ترامپ در واقعیت دبه به دست رفته و با دادن امتیازهای فراوان به روسیه در جنگ اوکراین، برای مصرف چند روز آمریکا از پوتین گازوئیل گرفته؛ اما هر روز با اعتمادبه‌نفس تکرار می‌کند که تنگه هرمز باز است تا این موضوع به روایت غالب تبدیل شود.
دایره واژگان ترامپ این روزها محدودتر از همیشه است و تقریباً روزی پنج بار سه گزینه را تکرار می‌کند: هرمز باز است؛ جنگ با ایران به‌زودی، با توافق یا جنگ، تمام می‌شود؛ و انتخابات برایم مهم نیست و اگر هم باشد، جمهوری‌خواهان می‌برند! سه دروغ بزرگ! ترامپ موجود کم‌استعدادی است؛ اما در دروغ گفتن و تکرار آن با اعتمادبه‌نفس، اسطوره است.
دو هفته پیش، بسنت اعلام کرد اقتصاد ایران ۱۴ روز دیگر فرو می‌پاشد. برای تحقق این هدف، تشدید محاصره و آغاز محاصره هوایی را دنبال کردند. امروز پایان آن ۱۴ روز است؛ اقتصاد ایران بهتر از دو هفته قبل نیست، اما فرو نپاشیده است. اگر چیزی در تخریب اقتصاد ایران مؤثر بوده، نه تشدید محاصره و نه پروژه شکست‌خورده فرودگاهی، بلکه اخلال شناختی ناشی از عملیات روانی بوده است.
نبرد ایران و آمریکا در ماه هشتم چهار ستون دارد: نظامی، اقتصادی و تاب‌آوری، دیپلماتیک و شناختی ـ روانی. اگر بگوییم ستون اصلی در شرایط فعلی، نبرد شناختی است که دولت ترامپ هم روی آن حساب ویژه‌ای باز کرده، اغراق نکرده‌ایم. آنها اگر یک واحد اقدام واقعی انجام دهند، دست‌کم ده واحد برای اثرگذاری شناختی بر آن اقدام صرف می‌کنند. ترامپ، بسنت، روبیو و دیگران سه هدف دارند: اثرگذاری بر افکار عمومی آمریکا که از جنگ آسیب دیده و طبق نظرسنجی‌ها می‌خواهد ترامپ را در انتخابات مجازات کند؛ ایجاد خطای محاسباتی در مسئولان ایرانی در تعامل میان جنگ و مذاکره؛ و تأثیر بر افکار عمومی ایران برای فراموش کردن تصویر پیروزی، بی‌اعتمادی به مسئولان، ندیدن موفقیت‌ها، ایجاد تفرقه و آماده‌سازی جامعه برای پیوند خیابان و آسمان.
چرا امید دشمن به نبرد شناختی بیشتر از سه مؤلفه دیگر است؟ علاوه بر مزیت تکنولوژیک و خدمت پلتفرم‌هایی چون اینستاگرام و توییتر به روایت آمریکایی، چند عامل داخلی مؤثر است.
نخست، همان‌گونه که در برخی روزهای جنگ آسمان ایران بی‌دفاع بود، گاهی عرصه اقناع افکار عمومی و تولید روایت نیز بی‌دفاع به نظر می‌رسد. اینکه ترامپ روزی چند بار دروغ می‌گوید و در این‌سو پاسخی داده نمی‌شود، جای تأسف دارد.
دوم، روایت‌سازی‌های متناقض برخی مسئولان، کار را دشوار کرده است. در سفر اخیر رئیس‌جمهور به نیویورک، در کنار نطق درخشان او در سازمان ملل، چند مصاحبه تأمل‌برانگیز و حاوی پیام‌های متناقض با آن نطق قدرت‌ساز دیده شد. چنین سخنانی تولید روایت در برابر جنگ شناختی دشمن را دشوار می‌کند.
سوم، اعتماد برخی فعالان سیاسی داخلی به روایت‌های ترامپ و تداوم دادن به آنهاست. سه روز قبل، خبری جعلی درباره ارائه فهرستی از افراد به صهیونیست‌ها از سوی دستگاه امنیتی آمریکا منتشر شد؛ افرادی که باید در جنگ بعدی زنده بمانند تا با آمریکا توافق کنند. روشن است که انتشار چنین خبری می‌تواند با هدف ایجاد شکاف داخلی باشد؛ وگرنه چرا دستوری با این سطح از محرمانگی باید در توییتر منتشر شود؟ بااین‌حال، یک بلاگر سیاسی ـ رسانه‌ای با تقطیع فیلمی از شهید لاریجانی برای این خبر جعلی مشروعیت داخلی ساخت.
هم‌زمان، نشریه‌ای صهیونیستی علت ترور شهید تنگسیری را جلوگیری از رشد او در ساختار نظامی ایران دانست؛ اما پیش از آنکه روایت افسر جنگی صهیونیست فروکش کند، یک فعال رسانه‌ای داخلی مدعی شد این تصمیم زمینه داخلی هم داشته و عملاً نیروهای داخلی را به همدستی در شهادت او متهم کرد. همچنین یک فعال سیاسی اصلاح‌طلب، با موضع ظاهراً دلسوزانه برای جلوگیری از جنگ جدید، مسئولان کشور را به برهم‌زدن تفاهم قبلی متهم کرد و روایت ترامپیست‌ها درباره غیرقابل‌اعتماد و شرور بودن ایران را تکمیل کرد.
فاجعه اینجاست که برخی افراد از هر دو طیف سیاسی، نه‌تنها روایت ترامپ را معتبر می‌دانند، بلکه برای اخبار جعلی او امتداد رسانه‌ای ایجاد می‌کنند.
سطح چهارم به مخاطبان و مصرف‌کنندگان خبر مربوط است. سواد رسانه‌ای یعنی نگاه انتقادی به اخبار، شناخت ذی‌نفعان پیام و توجه به منافع آنها در تحلیل اثرگذاری آن. در مواجهه با اخبار ترامپ، رسانه‌های همسو با او و حتی برخی رسانه‌های ناهمسو، باید اصل را بر بی‌اعتمادی بگذاریم و ادعاها را راستی‌آزمایی کنیم.
شاید در روزگاری باشیم که صیانت از نظام معنایی ما، که نظام ترجیحات و در نهایت کنشگری‌مان را شکل می‌دهد، از صیانت از هرمز هم مهم‌تر باشد.
محمد زعیم‌زاده
کانال تحلیلی نواصولگرا
نواصولگرا؛ رسانه‌ی عقلانیت و کارآمدی در بستر گفتمان انقلاب اسلامی
