از رود سند تا زاگرس: همکاری استراتژیک ایران و پاکستان در دوران پساجنگ ۱۲ روزه”
نسیم توکل عضو اتاق بازرگانی تهران
پس از جنگ ۱۲ روزه اخیر میان ایران و اسرائیل، بسیاری از تحلیلگران از مواضع آشکار و حمایتی پاکستان نسبت به ایران شگفتزده شدند. برخلاف رویکرد سنتی این کشور که اغلب محافظهکارانه یا بیطرف بود، اینبار اسلامآباد بهروشنی موضعی سیاسی نزدیک به تهران اتخاذ کرد. این تحوّل، افق تازهای برای گسترش همکاریهای اقتصادی و صنعتی میان دو کشور گشود.
مزایا و فرصتهای همکاری تجاری با پاکستان:
۱. جایگزینی شرکای فرصتطلب تحریمی
بسیاری از کشورهایی که در دوره تحریمها از ضعف اقتصادی ایران سود بردند (مانند امارات، ترکیه یا برخی کشورهای آسیای میانه)، اکنون به دنبال منافع خود هستند. پاکستان میتواند جایگزینِ مستقل، سیاسی و اخلاقیتری باشد که با ایران منافع بلندمدتتری را دنبال کند.
۲. اشتراکات فرهنگی، زبانی و مذهبی
از هزارههای پیش تاکنون، دو ملت ایران و پاکستان از نظر فرهنگی، ادبی، مذهبی و تمدنی پیوندهایی عمیق داشتهاند (مولانا، اقبال، سعدی و حافظ هم در پاکستان خوانده میشوند). این اشتراکات، زیرساخت مهمی برای همکاری تجاری پایدار فراهم میکند.
۳. موقعیت استراتژیک پاکستان برای ترانزیت کالا
با اتصال بنادر چابهار - گوادر، ایران میتواند از طریق پاکستان به چین، آسیای مرکزی و شبهقاره هند دسترسی مستقیم و کمهزینه داشته باشد.
چالشها و محدودیتهای همکاری با پاکستان:
❗۱. بیثباتی داخلی و امنیت مرزی
مرزهای شرقی ایران همواره از ناامنی رنج بردهاند. تا زمانی که کنترل امنیتی-اقتصادی مرز میرجاوه و تفتان تثبیت نشود، اعتماد بلندمدت دشوار خواهد بود.
❗۲. نفوذ رقبای ایران در پاکستان (عربستان، آمریکا، چین)
هرچند پاکستان به ایران نزدیک شده، اما همزمان روابط تنگاتنگی با چین، آمریکا و عربستان دارد؛ این میتواند موجب نوسان در روابط اقتصادی شود.
پیشنهادات همکاری در صنایع مختلف:
🛰️ ۱.
صنعت مخابرات و فناوری اطلاعات
ایجاد کنسرسیوم مشترک برای تولید تجهیزات شبکه 5G و فیبر نوری
تبادل نیروهای فنی در حوزه هوش مصنوعی و امنیت سایبری
راهاندازی دیتاسنترهای مشترک در مناطق مرزی
🧬 ۲.
پزشکی و داروسازی
تولید داروهای بیوتکنولوژیک در همکاری با انستیتوهای دارویی پاکستان
صادرات تجهیزات پزشکی ایران به بیمارستانهای پاکستانی
راهاندازی کلینیکهای مشترک در شهرهای مرزی
🏠 ۳.
لوازم خانگی و صنایع سبک
برندهای ایرانی (مانند اسنوا، امرسان و…) میتوانند با مونتاژ در پاکستان، به بازار ۲۲۰ میلیونی آن نفوذ کنند
شرکتهای مشترک برای تولید محصولات ارزانتر با مواد اولیه دو کشور
مدلهای همکاری مالی و شرکتی:
✅ شرکتهای کوچک و متوسط (SMEs):
تشکیل اتاق مشترک نوآوری ایران-پاکستان با حمایت بانکهای توسعهای
اعطای اعتبار صادراتی از طریق بانکهای ملی دو کشور
استفاده از رمزارزها یا مبادله کالایی برای دور زدن تحریمهای دلاری
✅ شرکتهای بزرگ:
تشکیل کنسرسیومهای صنعتی (Joint Ventures) با سهام معین
امضای تفاهمنامههای صادرات مشترک به افغانستان، آسیای میانه و چین
جذب سرمایهگذاری خارجی در مناطق آزاد (چابهار-گوادر) با معافیت مالیاتی دوطرفه
جنگ اخیر نشان داد که در دنیای متغیر سیاست، همپیمانان واقعی آنهایی هستند که در لحظات سخت در کنار تو میمانند. پاکستان امروز، با وجود پیچیدگیهایش، میتواند شریک استراتژیکی برای توسعه پایدار ایران باشد —