شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی؛ ضرورت بازتعریف نقش و مسیر ارتقاء بهرهوری
نسیمتوکل عضواناق بازرگانی تهران
مقدمه
شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی یکی از مهمترین ظرفیتهای نهادی در اقتصاد ایران برای تعامل ساختیافته میان حاکمیت و فعالان اقتصادی است. با وجود پیشرفتهای قابل قبول در ایجاد کانال ارتباطی رسمی میان دولت و نمایندگان بخش خصوصی، هنوز بسیاری از فعالان اقتصادی نقش این شورا را ملموس، مؤثر و نتیجهمحور نمیدانند. بازتعریف مأموریت و ساختار جلسات این شورا میتواند آن را به نهادی استراتژیک و تأثیرگذار در بهبود فضای کسبوکار بدل کند.
شورای گفتوگو؛ ساختار و کارکرد
شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی بر اساس ماده (75) قانون برنامه پنجم توسعه تشکیل شد و وظیفه آن «شناسایی موانع تولید و سرمایهگذاری» و «ارائه راهکار به دولت و مجلس برای اصلاح فضای کسبوکار» تعیین گردید. ریاست این شورا بر عهده وزیر امور اقتصادی و دارایی است و دبیرخانه آن در اتاق بازرگانی ایران مستقر است. اعضای شورا شامل نمایندگانی از دولت، اتاقهای سهگانه (بازرگانی، تعاون و اصناف)، کمیسیونهای تخصصی مجلس و تشکلهای بخش خصوصی هستند.
در جلسات شورا، فعالان اقتصادی میتوانند چالشها و مشکلات خود را مستقیماً با مقامهای دولتی مطرح کرده و برای اصلاح رویهها، آییننامهها و حتی قوانین پیشنهاداتی ارائه کنند. تا امروز دهها جلسه در سطوح ملی و استانی برگزار شده که در برخی موارد منجر به اصلاح بخشهایی از مقررات مالیاتی، گمرکی یا بیمهای شده است.
نقد وضعیت فعلی شورا
با وجود اهداف بلند شورا، عملکرد آن در سطح عمومی بخش خصوصی چندان ملموس و سیستماتیک نیست. بیشتر جلسات حول محور مشکلات عمومی، تکراری و بعضاً غیرقابل حل در بازه کوتاهمدت متمرکز شدهاند (مانند بیمه، مالیات، مجوزها و …). همچنین گاهی شورا به ابزاری برای پیگیری مشکلات فردی یا بنگاههای خاص تبدیل شده است که اگرچه در برخی موارد مفید بوده، ولی کارکرد اصلی شورا را از مسیر جمعی و تشکلی دور کرده است.
در عمل، افرادی با لابی قویتر یا دسترسی بیشتر به بدنه دولت، امکان طرح موضوعات خود را پیدا کردهاند و بسیاری از تشکلها و انجمنهای تخصصی به دلیل ضعف ساختاری یا نداشتن ارتباطات، از این مسیر حذف شدهاند.
پیشنهاد راهبردی: بازتعریف شورا به عنوان «شورای گفتوگوی دولت و تشکلها»
برای افزایش بهرهوری و اثرگذاری شورا، پیشنهاد میشود:
۱. تمرکز بر تشکلها به جای اشخاص:
هر جلسه شورا به یک تشکل تخصصی اختصاص داده شود (مثلاً انجمن صنایع دارویی، اتحادیه سازندگان ماشینآلات صنعتی، انجمن لیزر، …). این تشکل موظف شود پیش از جلسه، مشکلات اختصاصی صنف خود را بهصورت مدون به دبیرخانه ارائه دهد.
۲. بستهسازی راهکارها:
پس از جمعآوری مشکلات، مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی آنها را با قوانین موجود تطبیق داده و با مشورت با کارشناسان، پیشنهادات اصلاحی متناسب با واقعیت ایران و جهان ارائه دهد. نتیجه این بررسی، بهصورت یک بسته کارشناسی واحد در جلسه شورای گفتوگو به دولت ارائه شود.
۳. تشکیل کمیتههای همعرض برای پیگیری:
برای پیگیری خروجیهای جلسات، کمیتههایی با عضویت نمایندگان تشکلها، مجلس و دولت تشکیل شود که خروجیها را تا تصویب و اجرا دنبال کنند. این کار از توقف مصوبات در حد «صورتجلسه» جلوگیری میکند.
۴. پرهیز از طرح مشکلات کلی و تکراری:
شورا نباید صرفاً محل طرح موضوعاتی مانند بیمه، مالیات، یا گمرک باشد، بلکه باید به مسائل تخصصی و اختصاصی هر صنف بپردازد که نیازمند تحلیل و اصلاح در سطح صنعت یا زنجیره ارزش است.
۵. جمعبندی واحد و جلوگیری از تفرق آرا:
با تعریف یک فرآیند رسمی بررسی و جمعبندی نظرات، از طرح راهکارهای متضاد توسط انجمنهای موازی جلوگیری شود. بهاینترتیب نظرات بخش خصوصی به شکل متمرکز و واحد به دولت منتقل شده و ریسک تضاد منافع کاهش مییابد.
جمعبندی
شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی ظرفیت مهمی در ساختار اقتصاد ایران است، اما برای ایفای نقش مؤثرتر نیاز به بازتعریف مأموریت دارد. اگر این شورا از حالت فردمحور و کلینگر به سمت تشکلمحور، تخصصی و ساختاریافته حرکت کند، میتواند به بازوی اصلاحگر و مؤثر در تعامل با دولت تبدیل شود. در نهایت، بهرهوری این شورا وابسته به شفافیت عملکرد، پیگیری منسجم، و اراده برای حل مسائل صنفی به جای افراد خواهد بود