آقای دکتر مصطفی مهرآیین نقد منصفانه و به جایی درباره وقایع اخیر در کانال تلگرامی خودشون منتشر کردند:
ابر بحرانهای جمهوری اسلامی
1. اول بگویم من این روزها دست بازی در نوشتن ندارم. خصوصن اگر بخواهم مطلبی انتقادی در خصوص وضعیت جامعه امروز ایران بنویسم. صادقانه بگویم در آستانه پنجاهسالگی توانایی تحمل هیچ فشاری جز همین اندک مطالعهای که میکنم ندارم. با اینحال در پاسخ به دوستانی که از من پرسیدهاند جامعه امروز ما گرفتار چیست؟ میخواهم به بحرانهای نظام سیاسی موجود اشاره کنم، چون معتقدم فعلن همهچیز در این جامعه معطل سیاست و مناسباتی است که میان سیاست و خودش و جامعه و جهان و آینده شکل گرفته است، اگر باور دارم گرفتار بودن دائمی جامعه با سیاست بزرگترین خطای استراتژیک هم جامعه و هم خود نظام سیاسی است که ما را با وضعیت «مرگ زندگی» روبهرو ساخته است.
2. معتقدم نظام سیاسی فعلی ایران در کنار مجموعه بحرانهای کوچک و بزرگ خود گرفتار «هشت ابر بحران» است که فرصت تنفس را بر او تنگ کرده است و این نکته آخر یعنی ناتوانی نظام سیاسی در نفس کشیدن آزاد و آزادیعمل بزرگترین ابر بحرانی است که در نهایت با آن روبهرو میباشد:
الف. تلاش برای دستیابی به بمب اتم، علیرغم همه انکارها، نخستین ابر بحران نظام سیاسی موجود است. چه بخواهیم بپذیریم، چه نخواهیم بپذیریم، جمهوری اسلامی سالهاست که ایده «امنیت درون بنیاد» را دنبال میکند و معتقد است داشتن سلاح هستهای این امنیت را ممکن میسازد. اینکه به چه میزان این ایده درست میباشد یا نه را من نمیدانم، اما فعلن وضعیت به گونهای است که احتمالن هم اجرای این ایده (از طریق دستیابی به چندین بمب) و هم عدم اجرای آن (رفتن به سمت اجرای برجام و رفع تحریمها) میتواند تا حدودی جمهوری اسلامی را امیدوار به نجات خود سازد وگرنه اصرار بر این ایده و ناتوانی در تحقق آن که با خود بحران بزرگ اقتصادی را به همراه آورده است، کشور را با بحران عدم وجود ثروت و منابع روبهرو میسازد؛
ب. دومین ابر بحران جمهوری اسلامی بحران جانشینی رهبری و مسائل وابسته به آن از جمله حذف عمده نیروهای سیاسی، بیپناه شدن نظام سیاسی در میان سیاسیون، بحران انتخابات آزاد، بحران ایجاد دوباره حکومت موروثی یا تداوم چرخش قدرت با حفظ جایگاه نمادین بیت رهبر پیشین و ... است که باعث شده همچون آنچه در گذشته بر این جامعه گذشته، مسئله «مرگ» در تمامی معانی آن در کانون روان سیاسی جامعه ما قرار گیرد؛
ج. ابر بحران سوم بحران شکلگیری جنبش اعتراضی «زن، زندگی، آزادی» است که وجود و ماهیت نظام سیاسی موجود را به چالش کشیده و باعث ایجاد سه ابر بحران بعدی شده است؛ د. ابر بحران اولی که ریشه در جنبش «زن، زندگی، آزادی» دارد، بحران شعارهایی است که جامعه در مقابل شخص رهبر نظام سیاسی مطرح ساخته است. این بحران که نظام سیاسی آن را هتک حرمت به جایگاه رهبری میداند، باعث افزایش میزان خشم در نظام سیاسی نسبت به جامعه شده و همبستههای روانی «انتقام» از یکسو و «شک و تردید در خود را» از سوی دیگر برای نظام سیاسی به همراه آورده است؛
ه. «بیآیندهبودن جامعه» و «بیآیندهشدن نظام سیاسی» دو ابر بحران دیگری هستند که ریشه در جنبش اعتراضی «زن، زندگی، آزادی دارند». در وضعیت فعلی هم جامعه بدون آینده است و هم نظام سیاسی خود را بیآینده میداند. پیامد این دو خطرناکشدن جامعه و نظام سیاسی است. هم جامعه و هم نظام سیاسی به دلیل بیآینده بودن تبدیل به موجودیتهایی خطرناک شدهاند که دیگر نمیتوان به پیشبینی رفتارهای آنها پرداخت. اصولن بیآینده بودن خطر میآفریند و خطرناک بودن باعث پیشبینیناپذیربودن میشود. که به زبان «باربارا میتزال»: خود بزرگترین خطر اجتماعی است؛ و ابر بحران مهم بعدی، بحران بیایده بودن نظام سیاسی موجود است. نظام سیاسی موجود با درپیشگرفتن سیاست امنیتیکردن جامعه و سرکوب، میدان فرهنگ خودش را از ایده تهی کرده و با ناممکنکردن فرایند اندیشیدن در جامعه، هم خود و هم جامعه را از ایدههای نجاتبخش تهی ساخته تا آنجا که هم جامعه و هم سیاست تنها راه نجات خود را نابودکردن سوی دیگر میدانند و دیگر قادر به سخنگفتن با یکدیگر نیستند. پیامد این ماجرا چیزی جز راضیشدن به مرگ همدیگر نیست که این نکته را میتوان به اشکال متفاوت در مناسبات جامعه و قدرت مشاهده کرد؛
ز. ابر بحران بعدی، بحران ورود نظام سیاسی به مجادله قدرتهای بزرگ جهانی در میدان اوکراین است. من متخصص روابط بینالملل نیستم، اما میدانم نظام سیاسی موجود با ورود به این مجادله خود را در معرض «دستکاری بینالمللی قدرت» قرار داده و ممکن است چه در وضعیت صلحآمیز و چه در وضعیت جنگ با جانشین بعدی خود جایگزین شود.
