دلیل سادهای که انسانها طبق غریزهشون عمل میکنن اینه که یه کیسه ژن هستن که فقط میخوان حفظ بشن و زیاد بشن. بدن، طبیعتاً دنبال مسیر کمهزینهتر و راحتتره. حالا این سوال پیش میاد: آیا ذهن میتونه از این سیستم پیشفرض فراتر بره؟
ذهن وقتی میتونه از غریزه قویتر باشه که یه چیزی از بیرون باعث بشه مسیرش عوض بشه. این اتفاق معمولاً با محیط شروع میشه. بچهای که توی یه خانواده علمی بزرگ میشه، احتمالاً به درس علاقه پیدا میکنه
(بچه هایی که توی خانواده ای بزرگ شدن که علم و دانش ارزش داشته ذهنشون ناخودآگاه به سمت تحلیل و استدلال میره. اما برعکس کسی که از بچگی با محیطی روبه رو بوده که غریزه حرف اول رو می زده مثلاً جایی که قدرت فیزیکی تعیین کننده بوده بیشتر به تصمیم های غریزی متکی میشه). یکی که توی یه محیط پر از ورزشکاره، احتمالاً ورزشکار میشه. یعنی ذهن به خودی خود مسیرشو نمیسازه، باید یه چیزی از بیرون تلنگرش بزنه.
ولی اینجا یه نکته مهم هست: اگه ذهن کاملاً وابسته به محیط باشه، پس آیا اصلاً ما اختیار داریم؟ یا فقط یه محصول از شرایطی هستیم که توش بزرگ شدیم؟
به نظرم، ذهن واقعاً وقتی قویتر از غریزه میشه که یه باور قوی داشته باشه
(وقتی انسان توی شرایطی قرار میگیره که غریزه بهش به راه حل میده اما باور به راه حل دیگه اون لحظه نبرد واقعی ذهن و غریزه شروع میشه. آدمهایی که بارها و بارها این لحظه رو تجربه کردن و هر بار انتخابشون رو روی باورهاشون گذاشتن ذهنشون به مرور قویتر از غریزه میشه). اون لحظهای که یه نفر تصمیم میگیره بر خلاف چیزی که طبیعت براش چیده عمل کنه، ذهن از غریزه جلو میزنه. مثلاً وقتی کسی وسط سختیها میمونه ولی جا نمیزنه، یا کسی که خلاف طبیعت انسانی (که راحتی رو ترجیح میده) عمل میکنه و خودشو تو شرایط سخت قرار میده.
پس ذهن میتونه از غریزه قویتر بشه، ولی نه بهصورت پیشفرض. باید یا شرایط محیطی تغییر کنه، یا یه باور انقدر عمیق بشه که ذهن قدرت غلبه پیدا کنه. در غیر این صورت، غریزه همیشه پیروز میمونه، چون ذات انسان همینه: دنبال بقا، دنبال راحتی، دنبال کمترین ریسک.
نتیجه؟
ذهن، اگه عامدانه تقویت نشه، برده غریزهست. ولی اگه ساخته بشه، میتونه حتی طبیعت رو هم دور بزنه. پس مسئله اصلی این نیست که ذهن قویتره یا غریزه، بلکه اینه که چجوری میشه ذهن رو قویتر از غریزه کرد.
پس ذهن تنها زمانی میتونه غريزه رو شکست بده که بتونه برای هر چیزی به دلیل قانع کننده پیدا کنه و خودش رو توی موقعیتهای سختی قرار بده که انتخابش بين غريزه و منطق مشخص باشه اون لحظه ست که ذهن کم کم از یه ابزار ضعیف به یه سلاح شکست ناپذیر تبدیل میشه