:
نخست اینکه به وسیلهی حفرههایی که در آن وجود دارد به استنشاق کمک میکند و هوای بیشتری را در خود جای میدهد. هوا قبل از رسیدن به دماغ (مغز) تعدیل میگردد. گرچه تمام هوای استنشاق شده وارد شش میشود، معذلک بهاندازهی معینی که لازم است به مغز میرسد و بخشی در برابر اندام بویایی جمع میشود تا این اندام به آن دسترسی بیشتری داشته باشد. پس این سه فائده در یک فائده بود.
دوم اینکه بینی در تجزیه و ادای حروف کمک میکند و نمیگذارد زیادی هوا در جایی که حروف را تجزیه میکند بیشتر از حد لازم فشار بیاورد و این دو فائده از فائدهی دوم بود. آنچه بینی در اندازهگیری مقاطع حروف میکند، همان است که سوراخ عقبی نای انجام میدهد و از راهبندان هوا جلوگیری میکند.
سوم آنکه بینی مواد زائدی را که از سر دریافت میکند از نظر بیننده مستور میسازد و نیز ابزاری است برای دفع مواد زائد.
بینی از دو استخوان مثلثی تشکیل شده است که در بالا زاویهای با هم میسازند و قاعدهی آنها در یک زاویه با هم در تماس هستند و در دو زاویه از هم جدا میشوند. هر یک از این دو استخوان بر درزی از دو درز لبهای که زیر استخوانهای صورت قرار دارند (که سابقاً ذکر شد) سوارند. در کنارهی پایین این دو استخوان، دو غضروف نرم وجود دارد. در میان هر دو استخوان و در طول درز میانی غضروفی است که بخش بالایی آن از قسمت پایین ترش سختتر است و روی هم رفته از دو غضروف کنارهای نیز سختتر میباشد. فائدهی غضروف وسطی آن است که بینی را به دو سوراخ تقسیم میکند تا هرگاه یکی از آنها بر اثر مواد زائد که از مغز سرازیر میشود گرفته شد راه برای هوا و بوییدنیها مسدود نشود، چه تا روح در مغز باقی است. مغز به تهویه و شادابی از هوا نیازمند است.
در وجود دو غضروف کنارهای سه فائده است:
نخست اینکه در فواید تمام غضروف هایی که در کنارهی استخوانها وجود دارند و سابقاً آن را ذکر کردیم مشترک است.
دوم اینکه وقتی به استنشاق عمیق و دفع مواد داخل آن نیازی باشد بتواند فراختر گردد و این عمل را تسهیل کند.
سوم اینکه در موقع دفع ارادی مواد زائد از طریق بینی به لرزش و ارتعاش در میآید و بخار را بیرون میراند.
دو استخوان بینی به سبک بیشتر از استحکام نیاز دارند و به این جهت باریک و سبک هستند به ویژه که با اندامهای آسیبپذیر پیوندی ندارند و در محافظت سطح حس هستند.
آروارهی تحتانی از دو استخوان تشکیل میشود که به وسیلهی مفصلی در زیر چانه به طور محکم به هم پیوستهاند. در انتهای هر یک از آنها برجستگی خمیدهای وجود دارد که با یک زائدهی استخوانی که انتهای آن نزدیک آرواره است ترکیب میشود (مفصل گیجگاهی).
بخش برجستهی استخوان آرواره و زائدهی مجاور آن به وسیلهی زردپیها بر هم منطبق و با هم پیوستهاند.
ادوومه دارد...