3. من واقعن نمیدانم با وجود این مجموعه ابر بحرانها (بحران ثروت، بحران قدرت، بحران مشروعیت، بحران احترام، بحران خطرناکشدن جامعه و سیاست، بحران اندیشه، بحران دستکاری بینالمللی قدرت، و بالاخره بحران ناتوانی در نفسکشیدن و آزادی عمل) و دیگر بحرانهای کوچک و بزرگی که نظامهای سیاسی و جامعه امروز ایران با آن روبهروست، آینده ایران به کدام سو خواهد رفت و این زندگی آبستن چه ماجراهایی برای ما خواهد بود. اما میتوان تاثیرات این وضعیت بر جسم و ذهن انسان ایرانی و جامعه ایران را از جنس «نابودی سرطانی» دانست که هم میتواند با خود مرگ را به همراه آورد و هم به زبان نیچه اگر ما را نکشد ما را قویتر سازد.
سال 1307. گروه شش نفره اولین دختران دیپلمه ایران. (عکاس آنتوان سوریوگین)

Iran, schoolgirls, 1929. by Antion sevruguin
چند روز پیش در بحثی خودمانی بین اکیپ دوستان در دانشگاه گفتم: تا وقتی نسبت خودمان را با موضوعی و تاثیری که آن موضوع روی ما میگذارد، فهم نکردیم؛ نوشتن درباره آن اشتباه است. تکثر در روایتها یعنی اینکه ما خود را در نسبت با چیزی فهم کنیم و بعد به روایت بپردازیم. در این صورت ما بخشی از هیاهوی روایتهایی میشویم که کارکردی ندارد.
این روزها زیاد فکر میکنم به نسبتِِ خودم به هزارتا اتفاق ریز و درشت مثل افزایش قیمت دلار، مرگِ پیروز که استعاریترین شکلِ یک امید جمعی بود و اتفاق مدارس. و حالا در فهمِ نسبتِ خودم با همه اینها، هیچچیز به چشم نمیخورد جز بیقراری و آشوب. این هیاهو را در ادامه ترس خطاب میکنم. نسبتِ منِ ترسیده با همه آنچه که در حالِ رخ دادن است. فارغ از جنبه تراژیک چیزی که تجربه میکنیم، گاهی انگار به اندازه یک کشور یا تمام آدمهای دنیا ترسیدهایم.
از خودم بگویم. در ظاهر خوب و آرامم. درسها را پیش میبرم و کمی کار میکنم. صبح را به شب میرسانم، اما از درون پوک و خالیام. هیچ در خاطرم نیست که هیچکدام از روزهایی که پشت سر گذاشتم، اینطور به دلهره و ترس آمیخته باشد. تازه دارم ترس را از منظرِ دیگری فهم میکنم. از آن بخشِ تاریکش که توانایی فلج کردن تو را دارد. دیدهاید چطور ترس آدمهای ترسیده را به گریه میاندازد؟ و نفسکشیدن را به سختترین کارِ دنیا تبدیل میکند. در حالی که سعی میکنی خاطر دیگران را نگران نکنی و برای دیگری نویدبخش آرامش و استقامت باشی.
گاهی زیاد تقلا میکنیم برای نهراسیدن و محکم ایستادن؛ طوری که هیچنوسانی آسودگی خاطرمان را مکدر نکند. حالا اما زیادی دستِ خالیایم برای پراندنِ این حسِ طولانیمدتِ ترس.
هیچ نمیخواستم اعتراف کنم که زیادی ترسیدهام از این ناامنی. ناامنیِ اقتصادی. ناامنیِ سیاسی. ناامنیِ جغرافیایی. ناامنیِ جنسیتی. و این آخری را چطور میتوانم به دیگران نشان بدهم که جنس ناامنیِ زنانه و مردانه هم فرق دارد؟ باید زن باشی، فارغ از هر سنوسالی به روی خودت نیاوری که چطور میشود در یک روز کاملن آرام بروی مدرسه با ترور بیولوژیکی مواجه شوی؛ وقتی جنسیت در یک جغرافیا میتواند به یک امرِ سیاسی تبدیل شود.
شده گاهی حتی از راه رفتن در این شهر شلوغ بترسید؟ اطرافیانم با من دردودل میکنند. بعضیهاشان مدام اقرار میکنند که روزهاست نمیتوانند بنویسند. نمیتوانند بخوانند. نمیتوانند زندگی کنند. روزهاست که فارغ از هر احساسی و باتجربه ترس و هراسِ تمامناشدنی فقط زنده ماندهاند. و اگر این ترس لعنتی برای همیشه از آدم نرود، چطور دوباره به روشنیِ «خدایا آرامش ده وحشتم را و ایمنی بخش به ترسم و کمکم ده بر تنهاییام.» باورمند شود؟
کاش کسی از آن دوردستها نشانمان بدهد که حق داریم بترسیم؛ اما هر ترسی هم تاریخِ انقضا دارد. بعد با دستهایش مستطیلی بسازد، به ما بگوید ببین. و ما از بین مستطیلیِ دستهایش روشنی ببینیم...
